Het gemeenschappelijk jaarthema rond sociale zekerheid bevat onder meer een speciaal voor deze gelegenheid ontwikkeld gezelschapsspel. Als spelliefhebber kan ik dat alleen maar toejuichen.

Het was een voor de hand liggende keuze geweest, mochten de initiatiefnemers een soort kennisspel hebben ontwikkeld – naar het model van Trivial Pursuit bijvoorbeeld – waarin alle weetjes rond pensioenen, kindergeld, mutualiteit en dergelijke aan bod kwamen. Een soort ganzenbord of monopoly waarin de mechanismen van de sociale zekerheid opduiken was ook denkbaar. Maar dat werd het niet.

De initiatiefnemers vertrokken niet zomaar van de over te brengen inhoud, maar gingen eerst met een spelontwerper aan tafel zitten. De keuze viel op Fréderic Moyersoen, een Vlaamse ontwerper die sinds enkele jaren is doorgebroken op de internationale spellenmarkt. Hij ging de uitdaging aan om een spel te ontwikkelen rond het functioneren van de sociale zekerheid.

“De sociale zekerheid was niet meteen een gemakkelijk thema om een spel rond te bouwen”, vindt Fréderic. ”Terwijl ik me in de materie verdiepte, viel het me vooral op dat het een vrij complexe materie is. Een goed spel moet het echter hebben van zijn eenvoud. Daarom leek het mij aangewezen me te beperken tot de kernboodschap van de sociale zekerheid. Het is in wezen een systeem om inkomsten te herverdelen zodat de zwakkeren in de maatschappij steun krijgen wanneer zij het nodig hebben.
Dit basisidee was de aanzet om het spelconcept uit te werken. In het spel ben je nu eens rijk en dan weer arm. Als je rijk bent, heb je meer mogelijkheden, maar er wordt wel van je verwacht dat je aan het systeem bijdraagt. Wie arm is, heeft minder keuzemogelijkheden, maar krijgt dan weer steun van het systeem.”

Zo kwam ‘Porto Seguro’ tot stand.
Bij de aanvang van dit kaartspel voor maximum 6 spelers, trekt elke speler een vaartuigkaart. Daarmee wordt direct duidelijk of iemand het roer stevig in handen heeft of integendeel nauwelijks het hoofd boven water kan houden. Deze situatie van ongelijkheid vormt de beginsituatie van het spel: ieders spelpion krijgt zijn plaats op één van de 7 vaartuigkaarten, geschikt van arm naar rijk.
Naargelang de plaats waar zijn pion staat, ontvangt de speler die aan de beurt is zijn inkomsten in de vorm van ‘geldkaarten’. Allicht moet hij een deel ervan afstaan als sociale bijdrage. Met de overblijvende kaarten kan hij nu gaan ruilen.

De geldkaarten hebben een dubbele functie. De achtergrondkleur is van belang om het spel te kunnen winnen. Winnaar is immers diegene die als eerste 7 geldkaarten van dezelfde kleur in handen heeft. De pictogrammen op de kaarten duiden aan welke bewegingen men met de pionnen mag uitvoeren. Zo moet men bijvoorbeeld met de ene geldkaart 2 pionnen elk 1 kaart achteruit plaatsen en een andere pion 2 kaarten vooruit, terwijl een andere kaart toelaat om 3 pionnen elk 1 kaart te doen vorderen.
Die bewegingen mogen enkel gebeuren, nadat men een ontvangen kaart kan ruilen met een tegenspeler. Het wordt nu even ‘ieder voor zich’. Beide spelers die in de ruil betrokken waren, voeren elk de bewegingen op een geruilde kaart uit. De eigen pionnen worden een beetje beter gepositioneerd, die van de tegenspelers daarentegen…

Porto Seguro speelt erg vlot. Het is duidelijk ontworpen als een écht spel en niet als een leerinhoud die in een spelvorm is gegoten. Dat heeft het grote voordeel dat je gaandeweg, bijna ongemerkt, de effecten van de sociale zekerheid aanvoelt. Je belandt in situaties waarin je aangewezen bent op de reddingsboei van de sociale zekerheid. Je ondervindt dat je niet kansloos bent, zelfs als het water je aan de lippen staat... Spelenderwijs maak je mee dat dank zij de sociale zekerheid, niemand echt buitenspel komt te staan.

De auteur meent alvast dat dit spel uitstekend geschikt is om de spelers een stukje sociale zekerheid te laten ervaren. “Een spel biedt de mogelijkheid om een probleem eens op een andere manier te benaderen”, stelt Fréderic. “Je kan je inleven in een situatie die je niet gewoon bent. Een boek of een film lenen zich daar ook wel toe, maar alleen een spel geeft je de kans om zelf beslissingen te nemen die de uitkomst beïnvloeden. In een boek of film ligt het verhaal al vast. In een spel bepaal je mee het verhaal. Natuurlijk heeft een spel ook zijn didactische beperkingen. Het blijft allemaal vrij algemeen, het moet leuk blijven (ook al is het thema op zich dat niet) en het mag niet te ingewikkeld worden. Mensen moeten immers zin hebben om het te spelen en te herspelen”.

En dat laatste zal met Porto Seguro zeker lukken.