Jehova's Getuigen


Oorsprong en ontwikkeling


In de dierenwereld observeren we in kudden en groepen veelal een hierarchie, waarbij het dominerende mannetje heerst over wijfjes en volgelingen. Om die dominante rol moet soms gevochten worden. Dezelfde instinctieve tendensen gelden in de gemeenschap der mensen. De sterksten en de slimsten vechten om de macht. Zij gebruiken hun volgelingen en onderdanen om voor hen te leven, te strijden, te sneuvelen. Naast het primitieve bruut geweld zijn er allengs andere vormen ontstaan zoals intellectuele dominantie, waarvan de godsdienstige de meest verspreide is. Ingaand op de vele levensvragen, die de mens zich stelt, wordt een noetisch systeem uitgewerkt, dat de verklaring moet geven van het wereldgebeuren en de zin van het leven. In alle godsdiensten vindt men een dergelijke leer. Op zichzelf heeft dit niets verwonderlijks. Het wordt slechts bedenkelijk als de godsdienstige houding of overtuiging wordt uitgebuit door machtsgeile individuen, die daarbij allerlei dwang en betwistbare methodes gebruiken om de grote massa in de naam van de godsdienst aan zich dienstbaar te maken. Het godsdienstbedrijf wordt dan een zeer winstgevende onderneming, waarin men niet scrupuleus is om de middelen, die er gebruikt worden.

Veelal, bij de oudste belijdenissen, zijn deze vormen en verbanden doorheen de eeuwen gegroeid. Bij jongere sekten zijn zij eerder het produkt van de activiteit van een soort managers, die de hele zaak runnen. En dat is het geval bij de Getuigen van Jehova.

Wie zich interesseert voor de persoonlijkheid van de stichters en leiders ontdekt algauw dat een groot deel ervan psychopathische(1) naturen zijn, sommigen zelfs expliciet psychotisch.(2) Enkelen zijn uitgesproken oplichters. Deze leiders worden gemakkelijk profeten. In het geloof dat Christus zal terugkeren en gedurende duizend jaar over de aarde heersen, het millenarisme, vinden zij een doctrine, die als gesneden brood voor hen klaar ligt. Dit millenarisme heeft een geschiedenis, die begint met de tekst van de Openbaring. Gedurende de tweede eeuw verkondigt Montanus zijn charismatische boodschap, samen met Maximilla en Priscilla , twee profetessen. Ge‹nspireerd door de Geest voorspelt hij dat het hemelse Jeruzalem weldra op aarde zal verschijnen op een vlakte gelegen tussen de twee dorpen Pepuza en Tymion in Frygie (Klein Azie) en het duizendjarig rijk inluiden. Er ontstaat zelfs een toeloop van geexalteerde gelovigen. De profeet maakt er gebruik van om geldsommen te innen en mooie kleren te kopen voor de profetessen. Zij verkondigen evenwel een strenge moraal. Het huwelijk wordt afgeraden; een tweede huwelijk volstrekt verboden; maagden moeten een sluier dragen, en gelovigen mogen niet omgaan met heidenen. Het charismatische millenarisme wordt al vlug als een ketterij veroordeeld. De concilies van Sardes (344), Laodicea (348-381), de synode van Hierapolis (einde 9e eeuw), de pseudo-canon 7 van het 2e oecumenische concilie van Constantinopel (381) (ař 460) veroordelen allen de Frygiers. De keizers vaardigen strenge wetten uit: alle boeken moeten verbrand, alle ketters uitgewezen. Zij hebben geen recht om een erfenis na te laten, mogen geen slaven kopen, ze hebben geen recht op vergadering of prediking(3) (Theodosius, Justinianus).

Niet alleen Montanus ook Ireneus , Lactantius , de Sibyllijnse orakels , Commodianus voedden bij de eerste Christenen de verwachting van de bloedige en imminente terugkeer van Christus. Hieronymus veroordeelde scherp de idee en zegt kortweg: "Deze fabel van de duizend jaren moet nu maar eens ophouden. De heiligen zullen geenszins een aards rijk hebben, maar wel een hemels".(4) Ook de kerkvaders Origenes en Augustinus predikten slechts een geestelijke terugkeer. Toch bleef gedurende eeuwen het chiliastisch geloof ondergronds smeulen. In de middeleeuwen woekert het millenarisme voort, het steekt het hoofd op onder verschillende vormen, vooral de duizendjarige Sabbat, en duurt volgens de interpretaties 500, 890, 1400, 1477 of zelfs 6000 jaar.(5) Het laait daarna weer op in het Anabaptisme, o.a. door de bemiddeling van Th. Müntzer , die verkondigde dat men om te beginnen alle bozen met het zwaard moest uitroeien. Datzelfde anabaptisme en millenarisme leefde ook voort in Amerika. In de Katholieke Kerk werd het een veroordeelde doctrine: in 1941 nog vaardigde het H. Officie een leerverbod uit.(6)

Een tweede ontdekking is dat sekten slechts kunnen bloeien als zij geplant worden in een goede voorafbestaande voedingsbodem. In Protestantse middens, waar er reeds een grote verscheidenheid van belijdenissen bestaat en een benaderingswijze van de Bijbel, die steunt op letterlijke en subjectieve interpretatie, heeft het onkruid meer kans. De Lutheraanse Hervorming had immers de autoriteit van de Kerk aangetast. De Hervormers beriepen zich op de tekst van de Bijbel, die niet meer door de priester die de ware leer vertegenwoordigde, werd uitgelegd, maar door elke leek, die nu vanuit de Bijbel zijn eigen leer kon verkondigen. Daardoor ontstond onrust en verwarring. Allerlei sekten ontstonden. De Mormonen bijv. zijn een typisch verschijnsel. Wegens de verdeeldheid in het eigen gezin, - vader en moeder behoorden tot verschillende belijdenissen, - werd Joseph Smith bezeten door die godsdienstvragen en kwam tenslotte voor de dag met een eigen gefantaseerde Bijbel: het boek van Mormon . (7) In een andere groep, de adventist en, werd het lezen en interpreteren van de Apocalyps of Openbaring van Johannes met daarin het verhaal over het einde van de wereld en het Laatste Oordeel tot een allesbeheersende gedachte. Speciaal wilde men uit de gegevens in de tekst de juiste datum berekenen van de Wederkomst van de Heer.(8) Rond die tijd, - we zijn in de laatste helft van de negentiende eeuw, - heerste er niet alleen in Amerika, maar vooral in Duitsland, een hoge onderzoekingskoorts, die met behulp van een bloeiende filologische wetenschap, vastbesloten was uiteindelijk tot wetenschappelijke besluiten te komen over de Bijbel. In Duitsland vooral waren de schitterende universiteiten coryfeeen van de liberale bijbelkritiek, die met behulp van de archeologie, de tekstkritiek, de filologie een definitief einde stelde aan de na‹eve bijbelinterpretaties van de vorige eeuwen. In Amerika ontbeerden de sekten die grondige wetenschappelijke basis en bleven zich ontwikkelen in een na‹eve sfeer van letterlijke bijbelinterpretatie.(9) De adventisten, die geen weg wisten met de Apocalyps, bleven rotsvast pogen de juiste datum van de Wederkomst te becijferen.

Uit die onderontwikkelde mentaliteit zijn de Getuigen van Jehova ontstaan. Charles Taze Russell , (ř 1852, + 1916), geboren te Allegheny, Pittsburgh (Pennsylvania), die een grote handelszaak (confectie) erfde van zijn ouders die presbyteriaan waren, bleef evenals zij presbyteriaan tot zijn 15e jaar, doch stapte toen over naar de Congregational Church , die minder streng was dan de presbyterianen. Daar stoorden hem toch nog vooral de strikte predestinatieleer (10) en de hellestraffen. Op zijn 17e werd hij een uitgesproken scepticus. In 1870 volgde hij de doctrine van J. Wendell , die beweerde dat er geen hel en geen onsterfelijke ziel bestond.(11) Hij knoopte contacten aan met adventisten. Doch daar ook bleef hij onvoldaan. Tussen 1870 en 1875, nadat hij bij de adventisten(12) in de leer was gegaan, werd hij ook aangegrepen door die behoefte om uit de Schrift tot concrete voorspellingen te geraken. Hij stichtte een kleine groep van zes man, die zich zou bezig houden met de `ernstige' studie van de Bijbel en weldra gaf hij ook een tijdschrift uit, dat nog leeft onder de naam van De Wachttoren .

In 1874 had Russell de idee van Storrs overgenomen dat de wederkomst van Christus niet met bloed en vuur zoals het traditioneel adventisme geloofde, doch geestelijk zou zijn.(13) In 1876 kwam hij in contact met N.H. Barbour van Rochester (N.Y.), een afgevallen adventist, die evenals hij hield dat de wederkomst van Christus alleen geestelijk zou zijn, niet zichtbaar. Het jaar 1874, dat eerst berekend werd als het jaar van de Wederkomst, moest met 40 jaar aangevuld worden en viel mooi uit op 1914. Christus was terug sinds 1874, de verrijzenis was begonnen in 1878 en het Rijk Gods zou in 1914 gevestigd worden, datum waarop alle gelovigen ten hemel zouden opgenomen worden. Dit werd Russell's doctrine. Barbour en Russell gingen samenwerken. Samen gaven ze een boek uit: Three Worlds or Plan of Redemption. Barbour's tijdschrift, The Herald of the Morning, ging al vlug failliet en de 1e juli 1879 werd Zion's Watch Tower gesticht. In 1881 was het een unincorporated body met Russell als manager, d.w.z. een feitelijke genootschap zonder juridische rechtspersoonlijkheid; 13 december 1884 werd het een wettelijke corporation . Russell bezat daarin 25.000 aandelen en dus stemmen, d.w.z. aanvankelijk de absolute meerderheid.(14)

In 1909 ondervond Russell reeds oppositie van sommigen, omdat hij aan zijn eigen opinies een hogere autoriteit toekende dan de Bijbel. Ook het feit dat hij vegetarier was, zat sommigen dwars.(15) Zelfs zijn vrouw, Maria Francis Ackley , die actief deelnam aan de redactie van het tijdschrift, ging in 1913 niet meer accoord en vroeg de scheiding aan. Dat is begrijpelijk, als we vinden, dat Russell zelfs dacht dat de grote Egyptische piramide van Gizeh de zin van de hele wereldgeschiedenis kon ontsluieren en de juiste datum van de Wederkomst openbaren, en dat door de lengte van de gangen in de piramide.(15) Dergelijke opvattingen zijn tekenend voor het niveau van het theologisch denken van Russell, dat eigenlijk niets meer is dan een soort fantaseren ter gelegenheid van bijbelteksten. Het is opvallend, dat noch Russell, noch zijn twee eerste opvolgers, vakgeleerden waren, die Hebreeuws en Grieks kenden of een wetenschappelijke filologische vorming hadden gekregen aan een universiteit. Russell, die vanaf twaalf jaar in de zaak van zijn vader stond, kende noch Latijn, noch Grieks, noch Hebreeuws en had geen theologie gestudeerd. In een proces ingespannen door Rev. Ross werd hij gedwongen tot die bekentenis over te gaan, nadat hij geconfronteerd werd met een Griekse tekst.(16) Hij moest tevens bekennen dat hij nooit tot dominee gewijd was, alhoewel hij tot nu toe beweerd had een dominee te zijn, die Latijn en Grieks en theologie had gestudeerd. Tweemaal pleegde hij meineed. Dat reeds Russell , de stichter, een karakter had van oplichter, wordt bovendien gestaafd door de volgende geschiedenis. Op een zeker ogenblik verbreidt hij het nieuws dat een nieuwe soort tarwe ontstaan was, die een ongewoon hoog rendement in korenaren had. Hij verkocht dat tarwezaad aan een hoge prijs: een dollar per pond.(17) In feite bleek dat het eigenlijk een minderwaardig goedje was.(18) Hij werd door een krant, de Brooklyn Daily Eagle, in 1908 aangeklaagd en spande een proces in wegens laster.(19) Hij verloor het proces. Bij de uiteindelijke mislukking werd uitgelegd, dat die bepaalde soort tarwe zich niet had kunnen handhaven, omdat ze vermengd was geworden met minderwaardig zaad. De zaak met het graan werd de meest bekende oplichterij; de Getuigen geven over dit voorval een lichtelijk verschillende versie die Russell van bedrog vrijpleit; - hij zou zelf slachtoffer geweest zijn,(20) - maar daarnaast waren er ook het santonine , een remedie tegen appendicitis en tyfo‹de aandoeningen, een antikanker-geneesmiddel, een boon voor het millennium en een buitengewoon katoenzaad .(21)

De jury, die zich over zijn echtscheiding moest uitspreken, beschuldigde hem van extreem egotisme en extravagante zelfbewieroking. Tegelijk kwam ook zijn wijze van met vrouwen om te gaan ter sprake, o.a. met zijn aangenomen dochter Rose Ball , aan wie hij zou gezegd hebben: "Ik ben gelijk een inktvis, ik grijp waar ik kan". Na dat proces verloor hij duizenden volgelingen.(22) Russell wist veel sympathie en zelfs bewondering te wekken, niettegenstaande zijn duidelijke gebreken. Daarin wekt hij de indruk een psychopaat te zijn geweest. Zulke lui zijn altijd vrij normaallijkende lieden, die zeer sympathiek aandoen, doch die geen echte diepe affectieve binding kunnen ontwikkelen met de evenmens, en daarom niet aarzelen te bedriegen, te liegen, de evenmens te gebruiken om zelf een grote rol te kunnen spelen. En dat kenmerk wordt bevestigd door de jury.

Russell voerde het beheer en de leiding van de Watchtower als een zakenman. Daarin toonde hij een hectische activiteit.(23) In 1882 verkoopt Russell de hele confectieketen van zijn ouders voor de prijs van 250.000 $. Hij investeert het hele bedrag in de aankoop van een drukkerij en de verspreiding van enorme aantallen drukwerken: in 1881 stuurt hij twee afgevaardigden met een lading van 165.000 vlugschriften naar Engeland in 1914 laat hij 71.285.037 brochures en 992.845 boeken verspreiden in 1915 55.149.578 brochures en 661.789 boeken in 1916 30.547.172 brochures en 452.713 boeken. Elke week zond hij zijn preken aan 3000 dagbladen in Amerika en Europa. In het begin treedt hij op in allerlei kerken, maar alras loopt dit uit op ruzie en begint hij met het vormen van een eigen kerk, die hij ekklesia noemt. Tussen 1878 en 1880 ontstaan een dertigtal congregaties. (25) Russell schrijft ondertussen zeven volumes Studies in the Scriptures. In 1889 beschikt de stichting over een gebouw in Allegheny , het zal twintig jaar dienst doen in 1891 is er de stichting in Londen, in 1903 in Duitsland, in 1904 in Australie en tenslotte in 1908 in Brooklyn door Rutherford, in 1909 gelegaliseerd onder de naam The People's Pulpit Corporation.(26) In Engeland werd dat de International Bible Students Association.(27) In 1909 wordt de centrale zetel van Pittsburgh naar New York overgebracht, o.a. naar aanleiding van de schandaalsfeer rond Russell. In 1888 reeds beschikte hij over 50 voltijdse en enkele honderden deeltijdse leurders, die zijn schriften aan de man brachten. In 1911-1912 reist hij de wereld rond. Op 't einde van zijn leven zou hij zowat 1.6 miljoen km. hebben afgelegd, 30.000 preken en 12.113 meetings gehouden en 50.000 bladzijden in druk hebben laten verschijnen. Hij bereikte miljoenen toeschouwers met een Fotodrama der mensheid, een show van 500 dia's met muziek en tekst. Bij de verhuis naar New York in 1909 installeert hij in Bethel vijftig bedienden. Die enorme activiteit bezorgde hem echter toch nog maar een matige oogst van 21.000 aanhangers. Russell was ten dele gedreven door schrik voor de hel en tegelijk door het financieel profijt dat hij wist te halen uit zijn prediking. Want hij organiseert die zo dat hij gratis kan beschikken over een klein leger verkoopsagenten, en over een grote groep weinig of niet-betaalde medewerkers. Tussen 1884 en 1907 steeg dan ook het jaarlijks inkomen van minder dan 10.000 $ tot 75.000 $, tussen 1907 en 1917 van 75.000 $ tot meer dan 220.000 $.(28)

Volgens Russell was 1874, zoals gezegd, de datum van het begin van het koningschap van Christus, de datum van zijn terugkeer en het begin van het millennium . 1914 was de datum dat de `heiligen' zouden opgenomen worden in de hemel.(29) Tegen de evidentie dat er in 1914 of zelfs 1917 NIEMAND opgenomen werd in de hemel, was er geen verhaal. Vandaar dat er na de dood van Russell al vlug schismata ontstaan.

Het is opmerkelijk dat de organisatie alle duidelijke logenstraffingen van haar beweringen altijd weet uit te leggen. Dat geldt inzonderheid voor de juiste data voor de Wederkomst van Christus en het begin van het duizendjarig rijk gedurende hetwelk Christus met de uitverkorenen de wereld zal regeren.

Volgens de berekeningen van de adventist William Miller moest de terugkeer van Christus plaatsvinden de 22e october 1843 en het volgende jaar in 1844 zou het duizendjarig rijk beginnen.(30) Dat liep mis. G. Storrs , ook een adventist, was nu gedwongen de berekeningen te herzien: het werd october 1874. Toen dat ook verkeerd bleek, kwam de uitleg: Christus was geestelijk teruggekomen, dat had men niet goed begrepen! Toen kwam Ch. T. Russell op de proppen: zijn voornaamste werk was een fantaisistische interpretatie van de Apocalyps, die hij vastlegde in zijn boek: The Finished Mystery. Sindsdien is in de leer van de Getuigen Babylon de katholieke kerk en het eerste beest van de Apocalyps of Openbaring van Johannes is de Volkenbond of de Verenigde Naties, het tweede beest is het Brits-Amerikaanse rijk, dat satanisch heerst over de wereld. Hij zag in het jaar 1914 alle tekenen vervuld voor de Wederkomst. Die datum werd tenslotte verschoven naar 1917. In 1918 zouden de gelovigen opgenomen worden naar de hemel. Er was nu een wereldoorlog, en dat was het zekere teken. Gelukkig voor hem stierf hij in 1916.

Op 6 januari 1917 werd een congres gehouden om de opvolging te regelen. Rutherford, de latere President, was toen nog de juridische adviseur van de Getuigen. Eerst werd een redactioneel comite van vijf man gevormd, dat tenslotte een uitvoerend comite van drie man zou benoemen. James Franklin Rutherford, die advocaat was (ř 8 nov. 1869, gedoopt 1906, + 8 jan. 1942) en een korte tijd zelfs plaatsvervangend rechter, werd de opvolger van Russell als president. Russell had de opvolging en de bevoegdheden van zijn bestuursorganen niet geregeld, zodat er een aantal juridische vragen ontstonden. Als jurist was Rutherford de aangewezen man om oplossingen uit te dokteren. Rutherford hield er zijn eigen opinies op na, die zelfs afweken van die van Russell. Hij was niet bang om een aantal adaptaties aan te brengen aan het `onfeilbare' dogma van Russell. Die adaptaties waren noodzakelijk geworden door de mislukte voorspelling. In een uitgave van vóór 1914 door Russell vinden we de volgende tekst over de bevrijding van de heiligen: "That the delivrance of the saints must take place some time before 1914 is manifest... Just how long before 1914 the last living member of the body of Christ will be glorified, we are not directly informed." (Dat de bevrijding van de heiligen plaats moet grijpen enige tijd vóór 1914 is duidelijk... Juist hoe lang vóór 1914, dat weten we niet zo precies.) In de uitgave van 1923 door Rutherford klinkt deze zin: "That the delivrance of the saints must take place very soon after 1914 is manifest... Just how long after 1914 the last living member of the body of Christ will be glorified, we are not directly informed." `Enige tijd vóór' wordt `zeer vlug na' 1914. Russell wordt in die heruitgave zelfs de stem van Satan: "Zonder twijfel geloofde Satan, dat het duizendjarig koninkrijk in het jaar 1915 zou opgericht worden"! En dat was nu precies de leer van Russell. De heruitgave van het zevende deel van Russell's Studies: The Finished Mystery, werd verzorgd door P.S.L. Fisher en C.J. Woodworth, duidelijk met de instemming van Rutherford.

Deze uitgave, die verscheen op 17 juli 1917, verwekte een storm van verontwaardiging. Vier directeuren verzetten zich; 4.000 leden verlieten de beweging. De vier directeuren, leden van de Bestuursraad, die zich hadden verzet, en die door Russell voor het leven benoemd waren, werden door Rutherford buitengewerkt, door te bepalen, dat de bestuursraad elk jaar zou herkozen worden. In Pittsburgh werd de Dawn Bible Students Association gesticht; in Filadelfia Laymen's Home Missionary Movement; in Zwitserland stichtte F.L. Alex Freytag Menschenfreundliche Werk en in Duitsland ontstond de Freie Bibelgemeinde.(31) Vanaf 1918 zien we in Engeland achtereenvolgens het ontstaan van het Pastoral Bible Institute, Laymen's Home Missionary Movement en de Standfasts . Vanaf 1925 verlaten de Students de beweging, in 1932 ontstaat de Dawn Bible Student Association en het Bible Student Committee (Engeland),(32) m.a.w. de echte Russellianen trekken eruit. Er bleven tenslotte nog 3000 volgelingen over. In Groot Brittannie was de afval gemiddeld 18% per jaar onder de werkende leden, na 1940 nam dit nog toe.(33)

In de Verenigde Staten van toen, tijdens de wereldoorlog, werd er geoordeeld, dat The Finished Mystery subversieve en vijandige literatuur was. Rutherford en enkele medewerkers, werden aangeklaagd wegens "het misdrijf, onwettig, misdadig en opzettelijk aan te zetten tot insubordinatie, deloyauteit en dienstweigering in de militaire strijdkrachten... door het verspreiden o.a. van The Finished Mystery. .., het misdrijf onwettig, misdadig en opzettelijk de rekrutering en de werving van soldaten door de Verenigde Staten te verhinderen op een ogenblik dat deze zich in oorlog bevinden..."(34) De meest gewraakte passage uit The Finished Mystery was de volgende: "Nergens in het Nieuwe Testament wordt het patriottisme (een bekrompen haat jegens andere volkeren) aangemoedigd. Steeds en overal wordt moord in elke vorm verboden en toch verlangen de regeringen der aarde onder het mom van patriottisme, van vredelievende mannen dat zij zichzelf en hun geliefden offeren en hun medemensen afslachten, waarbij zij dit nog prijzen als een plicht die door de wetten van de hemel wordt geeist". Op 21 juni 1918 werden Rutherford en zes gezellen voor vier dgl. beschuldigingen tot 4 x 20 jaar gevangenisstraf veroordeeld en alle exemplaren van The Finished Mystery werden aangeslagen.

Terwijl Rutherford nog in de gevangenis vertoefde, was er in januari 1919 een congres waarop de leiding moest herkozen worden. Na enig geharrewar en strijd werd hij definitief aangesteld. Op 25 maart 1919 werden de gevangenen vrijgelaten.

Rutherford was 25 jaar President. Hij trad dictatoriaal op. Hij gaf in 1931 de definitieve naam aan de organisatie : Getuigen van Jehova. Vroeger heetten zij gewoon Bijbelstudenten. Hij maakte van de Getuigen een echte sekte, d.w.z. een genootschap dat zich had afgescheurd van de protestantse kerken.(35) Hij zorgde ook voor de nieuwe bijbelvertaling, die de doctrines van de Getuigen beter weerspiegelde.(36) In 1922 legde hij de methode van vragen en antwoorden op, die men in de publicaties van de Getuigen vindt, zowat een catechismus-vorm. Rutherford schreef zelf een honderdtal boeken. In 1932 waren de schriften van Rutherford verspreid op 120.000 exemplaren.(37) Hij verbood de studie van de Egyptische piramide; alleen de Bijbel was toegelaten.

Iedereen wordt nu verplicht veldwerk te presteren: de gewone Getuige minstens twintig uren per maand, de pionier honderd. M.a.w. een Getuige heeft geen vrije tijd meer. Kerstmis schafte hij af, het feest van de moeders, het nieuwjaarsfeest, de groet aan de vlag. De "trouwe en bedachtzame dienaar", waarvoor Russell zich liet doorgaan, was nu niet meer een enkel persoon, maar de 144.000 uitverkorenen die in 1914 leefden.(38) Die generatie zou niet voorbijgaan voordat de Wederkomst zou plaatsvinden. (In 1945 waren er precies 141.600 leden).(39) Russell was nog pro-joods, Rutherford ontneemt het joodse volk de voorrechten van uitverkoren volk. Vanaf nu zijn alleen de Getuigen uitverkoren.(40) In 1941 liet hij de mening verspreiden dat het niet meer nodig was te huwen, daar de wederkomst toch nabij was.(41)

Rutherford was een heel andere persoonlijkheid dan Russell; autoritair, koel, egotistisch, dictatoriaal streefde hij naar een eigen koninkrijk, waarin hijzelf zeer luxueus leefde. Zijn karakter was eerder parano‹de. Hij duldde geen oppositie of tegenspraak. Hij was choleriek. Net zoals Russell leefde hij afgezonderd van zijn vrouw.(42) Hij bevorderde in sterke mate de kenmerken van wantrouwen en verzet tegen de staat en de Kerken. Rutherford was een agressieve persoonlijkheid, die heftig te keer ging tegen de Katholieke Kerk, de grote Hoer uit de Openbaring. Hij was bijzonder strijdvaardig en giftig. Hij gaf een definitie van godsdienst die verbaast: "Religion is doing anything contrary to the will of the Almighty God", Godsdienst is juist het tegengestelde doen van de wil van de almachtige God.(43) Hij leed aan een zekere querulantie. Het is onder zijn presidentschap, dat de Getuigen talloze rechtszaken voeren wegens hun opvallende oppositie tegen vrij onbelangrijke gewoonten zoals de groet aan de vlag bij de scholieren. Hij had daarenboven een zwaar drankprobleem. Soms hadden zijn volgelingen het moeilijk om hem op het podium te krijgen bij meetings, omdat hij stomdronken was. Vanaf 1930 tot zijn dood bracht hij de winter door in San Diego (Californie). Walter Salter, een vriend en vertrouwensman van de President, die later na een ruzie werd geexcommuniceerd, vertelt, dat hij grote hoeveelheden van de duurste jenevers en likeuren, om niet te spreken van de bakken bier, kocht, alles met het geld van de organisatie. Salter schreef ironisch: "En, o God, hij is zo moedig en zijn geloof in U is zo groot dat hij zich opsluit achter vier muren, zichzelf letterlijk omringt met een gewapende lijfwacht en zijn dromen wegbuldert... terwijl hij ons van deur tot deur zendt om de vijand te bejegenen, terwijl hij van "drink tot drink" gaat en ons dan vertelt dat, als wij het niet doen, we zullen vernietigd worden." Hij leefde als een prins of industriebaron. In New York huurde hij een appartement, dat Salter op ruim 10.000 $ per jaar waarde schatte tijdens de crisis (van 1930). Daarnaast had hij een residentie als een paleis op Staten Island, gecamoufleerd als essentieel deel van het radiostation WBBR van de societeit. Tegelijkertijd had hij op Staten Island een kleine, afgelegen residentie in de bossen waar hij zich kon afzonderen. Daarenboven werden voor hem dure kwartieren in stand gehouden in een aantal andere plaatsen waarbij Londen, en vóór de machtsovername door de Nazi's in Duitsland te Maagdenburg. En alsof dat nog niet genoeg was begon hij in 1929 de bouw van Beth Sarim , een verblijf in San Diego, dat zijn winterverblijf werd. Vreemd genoeg vond Rutherford een bijbels excuus.

Christus zou de aartsvaders, de prinsen, van de dood opwekken, omdat zij het zouden zijn die tijdens het millennium over de aarde zouden heersen. Hun terugkeer werd verwacht. Dat kon nog dat jaar of de volgende maanden zijn. De residentie moest dus klaar zijn om ze te ontvangen. Zij werd gebouwd op een terrein van 81 Ha. Hij lanceerde deze verwachting van de terugkeer van de Prinsen (de aartsvaders) in 1925.(44) Het is een vreemde berekening die hij voorbracht: Mozes richtte het Sabbatjaar in bij de intrede in Kana„n, en die werd gedateerd 1575 vóór Chr. Volgens Jeremia 25.11 en 2 Kron. 36.17-21 moesten er 70 jubileeen van vijftig jaar voorbijgaan, en dus was 1925 de datum van de terugkeer van de aartsvaders! Begrijpe wie kan. Jeremia voorspelt dat de ballingschap in Babylon zeventig jaar zou duren... Natuurlijk is de datum 1575 ook fictief. Rutherford was dus helemaal niet scrupuleus om een loopje te nemen met de waarheid. Toen de aartsvaders niet kwamen opdagen, nam de President de residentie voor zichzelf. Hij leefde daar met een gevolg van talrijke bedienden en met een van zijn twee zestien-cylinder Cadillacs.(45) Hij stierf er op 8 januari 1942 na een langdurige ziekte.

Na Rutherford kwam Nathan Knorr , een soort manager (geboren in Bethlehem (Pennsylvania) de 23e april 1905; hij nam dienst in Bethel in 1921; hij stierf in 1977). Hij bleef 35 jaar president en zette de lijn van Rutherford voort, zij het dan minder agressief. Van nu af werden de publicaties van de Getuigen naamloos. Onder zijn presidentschap werd Gilead gesticht, een centrum voor opleiding van de Pioniers (1943), in 1950 kwam de `kingdom-ministry-school' voor de opleiding van de `dienaren'. Knorr bevorderde vooral de internationale verspreiding van de Getuigen.

De eerste die Latijn en Grieks had gestudeerd aan de universiteit van Cincinnati en presbyteriaans predikant wilde worden, was Frederick Franz , de vierde president, die sinds 1920 op Bethel , de centrale, werkte (+ 1992) en zowat de ideoloog werd van de beweging. Ook hij moest voor een Schotse rechtbank bekennen dat hij geen Hebreeuws kende, toen hem de Hebreeuwse tekst van de Genesis werd voorgelegd.(46) Hij had zijn studies niet voltooid en verliet de universiteit vóór het einde van zijn derde termijn, om zich bij de Getuigen aan te sluiten. Daarom dragen de opvattingen van de Getuigen het stempel van het dilettantisme en de ondeskundigheid. Er is echt niets in die meningen, dat wetenschappelijk gefundeerd is of verdedigbaar. Er is geen aanwijsbare relatie van de Getuigen met de universiteit. De mentaliteit van de Getuigen is zelfs expliciet vijandig tegenover degelijk wetenschappelijk onderzoek. Zij verantwoorden dat door Paulus te citeren, die de menselijke wijsheid veroordeelt (1 Kor. 1, 18 - 2, 15 en 1 Tim. 6,20) en daarbij de "gnosis" bedoelt , die eigenlijk beschouwd werd als een godsdienstige ketterij. Zij vertalen dat woord verkeerd als "wetenschap".(47) Doch eigenlijk heeft de organisatie goede redenen om de activiteit te vrezen van meer geleerde Getuigen, want de leiders weten heel goed, dat veel van hun fundamentele doctrines accuraat historisch en wetenschappelijk onderzoek niet kunnen verdragen.(48) Voor hen is wetenschap ge‹nspireerd door de duivel, en de universiteit is slechts een broeinest van duivelse opvattingen.(49) Op dit ogenblik komt er, waarschijnlijk wegens een betere vorming van de leden, enige beweging in die houding. Getuigen doen beroep op rechtsgeleerden en geneesheren om hun stellingen beter te verdedigen. Franz berekende nu zelf een nieuwe datum voor de Wederkomst: die werd nu 1975 en moest wel aangepast worden tot 1976, - een jaartje verschil dat kon wel.

Vanaf 1971 reeds was er de oppositie van Raymund Franz , de neef van de President, die niet alleen de datums betwistte, doch ook het dictatoriaal gezag, en vooral ook de strenge reglementering van de seksualiteit,(50) en om die redenen uit de leiding van de organisatie gebannen werd hij nam tenslotte definitief ontslag in 1981.(51) "Gedurende veertig jaar voltijdse dienst... heb ik ontbering, armoede, honger, dorst, koude, hitte, koorts, dysenterie, gevangenis, gevaren van geweld door gepeupel, geweerschoten en oorlog, het risico van leven en vrijheid in dictatoriale landen, tegelijk met voortdurend zwoegen..." ondergaan verklaarde de zestigjarige Raymond Franz in 1981. Tot zijn ontslag was hij lid van het elitaire Governing Body, een groep van ongeveer 15 leden, die de leiding uitoefenen vanuit Bethel, het hoofdkwartier. Op 31 december 1980 werd hij ontslagen. Voor Frederick Franz was hij zo goed als dood. Ontslag staat immers gelijk met excommunicatie. In 1980 bleef Raymund stom. Maar na verloop van tijd kwam toch meer informatie vrij betreffende zijn curriculum. Hij sloot zijn high school af in 1940. En ging daarna onmiddellijk naar de missie, Puerto Rico en de Dominicaanse republiek. Hij bezocht eens een koolmijnkamp in Kentucky. Werd verzocht zich terug te trekken, maar als hij aandrong, werd hij verjaagd met geweerschoten. Na 20 jaar harde dienst, ging hij naar Brooklyn en begon te werken aan een boek: The Aid to Bible Understanding (Een hulp om de Bijbel te begrijpen). Dit was een soort encyclopedie, die autoritatief is voor de Getuigen in hun uitleg van de Bijbel. Samen met vier anderen werkte hij eraan. Hij was een der besten. Door te schrijven over de Bijbel, kwam hij er dichter bij. Dit wekte natuurlijk een zeker inzicht, dat niet helemaal overeenkwam met de orthodoxie. (Raymund en twee anderen die ongeveer tachtig procent van dat boek geschreven hadden, werden later uitgestoten.) In 1971 nog werd Raymund gekozen als lid van het prestigieuse Governing Body. Maar daar begon ook zijn oppositie, o.a. tegen het dictatoriaal gezag van zijn oom. Hij was 58 als hij Bethel verliet, zonder enig middel van bestaan. Hij had problemen met zijn hart. Toen ontmoette hij Peter Gregerson, een oude vriend, die hem onderdak verleende op zijn Alabamafarm nabij Godsden. Daar leefde hij in een caravan en voerde klusjes uit voor Gregerson. Hij deed voort als Getuige en nam deel aan de eredienst in het lokale Koninkrijkshuis. Op 31 december werd hij uitgestoten, omdat hij zogezegd een regel van 15 september 1981 overtreden had die verbood te spreken met een ontslagen Getuige, in dit geval Gregerson. Deze laatste was twee jaar geleden gepromoveerd in een warenhuis, zodat hij tijd had gekregen om de Bijbel te lezen. Hij kwam tot de conclusie, dat alles wat hij eens had geloofd onjuist was. Hij nam ontslag. Franz werkt nu voltijds in de firma, zoals op zijn minst ook nog 35 andere Getuigen. Alhoewel die occasioneel ook wel eens met Gregerson praten, werd alleen Raymund uitgestoten. Hij ging in beroep, maar trok zijn beroep in, wanneer hij hoorde dat alleen vijanden van Gregerson zouden deel uitmaken van de beroepskamer. Op andere brieven kreeg hij nooit antwoord.(52)

Raymund Franz was niet de enige van de staf die buitengezet werd dat jaar. Rene Vasquez was gedurende zeven jaar missionaris in Spanje, hij werd in New York leider van een werkgroep voor Spaanse aangelegenheden. Hij hield van Bijbelstudie en was de mening toegedaan, dat hij ook persoonlijke besluiten uit die studie mocht trekken en ze privaat meedelen en bespreken. Plots ervoer hij in de winter van 1979 zijn uitsluiting onder de beschuldiging van apostasie. Hij was niet alleen: twaalf tot vijftien vooraanstaande stafleden verlieten Bethel dat jaar, sommigen gedwongen, sommigen vrijwillig. Onder hen was ook E.A. Dunlap, gedurende twaalf jaar hoofd van de Gileadschool, ook wegens apostasie. (Deze school zond meer dan 6.000 missionarissen uit sinds 1943.)

Gedurende informele gesprekken had zich aan de top een groep gevormd, die de ene Wachttorendoctrine na de andere betwistte. Door een nauwkeurig onderzoek van het katholieke tijdschrift Verbum Domini, uitgegeven door het Bijbelinstituut van Rome, kwamen sommigen tot de conclusie dat het teken van de laatste dagen uit de Apocalyps helemaal geen teken was van de laatste dagen, en dat men het duizendjarig rijk symbolisch moest verstaan.(53) Daarna begonnen ze aan te nemen dat alle christenen de hoop konden koesteren in de hemel te geraken. Als gevolg van deze overtuiging begonnen ze eraan te twijfelen of het Governing Body van de Getuigen wel enige rol speelde in de heilsgeschiedenis. Zij wilden geen schisma; ze waren na‹ef genoeg te menen, dat ze best in de organisatie konden blijven. Op 28 april 1980 zond de voorzitter van het Governing Body een rondschrijven aan al de leden ervan. Hij denuncieerde de volgende ketterijen: het Governing Body wordt niet geleid door Jehova; ieder gedoopt Christen kan in de hemel komen; de trouwe slaafklasse heeft geen speciale betekenis; er zijn geen twee klassen nu: de hemelse en de andere schapen; het aantal 144000 moet symbolisch verstaan worden, enz.

Volgens het verhaal van Randal Watters, die toen te Bethel verbleef, gebeurde het volgende: terwijl Raymund Franz afwezig was, werd een comite gevormd om iedereen te verhoren betreffende de privaatgesprekken die hij gevoerd had. Alles werd op band opgenomen. Dan werd hij plots teruggeroepen en hij werd verplicht in de tegenwoordigheid van het Governing Body de banden te beluisteren. Dan werd hij uitgewezen met verlies van al zijn privilegies.(54) Dit was maar het begin van een heksenjacht. Diegenen die uitgestoten werden waren nu "geestelijk overspeligen", "geesteszieken" en "krankzinnigen". Dit bracht onrust en opstand in de beweging. Gedurende enkele jaren bleef die opstand smeulen en haalde het nieuws in meer dan 250 kranten en tijdschriften. Meer dan honderd radio- en televisieprogrammas werden eraan gewijd. Raymund Franz en enkele anderen lieten zich niet onbetuigd en vertelden hun geschiedenis voor het publiek: zij beschuldigden de leiding te Bethel van geestelijke verdrukking van die Getuigen die durfden een andere mening te hebben. Dit voerde ook tot een openbare opstand in Ierland en Groot Brittannie in 1983.(55) Als gevolg van innerlijke verdeeldheid verlieten tussen 1973 en 1975 95.000 en tussen 1975 en 1979 551.000 leden ontgoocheld de organisatie.(56) Dit was ongeveer 7% van het totale ledental, ongeveer 9% in Belgie.(57) Die grote afval had nog een andere reden: men had de leden aangezet al hun bezittingen af te geven o.a. om koninkrijkszalen op te richten, waar de Getuigen zouden beschermd zijn en gespaard bij de Wederkomst, terwijl alle ongelovigen zouden verdelgd worden, omdat, zo zegde men, die Wederkomst zo nabij was. Toen er van Wederkomst geen sprake meer was, zouden die Getuigen hun geld teruggevraagd hebben. Zij kregen niets.(58) In Nederland zien we een opmerkelijke aangroei van het ledental en de activiteit van 1965 tot 1975, en een opmerkelijke daling na 1975. Singelenberg(59) geeft de volgende cijfers:


Volgens W. Cetnar, een voormalig staflid van Bethel, het hoofdkwartier van de Getuigen, zouden er zowat evenveel bekeringen als uittredingen zijn. Zo zouden er op dit ogenblik meer ex-Getuigen op aarde rondlopen dan Getuigen.(60) Tijdens de bovenvermelde tribulaties begon de "trouwe en bedachtzame slaaf" een lastercampagne tegen alle apostaten, die wolven werden genoemd. Watters vertelt: bij een vergadering van het comite werd een gehuwd koppel, dat tientallen jaren trouw dienst had verleend, uitgestoten, een lid van het comite noemde ze leugenaars en bedriegers. Van een ander lid werd de telefoon afgetapt om al zijn private gesprekken af te luisteren. Overal waren er spionnen, en veel leden denuncieerden zelfs hun eigen vrienden wegens apostasie. Het Governing Body handelde in het grootste geheim, maar begon met een serie artikels in de Wachttoren om alle leden te waarschuwen tegen deloyale leden. Niettegenstaande deze campagnes duurde de publieke opstand, die zelfs aanleiding gaf tot manifestaties, tot diep in 1983.(61)

Albert Schroeder , een ketterjager, verklaarde: "Wij dienen niet alleen Jehova, maar ook de moeder (de organisatie). Onze moeder heeft het recht regels en reglementen te maken voor ons... Het boek getiteld: Branch Organization Procedure bevat 28 onderwerpen en de onderafdelingen omvatten reglementen en administratieve bepalingen. Het omvat 1.177 regels en instructies."(62) De bevestiging van het gezag van de 144.000 wordt steeds explicieter. Tegelijk wordt verordend hoe de Getuigen de afvalligen moeten behandelen: van 1950 tot 1970 mogen ze die niet eens groeten. Vanaf 1 augustus 1974 werd deze houding verzacht; er werd zelfs toegegeven dat men te wreed was geweest; maar in 1981 werd de houding weer verstrakt. Getuigen moeten alle banden breken, zelfs met familieleden, zelfs met ouders en kinderen, tenzij in gevallen van uiterste nood. Een deel der Getuigen pikten dit niet en verlieten de organisatie.(63)

Achteraf werd ook de mislukking van 1975 als volgt gerationaliseerd : het lijdt geen twijfel dat 6000 jaar na de zondeval Armageddon , de eindstrijd tussen Christus en de ongelovigen, zal losbarsten. Maar enkel de scheppingsdatum van Adam, namelijk 4026 vóór Chr. is met zekerheid geweten. Vóór de zondeval moest Adam nog alle dieren een naam geven, en Eva ten tonele verschijnen. Het gebeuren van Adams ontstaan tot de zondeval neemt een onbekend quantum tijd x in beslag, waardoor Armageddon zeer nabij blijft maar niet nauwkeurig te bepalen is: dat geeft dus 1975 + x jaren. De leiding te Brooklyn beschuldigde vele ouderlingen van agitatie, en waste voorts de handen in onschuld. Sommige exemplaren van de Wachttoren werden verboden lectuur en uit de gemeentebibliotheken verwijderd. Voorts werd dit alles als een beproeving van loyauteit voorgesteld: "Sommigen verwachtten te veel, te snel. Helaas hebben zij zich door de uitdaging uit het veld laten slaan".(64)

De organisatie zit immers niet verlegen met een reeks tegenspraken. Zij weet haar doctrine te ordenen in vragen en antwoorden, en die geven altijd de oplossing. Rutherford en nadien zijn opvolgers zijn bepaald inkonsekwent. Als men aanvaardt dat de Bijbel Gods eigen woord is, dan gaat men er niet aan prutsen en er door verdraaiingen en vervalsingen het woord van Rutherford en Franz van maken! Toen de Verenigde Naties het internationaal Jaar van de Vrede aankondigden in 1986, sprongen de Getuigen erop om volgens de tekst van Paulus (1 Thess. 5,3) de Wederkomst ;te voorspellen. Die tekst luidt: "Terwijl zij zeggen: "Er heerst vrede en veiligheid, juist dan overvalt hen plotseling het verderf zoals weeen een zwangere vrouw, en zij zullen niet ontsnappen". Het is de zoveelste voorspelling, die helemaal niet uitkwam. En dat geven ze toe: In een van hun publicaties: Redeneren aan de hand van de Bijbel, wordt gezegd: "Jehova's Getuigen maken er geen aanspraak op ge‹nspireerde profeten te zijn. Zij hebben fouten gemaakt. Evenals de apostelen van Jezus Christus hebben zij soms verkeerde verwachtingen gekoesterd".(65) En of! Volgens W. Cetnar, een voormalig Getuige, zou men nog in 1981 eraan gedacht hebben een nieuwe datum te verkondigen, namelijk 1988. En ook die is nu al voorbij!(66) De Getuigen houden blijkbaar ook van vrome sprookjes. Een verhaal, dat de hele wereld rondging als echt gebeurd is het volgende. In New York was een vrouwelijke Getuige bezig met de velddienst en ging van deur tot deur. Zij was alleen. Zij zag dat zij gevolgd werd door een onbekende, toen zij een huis binnenging. Nadien vernam ze dat daar een vrouw vermoord werd. Ze ging naar de politie om aangifte te doen en getuigenis af te leggen. Daar vernam ze, dat men de dader gevraagd had, waarom hij haar niet vermoord had. Hij zou geantwoord hebben, dat hij gezien had, dat zij vergezeld was door twee mannen. Dat was duidelijk: zij werd beschermd bij de velddienst door twee engelen!(67) Dit werd geslikt door duizenden Getuigen, die toch ook wisten dat Getuigen zelden alleen op pad gaan.

Of dit alles zal beteren met een nieuwe president valt af te wachten. In 1992 werd Milton Henschel (ř 1921) de vijfde president. Hij is een van het kleine comite dat de nieuwe vertaling van de Bijbel verzorgde.


Internet Links...

Macht en geld bij Jehova
Jehovah's Witnesses Inleiding

Back to Home Page

Psychological Laboratory Home Page


Dr. Herman H. Somers
Send e-mail to herman.somers@skynet.be

  1. Psychopathie is een geestesziekte, die gekenmerkt wordt door het gebrek aan menselijke verbondenheid: de psychopaat heeft wel een geweten, en zelfs een verfijnd geweten, doch handelt volkomen gewetenloos; gewoonlijk lijkt hij volkomen normaal en zelfs heel sympathiek, doch blinkt uit door leugenachtigheid en gevoelloosheid.
  2. De psychose is een soort krankzinnigheid, waarbij het slachtoffer in een waan leeft die in tegenstrijd is met de evidente werkelijkheid.
  3. Codex van Theodosius XVI, V,5; Codex van Justinianus I, 5, 18-30. Labriolle, p.; 88, 90, 219,232,252.
  4. Hieron., Comm. in Danielem (CC 75 A -PL 25,534A): "Sancti autem nequaquam habebunt terrenum regnum, sed caelestem. Cesset ergo mille annorum fabula".
  5. Bij Beda, Joachim a Fiore ( ÷ 1200), Peter Olivi (÷ 1297), Johannes van Rupescissa (÷ 1350), Franciscus Eiximenis (÷ 1400). Apocalypse (1992)), p. 59-71.
  6. H. Officie, 11 Juli 1941 : "Systema millenarismi etsi mitigati docentis scilicet secundum revelationem catholicam Christum Dominum ante finale iudicium, sive praevia sive non praevia plurium iustorum resurrectione, corporaliter in hanc terram regnandi causa esse venturum tuto doceri non potest" (het systeem van het millenarisme zelfs gemilderd, dat leert dat volgens de katholieke openbaring Christus, de Heer, vóór het uiteindelijke Oordeel, ofwel met een voorgaande, ofwel zonder voorgaande verrijzenis van meerdere rechtvaardigen, zal komen om lichamelijk op deze aarde te heersen mag niet veilig gedoceerd worden.)
  7. Hardyck, p. 135-141. In het jaar 1960 kwam het nog voor dat op 4 juli 135 personen (mannen, vrouwen en kinderen) in het grootste geheim vertrokken om zich gedurende 42 dagen op te sluiten in ondergrondse bunkers in afwachting van een soort Laatste Oordeel. Rond diezelfde tijd vertrok de Mont-Blanc-groep, omdat zij een nieuwe zondvloed verwachtten.
  8. Hobsbawm, p. 64, 74, 100. Rond het jaar 1870 gaf D. Lazzaretti zich uit in Toscane als de Messias van Monte Amiata. Men kent de Andalusische Anarchisten en in Sicilie de Fasci: allen chiliastische bewegingen, d.w.z. bewegingen die na de Wederkomst van Christus een duizendjarig rijk verwachtten.
  9. Cf. J. Grant: "Literal interpretation is indeed the basis on which the millennial edifice chiefly rests" geciteerd door Sandeen, p. 107.
  10. Predestinatieleer is de doctrine dat God van tevoren bepaald heeft wie uitverkoren is om te geloven en naar de hemel te gaan. Al de rest van de mensheid gaat naar de hel. Dat men een gelovige is, is een teken dat men door God uitverkoren werd.
  11. Blandre (1975), p. 181.
  12. Een protestantse sekte, gesticht door William Miller (1782-1849) in 1831, die de spoedige wederkomst van Christus verwacht en het duizendjarig rijk.
  13. Blandre (1982), p. 405.
  14. Blandre (1988), p. 183.
  15. Beckford (1975), p. 17.
  16. Metzger, p. 66, Vermander, p. 186.
  17. Hebert, p. 41; Hoekema, p. 228.
  18. Hebert, p.41.
  19. Hoekema, p 226.
  20. Cf. Hoekema, p. 228. Blandre (1988), p. 183.
  21. Jaarboek 1966 p. 68-69.
  22. Hebert, p. 31-40; Vermander, p. 186.
  23. Rogerson (1969), p. 26.
  24. Hypomanie is een vorm van overdreven activiteit, die evenwel nog geen duidelijk psychotische allures aanneemt.
  25. Hutten, p. 80-86.
  26. Hoekema, p. 225-227.
  27. Beckford (1977), p. 11.
  28. Beckford (1975), p. 11.
  29. Ibid., p. 18-21.
  30. Blandre (1991).
  31. Hutten, p. 86 vv.
  32. Rogerson, p. 33-43.
  33. Beckford (1977), p. 22.
  34. Jaarboek 1975.
  35. O. a. Delivrance.
  36. "This New World Translation,... is a biased translation in which many of the peculiar teachings of the Watchtower Society are smuggled in the text of the Bible itself." Hoekema, p. 238.
  37. Hutten, p. 112 vv.
  38. Er is een zekere onduidelijkheid betreffende de identiteit van die trouwe dienaar, die in het evangelie vernoemd wordt (Mt. 24, 45-47, Lc.12, 42-44): "Wie is dus de trouwe en verstandige knecht, die de heer over zijn dienstvolk heeft aangesteld?" In 1879 is er een uitspraak van Russell dat die dienaar een collectiviteit is, ook in 1916 betekent de term: de trouwe kerk. Toch laat hij zich bij gelegenheid doorgaan voor die trouwe dienaar en wordt hij door zijn omgeving daarmee ge‹dentificeerd. Bij zijn begrafenis is Russell zelf die trouwe dienaar in de rede van Rutherford. Nadien verandert Rutherford weer de betekenis van de term in collectiviteit. Blandre (1979, Serv. fid.), p. 197.
  39. Hoekema, p. 231.
  40. Hutten, p. 89.
  41. Blandre (1991), p. 20-26.
  42. Dit wordt betwist door de Getuigen.
  43. Ibid., p. 48-64.
  44. Blandre(191), p. 20.
  45. Penton, p. 74.
  46. Wachttoren, 1 mei 1987, p. 22-28. Blandre (1991), p. 26: in 1954 had dit proces plaats.
  47. Wunderlich, p. 85.
  48. Penton, p. 107.
  49. "Zo werd Nico (Klein) er met zijn neus op gedrukt dat bij de bijbelstudie onder Jehova's Getuigen geen plaats is voor persoonlijk onderzoek. Voortaan bleef hij zich aan de uitleg van het Genootschap en aan in de paragrafen aangehaalde teksten houden" (Wisse, p. 59).
  50. De wetgeving betreffende de seksualiteit en haar beleving veroorzaakte heel wat echtscheidingen en moeilijkheden in het huwelijksleven. Cf. Blandre (1991, p. 26.
  51. Penton, p. 120.
  52. Clapp (1982), p.27-32. R. Franz (1983).
  53. Hofbauer, p. 335: "Mille autem anni non sunt numerus exactus sed symbolicus quo significetur duratio sat longa multarum generationum" (Duizend jaren zij geen exact cijfer maar een symbolisch om een tamelijk lange duur van vele generaties te betekenen).
  54. Penton, p. 120.
  55. Penton, p. 122-123.
  56. Ibid. Tussen 1980 en 1981 verlieten slechts 13.000 leden, in 1987 31.600 en 1988 8.000 leden de organisatie. In totaal zijn er nu 9.950.750 leden over de hele wereld.
  57. Pittevils, p. 35, citeert Dobbelaere en Voisin, p. 411.
  58. "Although the Society did not specifically urge its members to do so, a few are reported to have sold their property, liquidated their long-term financial investments and even refrained from dental and surgical needs", Zygmunt (1977), p. 56.
  59. Singelenberg (1989), p. 33.
  60. Clapp (1981), p. 72 (1621).
  61. Penton, p. 122-123.
  62. Penton, p. 125.
  63. Ibid.
  64. De Wachttoren, 15 mei 1984, p. 24.
  65. De Wachttoren, 1984, p. 407.
  66. Clapp (1981), p. 70 (1619).
  67. Wunderlich, p. 56-57.
Copyright © 1998 Dr. Herman H. Somers.
Page created 28 January 1998. Last updated 28 January 1998 at 3:12 PM.
Produced with Webford 2.0.