Edgard COLLE

  De grootste speler die onze vereniging tot nog toe heeft gekend - en zonder overdrijving de grootste speler in België evenzeer - was de rasechte Gentenaar Edgard Colle. Hij werd geboren op 18 mei 1897 en overleed eveneens in de Arteveldestede op 19 april 1932 aan de gevolgen van een langdurige maagkwaal.  (Even stip ik aan dat Golombek in zijn Schaakencyclopedie 20 april als sterfdatum aangeeft.) N.V.D.R. Na inlichtingen te hebben ingewonnen bij de bevoegde stadsdiensten blijkt wel degelijk de datum van 19 april de sterfdatum te zijn. Vooraleer ik de voornaamste resultaten van Colle op een rij zet, wil ik u nadrukkelijk wijzen op de uitgebreide bibliografie waaruit ik heb geput om het leven èn de partijen vanColle te belichten.

Er is wat de schaakontwikkeling van Colle betreft, heel wat verloren gegaan.  Wat wij welweten is dat hij op 20-jarige leeftijd het kampioenschap van zijn stad Gent won (1917) , hij in 1922 al beslag wist te leggen op de Belgische titel en van dan af hij de toon aangaf in het nationale schaakleven.  Hij werd 6 keer Belgisch kampioen, de laatste keer in Gent 1929.  Na 1918 was hij voortdurend te zien in "Le Cercle des Echecs de Bruxelles" waar hij trainde met de toen bekende Belgische meester Max Nebel. Dat niet alles over rozen ging, bewees de internationele vuurdoop in een match van 6 partijen (Brussel 1922) tegen Znosko-Borowski, een meester die vooral bekend is geworden door zijn diverse boeken, "les Comments de l'Echiquier" (Comment il ne faut pas jouer aux Echecs, enz. om er slechts één te vernoemen) .  Colle verloor zonder pardon alle partijen, vaak door teveel te willen, een kenmerk van zijn energieverslindendestijl die hem - zelfs ziek - altijd heeft achtervolgd.  Toch leerde hij snel en zijn technische bagage groeide.

Colle behaalde 6 eerste prijzen:

-                    Vierhoekstoernooi Amsterdam 1926 vòòr Tartakower.

-                    Scarborough 1926 (klein toernooi met 7 deelnemers) .

-                    Merano 1926 (14 spelers) .  Colle wint vòòr o.a. Spielmann, Kostic, Grünfeld, 

Tartakower!  Een grootmeesterlijk resultaat, aldus Golombek.

-                    Scarborough 1927 (7 spelers) : vòòr Bogoljubow.

 -                   Scarborough 1930 (12 spelers) .  Zie bibliografie.  Yates was de voorvechter voor Engeland.

-                    Hastings 1928/'29 (10 spelers) .  Colle deelt hier de eerste plaats met Marshall en Takacs die hij echter alletwee verslaat.

Daarnaast behaalde hij nog vele andere goede resultaten, teveel om op te noemen (o.a. tweede na Tartakower in Hastings 1926/'27,  derde in Barcelona 1929 na Capablanca en Tartakower, eveneens derde in Luik 1930 samen met Nimzowitsch en Ahues, achter Tartakower en Sultan Khan).  Zijn laatste optreden was in een vierkamp met Landau, Tartakower en Rubinstein in Rotterdam 1931, waar hij tweede werd (dubbele ronde) ; hij weet Tartakower éénmaal te verslaan en Rubinstein moet er tweemaal aan geloven!

In de monstertoernooien Baden Baden 1925, Karlsbad 1929 en Bled 1931 weet Colle zich niet te handhaven al strijdt hij in elke partij voor het volle punt; de berichten over deze toernooien verwijzen steevast naar de zieke toestand (mèt pijn!) waarin Colle  verkeerde en die zijn uithoudingsvermogen zwaar op de proef stelde.

De ziekte is hem na 4 operaties noodlottig geworden.  Insiders zoals Kmoch en Golombekzagen in Colle een ware sterke grootmeester die zich zelfs voor het wereldkampioenschaphad kunnen meten met een normaal lichamelijk gestel.  Een ernstige appreciatie die tenvolle kan gestaafd worden door de bestudering van de partijen van Colle.  Niet alleen was hij de combinatietovenaar, staaltjes van geduldig positiespel en van fijnzinnige eindspelen zijn er eveneens in overvloed te bewonderen.  Laten wij een greep doen...

Partijen van Colle

 In onze ruime keuze hebben wij de volgende indeling gemaakt:

 I              Colle tegen Wereldkampioenen

 (Dr. Euwe was uiteraard nog geen wereldkampioen toen hij tegen Colle aantrad - dat werd hij pas in 1935)

II             Colle tegen kroonpretendenten

                (Tot deze categorie behoren o.a. Rubinstein, Bogoljubow, Nimzowitsch, Marshall)

III            Colle tegen andere Meesters en Grootmeesters

                (Hierin vindt men steeds terugkerende namen van o.a. Yates, Spielmann, 

Grünfeld, Tartakower, enz.)

IV           Colle en zijn systeem

                (Partijen met de Colle-opening en enige uitleg van zijn systeem)

V             Colle tegen de Moderne Kunst

(Een paar boeiende ontmoetingen tegen de "uitvinder" van de "ready mades",  

abstract kunstenaar èn schaker Marcel Duchamp.)               

(N.B. - Overlappingen wat de Colle-opening betreft, zijn uiteraard mogelijk)

 

BIBLIOGRAFIE (en beoordeling)

Gedenkboek Colle/Mémorial Colle - Een tweetalige uitgave met medewerking van o.a. Dr. Euwe; 50 partijen, historisch overzicht, uitvoerige beschrijving van de Colle-opening,enz. (Librairie Bénard, Liège 1934) .  Een begeerd werkje voor verzamelaars en zelden opduikend op de antiquarische schaakmarkt.
F. Reinfeld: 51 brilliant chess masterpieces
(New York 1950) - Ondertitel: An indispensable guide to Colle's famous opening system.  Reinfeld steekt zijn bewonderingvoor Colle niet onder stoelen noch banken en schaart onze glorie naast Morphy, Pillsbury,Charousek, Breyer en Noteboom die allen tactische tovenaars waren en allen te jong stierven... "before they reached their prime" .

M. Wasnair/M. Jadoul: Histoire des Maîtres Belges
(Rossel Edition 1988) .  Een gelukkig initiatief van de auteurs: het vastleggen van het Belgische schaakleven.  Colle krijgt ruim 25 bladzijden toegemeten. 

Golombek: The Encyclopedia of Chess (London, Batsford 1977) - Een ruim geïllustreerde schaakencyclopedie, eveneens voorzien van meer dan 100 partijen.  Eén van de betere werken over schaken in het algemeen.

A. Chicco/G. Porreca: Dizionario Enciclopedico degli Scacchi (Mursia, Milano 1971) .  

Zeer genietbaar werk in dezelfde categorie als Golombek.

L'Echiquier (Bruxelles 1932) - Zonder twijfel het beste tijdschrift van zijn tijd en misschien van alle tijden. Gesticht in 1925,  door schaakmecenas Edmond Lancel, zelf een verdienstelijk speler.  Het tijdschrift startte eerst met de beschrijvende notatie om al snel over te gaan naar de algebraïsche... mèt figurines zoals wij die nù zien.  Een èchte primeur!  Het tijdschrift hield stand tot in 1939.  Foto's, toernooitabellen, boekbesprekingen, veel partijen, problemen, studies, enz., alles wat het schakershart wensen kon, was erin te vinden.  Tevens was er een uitgebreid register na iedere jaargang,zodat alles snel kon worden opgezocht (Veel boeken en tijdschriften van vandaag blijken een register niet te kennen!) .  De volledige jaargangen worden zeer gezocht en de prijzen vliegen de pan uit.

Wiener Schach-Zeitung (Wien 1932) - Organ für das gesamte Schachleben.  Eveneens een zeer goed schaaktijdschrift.  Hans Kmoch was een begeerde medewerker en een bezieler van het schaakleven in Europa; hij was het die de match Euwe - Aljechin  1935 wist te bewerkstelligen; zijn beroemdste boek: "Die Kunst der Bauernführung" .  De woorden die hij over Colle schreef bij diens dood, zullen de vrienden van onze voorvechter goed hebben gedaan!
Ernst Strouhal: Duchamps Spiel
(Sonderzahl, Wien 1994) - Een poging het (schaak)levenvan Duchamp in kaart te brengen (84 partijen); kunstenaar M. Duchamp is "in" en eenieder tracht vandaag de dag een boek over hem te schrijven.  De poging van de auteur heeft heel wat kinderziektes maar het was niettemin een bijzondere prestatie, temeer dat het werkje tot stand kwam met ondersteuning van het "Bundesministeriums für Unterrichtund Kunst" en het "Bundesministeriums für Wissenschaft und Forschung" uit Oostenrijk.

Le Tournoi d'Echecs de Paris 1925
- Toernooiboekje met foto's en prima uitgegeven door"L'Echiquier" (Bruxelles 1925) .  Colle moest het opnemen tegen o.a. Alekhine en Tartakover, een horde die hij nog niet nemen kon.

Das Erste Internationale Schachmeisterturnier in Kecskemét 1927 (L. Tóth, Kecskemét 1928, Ungarn) - Een beroemd toernooi.  De medewerkers van het boek waren: wereldkampioen Dr. Aljechin (Ik heb de schrijfwijze aangehouden van de wereldkampioen volgens het boek; derhalve Alekhine voor Paris 1925 - dit voor de purist) , H. Kmoch, G. Maróczy en A. Nimzowitsch.  Ook dit boek is erg moeilijk te vinden op schaakveilingen.  Aljechin wist Nimzowitsch een halfje voor te blijven die samen met Steiner de tweede plaats moest delen.  (Ik heb een fotokaart van de deelnemersvan dit toernooi in mijn bezit met op de keerzijde de handtekeningen van de meeste deelnemers - de kaart was vermoedelijk bestemd voor het tijdschrift van B. Kagan: Neueste Schachnachrichten.)  Carlsbad International Chess Tournament 1929 (A. Nimzowitsch, Leningrad 1930) (Uit het Russisch vertaald door J. Marfia, Dover 1981,New York) .  Een selectie van 30 partijen uit één van de sterkste toernooien in de schaakgeschiedenis; met uitzondering van Lasker en Aljechin waren alle groten aanwezig.Nimzowitsch boekte zijn grootste succes door te winnen, een halfje vóór Capablanca en Spielmann.  Het boekje is een soort zelfpromotie van de auteur die zichzelf de hemel inprijst en gaf aanleiding tot heel wat polemiek.  Indien Nimzowitsch al vrienden had, metdit werkje werden zij verder uitgedund!

IV. Internationales Schachmeisterturnier Karlsbad 1929 (Wiener Schachzeitung, Wien 1929) .  Een prachtig, monumentaal toernooiboek: foto's, alle 231 partijen becommentarieerd door Nimzowitsch, Spielmann, Becker, Tartakower, Brinckmann en Kmoch, toernooitabel, tabel voor het opzoeken der partijen, overzicht van de openingen, 21 pakkende ronden.  Het boek telt meer dan 420 bladzijden en werd met de grootste zorguitgegeven.  Zeer gezocht vandaag de dag!

Baden Baden 1925 International Chess Tournament
(Caissa Editions Yorklyn, De 1991 by J. Adams) .  Ondertitel: The Arrival of Hypermodern Chess.  In 1925, één maand na het toernooi, bracht B. Kagan (Berlijn) een "toernooiboek" uit met alle partijen (210!) , echter zonder de minste commentaar; in feite kon dit eerder aanzien worden als een bulletin.  In 1927 bracht N. Grekov dan wèl een waardig boek uit met commentaar bij allepartijen; dit Russisch werk in beperkte oplage (slechts 5000) werd voor ons leesbaar gemaakt dankzij de vertaling van J. Adams in 1991, aangevuld met bijkomende aantekeningen en achtergrond informatie.

Le Match Colle Koltanowski 1925
(L'Echiquier, Bruxelles 1926) - De match was oorspronkelijk voorzien voor 10 partijen. Colle lootte wit in de onpare partijen en won vervolgens partij 1, 3, 5 en 7; Koltanowski wist niet te scoren in partij 2, 4 en 6 en de match was al ten einde.  Colle was Belgisch kampioen.

Torneo Internacional de Ajedrez San Remo 1930
(Lachaga, Argentina 1969) .  Met een monsterscore van 14 p. /15 (slechts 2 remises stond de winnaar toe) toonde Aljechin zijn enorme kracht.  Ook dit toernooi kende moeilijkheden om het in een mooie boekvorm te gieten.  Deze bescheiden Spaanse uitgave is een beetje een eerbetoon voor de Argentijnse deelnemer Roberto Grau.  Colle was - zoals steeds - op bloed uit: slechts 3 remises, 5 overwinningen, maar 7 nederlagen; deze onregelmatige curve is vaker te zien in zijn resultaten: hij was voor de besten gevaarlijk, kon ook van de minderen verliezen.

1930 Scarborough International Tournament
(H. Golombek, B.C.M. Quarterly No. 6, London 1962) - Goedkope uitgave, alleen de partijen.  Hèt succes van Colle!  Zonder nederlaag, met 1 punt voorsprong (8,5 p. /11) bleef hij de concurrentie voor.  Maroczy werd tweede, Rubinstein derde.  Een ietwat "geheimzinnige" deelnemer was de Indiër Mir Sultan Khan, een waardige voorbode van de huidige wereldtopper V. Anand.

Bled 1931 - International Chess Tournament
(Caissa Editions Yorklyn, De 1987) (Uit hetRussisch vertaald - editie 1934 - door J. Adams) .  Ook hier was aan de superioriteit van Alekhine niet te tornen (26 rondes - 14 deelnemers, dubbele ronde) : 5,5 punt voorsprong,zonder nederlaag, op Bogoljubov.  Nimzovitch, die derde werd, was zó ontsteld dat hij verklaarde: "He is treating us like patzers!" (Hij behandelt ons als beginnelingen! )

George Koltanowski with the Chess Masters
(Falcon Publishers, San Francisco 1972) .Een allegaartje van schaakbelevenissen van de "tovenaar van het blindschaken" .

Colle System (Koltanowski, Chess Digest, Dallas 1972) - Een boekje waarin de Colle-opening uitvoerig wordt uitgelegd.