van Valkenburg

Geschiedenis

In het begin van de twaalfde eeuw wordt op de Heunsberg een woontoren gebouwd. Dit is het eigendom van de heer van Valkenburg. Reeds in dezelfde eeuw wordt deze donjon verwoest en weer opgebouwd. De toon is gezet; verwoesting en opbouw zullen zich nog meerdere malen herhalen. In de middeleeuwen wordt de burcht verscheidene keren belegerd. Tijdens de Limburgse Successieoorlog (1283-1288) doet hertog Jan I van Brabant een poging om in Valkenburg zijn vijanden een troef uit handen te nemen. Tot een beleg komt het dan echter niet. In 1465 proberen de Luikenaren, die in opstand waren gekomen tegen hun prins-bisschop, het kasteel in te nemen. De vestingswerken waren in de maanden voorafgaand aan de strijd hersteld en waar nodig versterkt. De aanval wordt afgeslagen.

Vanaf 1365, dertien jaar na de dood van Jan I de laatste heer van Valkenburg, valt de burcht in handen van de Brabantse hertog. De hertogen stellen kasteleins aan als hun plaatsvervangers. In het begin van de veertiende eeuw wordt de burcht aanzienlijk uitgebreid. Haaks op de noordoostvleugel (waar de ridderzaal ligt) wordt een nieuwe vleugel gebouwd in gotische stijl. Tevens wordt een nieuwe ringmuur aangelegd, waarlangs aan oostelijke zijde een dwingelweg komt. Dirk van Pallant (kastelein 1453-1467), onder wiens leiding het beleg van de Luikenaren wordt doorstaan, laat een molen, bakkerij en brouwhuis bouwen. De verdedigers kunnen voortaan zichzelf voorzien van de eerste levensbehoeften in tijden van nood. De autarkie maakt de burcht echter niet onneembaar. Al in de eerste jaren van de Opstand in de Nederlanden blijkt dat.

In 1568 trekt Willem van Oranje (1533-1584) naar de Limburgse gebieden en probeert strategisch gelegen steden in te nemen. Maastricht bleef buiten zijn bereik, ’s Hertogenrade (Herzogenrath, Duitsland) en Valkenburg worden wel ingenomen. Het succes duurt niet lang. De Spaanse landvoogd hertog Alvarez de Toledo (Alva, 1507-1582) weet spoedig de troepen van Oranje te verdrijven. Tijdens de veldtocht van 1574 valt kasteel Valkenburg weer in Nassause handen. Het doel van Hendrik en Lodewijk van Nassau, broers van Willem, is het ontzetten van Leiden. De zegetocht houdt echter niet aan. Zonder resultaat trekken zij met hun legers op naar Maastricht. Op 14 april 1574 volgt de tragische slag op de Mokerheide tegen het Spaanse leger van d’Avila. De beide broers sneuvelen. Het zal nog tot 3 oktober duren eer Leiden werkelijk ontzet wordt. Het verlies van zijn broers is een zware slag voor Willem van Oranje. Het zal mogelijk zijn vastberadenheid tot strijd verhoogd hebben. Keren we terug naar Valkenburg dan zien we dat de landvoogd hertog van Parma, Alessandro Farnese (1545-1592) in 1578 de burcht weer onder Spaanse vleugels brengt.

Verscheidene schermutselingen met het kasteel als inzet mogen niet baten. Het is stadhouder Frederik-Hendrik, eervol de Stedendwinger genoemd, die andermaal ’s Hertogenrade en Valkenburg inneemt. Weer is het bezit van korte duur. In 1635 zijn de Spanjaarden weer heer en meester. Maastricht is sinds Frederik-Hendriks verovering nog in Staatse handen. De commandant van de stad, Stein Callenfels, slaagt er in 1644 in de drie hoofdsteden van de Landen van Overmaze (Daelhem, ‘s Hertogenrade en Valkenburg) te veroveren. In Valkenburg worden de stadsmuur en het kasteel na de verovering deels verwoest. Mogelijk is het doel hiervan om het een minder aantrekkelijk strategisch doel voor de vijand te maken.

We schrijven dan het jaar 1644. Strikt genomen kunnen we dit betoog dan afronden. In 1648 wordt de Vrede van Münster getekend en formeel wordt hiermee de Opstand beëindigd. Het zal echter geen recht doen aan de interessante ontwikkelingen die zich in de decennia na ’48 voordoen in het Land van Valkenburg. In grensgebieden blijven de spanningen na een oorlog meestal nog voortduren. Ook in het geval van de Limburgse gebieden gaat dit op. Men wordt het namelijk niet eens over de verdeling van deze gebieden. Ondanks dat de Staten de stad Valkenburg in hun bezit hebben, zien de Spanjaarden daarin geen reden om zonder slag of stoot het omringende platteland uit handen te geven. Pas in 1661 stellen de partijen een partagetraktaat waarin beide zich kunnen vinden. Aan de effectiviteit van het traktaat kan oprecht getwijfeld worden. Bekijken we alleen de omgeving van Valkenburg dan zien we dat de Staten-Generaal de stad Valkenburg tot hun machtsgebied rekenen, maar de Spaanse koning de aangrenzende plaatsen Oud-Valkenburg en Schin op Geul. Nabij Valkenburg bezitten de Staten Houthem, maar Spanje regeert over het adellijk nonnenstift van St.-Gerlach dat aan de rand van Houthem ligt. Ergo, een lappendeken in een gebied van slechts enkele kilometers in oppervlak.

Het traktaat is slechts een decennium oud als er nieuwe oorlogsdreiging in de lucht hangt. In 1672, in de historiografie het Rampjaar genoemd, verklaren Frankrijk, Engeland, Münster en Keulen de Republiek de oorlog, de zogenaamde Hollandse Oorlog (1672-1678). De Fransen van koning Lodewijk XIV rukken op in het zuidelijke Staatse gebied. De 22-jarige stadhouder Willem III ziet het als een groot gevaar dat de Fransen de burcht van Valkenburg hebben bezet en daarmee een belangrijk steunpunt hebben verworven op enkele kilometers van Maastricht. Vanuit de Maasstad wordt op 6 december 1672 een aanval opgezet. Vier dagen later kan Willem III zijn mannen buskruitladingen in het kasteel laten plaatsen. Met enige historische kennis over het kasteel in zijn achterhoofd zal hij er niet gerust op zijn geweest dat het voorgoed in zijn bezit was gekomen. Om Franse herovering te voorkomen wordt op 10 december 1672 het kasteel van Valkenburg tot ontploffing gebracht. Met de klap komt eensklaps een einde aan de voortdurende strijd die eeuwenlang om kasteel Valkenburg heeft gewoed. Van de burcht blijft slechts een ruïne over.

De ruïne die we heden ten dage zien is een andere dan die van de late zeventiende eeuw. Nadat het kasteel zijn functie heeft verloren, zien de Valkenburgers hierin een vrijbrief om de resten te gebruiken als bouwmateriaal. In de twintigste eeuw komt het besef dat de ruïne een rijke geschiedenis symboliseert. Het wordt op de nationale monumentenlijst geplaatst en voor het publiek opengesteld. Oudere bouwfasen die aan het licht komen bij archeologisch onderzoek, worden opgemetseld en daarmee zichtbaar gemaakt. De toeristenstroom heeft de ruïnering gecontinueerd. Desalniettemin blijft het een ideale plaats voor het laten herleven van het romantische beeld op de middeleeuwen. Dit beeld wordt versterkt door de weelderige flora die haar bezit neemt van de eeuwenoude stenen. Een veroveraar met zachte hand, die een nieuw elan geeft aan het kasteel van Valkenburg.

 


 

         
Walram V 'de Lange' van Montjoie; geboren EST rond 1176. Trouwde met  Elisabeth van Bar; geboren EST rond 1182    

van Voorne

 
Dirk II, Heer van Valkenburg; geboren rond 1225, overleden Keulen 15 okt 1268. Trouwde na 11 jan 1246 met  Bartha van Limburg-Monschau; geboren EST rond 1208, overleden 20 april 1254   Albrecht van Voorne; geboren EST rond 1248.
Trouwde met 
Catharina van Durbuy; geboren EST rond 1254    
Walram 'de Rossige’ van Valkenburg; geboren rond 1253, overleden 5 sep 1302, waarschijnlijk begr. Sittard (St.-Martinus). Heer van Valkenburg 1268; (Jan VALKENBURG ) Trouwde voor 30 mei 1275 met  Philippa van Gelre; geboren EST rond 1244, overleden na 21 juni 1294 Hendrik van Voorne; geboren EST rond 1281, overleden voor 1330. ridder, heer van Acquoy. Trouwde voor 1305 met  Aleydis van Kuyc (Kuijc) geboren EST rond 1269  
Jan I van Valkenburg; geboren rond 1281 in Sittard, overleden 3 maart 1356. Trouwde (Abt 1324 in Herpen, Noord Brabant, Nether.) op 12 jan 1339 met: Catharina van Voorne(burg); geboren EST rond 1310, overleden voor 3 juli 1371.  
( Reinoud VALKENBURG b: Abt 1375 in Kaiserslautern, Rhein-Pflaz, Germany )

N.N. van Valkenburg; geboren rond 1340, overleden rond 1384. Trouwde 8 juni 1364 met  Otto van Arkel; geboren rond 1315, overleden 3 mei 1384.
N.N. van Valkenburg volgens het Karel de Grote Nummer van Gens Nostra [G.N. 1991, 632, nr. 21/224]. In een bespreking wordt over deze filiatie door De Keijzer niet bewezen genoemd [Ben de Keijzer, "De waarde van 'Karel de Grote' nummers" met een naschrift van de werkgroep, Gens Nostra 1993, 547-554

Mathilde van Voorne was erfdochter en huwde in mei 1336 met Dietrich van Monschau. Sedert 1337 was hij heer van Voorne en Valkenburg. Burggraaf van Zeeland. Voor 1329 was hij kanunnik te Luik en Münster, gevallen in 1346. Mathilde van Voorne is overleden in het jaar 1371.
N.N. van Voorne Een andere bron zegt: zuster van Mechteld van Voorne, echtgenote van Dirk heer van Montigny en Valkenburg, die hem 'onze lieve zwager' noemde.
Kinderen uit eerste huwelijk:

  1. Herberen van Heukelom, heer van Acquoy, werd 15 juni 1386 beleend, overl. tussen 24 juni 1411 en 2 mei 1417. Hij huwde met Katherina.
  2. Walraven van Heukelom van Acquoy, vermeld 3 mei 1384, en 2 november 1376. Hij werd in 1402 beleend met land te Beesd. Overl. na 1407 [N.L. 1966, kol. 326]. Hij huwde voor tussen 1386 en 1391 met Johanna van de Merwede, in 1391 beleend met goederen te Heusden. Zij hertr. voor 6 juni 1427 met Jan van Herlaer van Merwijck. [G.N. 1991, 632-633, nr. 22/224]. Kinderen:
    1. Otto van Acquoy, huwde ca. 1420 met Catharina, bastaarddochter van hertog Jan van Beieren.
    2. Wilhelmina van Acquoy (=48.385).
  3. Jutte van Heukelom van Acquoy, vermeld 3 mei 1384.

 

 


 

Walram I, Graaf van Laurenburg & Nassau; geboren EST rond 1148.
Trouwde met  Kundigunde N.; geboren EST rond 1154

 

Gozewijn Ii, Heer van Heinsberg & Valkenburg; geboren EST rond 1137

Gozewijn (i), Heer van Heinsberg & Valkenburg; geboren EST rond 1092

 

Walram I, Paganus, Graaf van Limburg-Arlon; geboren 1085, overleden 16 juli 1139.
Trouwde 1110 met  Jutta van Gelre; geboren EST rond 1087, overleden Rolduc 24 juni 1151

Hendrik I, Graaf van Limburg-Arlon; geboren rond 1060, overleden 1119.
Trouwde (1) met  N. van Arlon; geboren EST rond 1059


 

In 1121 is er voor het eerst uitdrukkelijk sprake in bronnen van een donjon te Valkenburg. Op dat moment wordt de heerlijkheid geregeerd door Gosewijn I van Heinsberg. Als in 1119 in een strijd tussen de prins-bisschop van Luik en de Duitse keizer Gosewijn partij kiest voor Luik, haalt hij zich de woede op de hals van zijn eigenlijke leenheer, de Duitse keizer. In 1122 belegert graaf Godfried I van Leuven in opdracht van de keizer de Valkenburgse burcht. Na een beleg van zes weken wordt het kasteel ingenomen en verwoest. Het is de eerste in een lange reeks van bezettingen en verwoestingen in de loop der geschiedenis.

Enkele hoogtepunten:

1214 Belegering van Valkenburg door de legers van de Duitse keizer Frederik II en de prins-bisschop van Luik. Het kwam tot een wapenstilstand.

1288 Slag bij Woeringen : strijd om de erfopvolging van het Hertogdom Limburg tussen Jan I van Brabant en Reinoud van Gelre. Walram de Rosse van Valkenburg kiest partij voor Gelre en verliest in de roemruchte slag het puntje van zijn neus. De Brabanders winnen uiteindelijk de strijd. Walram weigert echter Jan I te erkennen als hertog van Limburg met als gevolg dat in augustus 1288 het kasteel van Valkenburg wordt belegerd. Walram ontsnapt via geheime gangen, die nog steeds zijn te vinden in de Fluwelengrot te Valkenburg. Later komt het tot een verzoening.

1302 Dood van Walram

1303 Belegering van Valkenburg door de prins-bisschop van Luik, die in conflict was geraakt met de hertog van Brabant over de heerschappij over Maastricht. Of er toen daadwerkelijk een beleg in Valkenburg is geweest, wordt door diverse historici betwijfeld

1327 Beleg van Valkenburg door Jan III van Brabant, bedoeld om de opstandige Reginald van Valkenburg te bedwingen. Deze Reginald behoorde in het rijtje van roofridders thuis. Na een beleg van negen weken kwam het tot een wapenstilstand

1328 Heer van Heinsberg en Jan van Born plegen een aanslag op de burcht van Valkenburg, waarbij het kasteel gedeeltelijk werd verwoest en een deel van de Valkenburgse bevolking over de kling werd gejaagd. Reginald reageerde door al plunderend door het hertogdom Limburg te trekken.

1329 Valkenburg wordt opnieuw belegerd door hertog Jan III van Brabant. Na een beleg van elf weken werd het kasteel veroverd en vernietigd. Bij de strijd sneuvelde Walram, de zoon van Reginald. Reginald bevond zich op dat moment in zijn burcht te Monschau. Daar zou hij in 1333 sneuvelen tijdens een beleg door zijn aartsvijand de hertog van Brabant

1335 herbouw van de veste Valkenburg onder Dirk IV, de tweede zoon van Reginald.

1352 Dood van Jan van Valkenburg, de laatste heer van Valkenburg. Hij sterft kinderloos en er volgt een langdurig getwist over de erfopvolging. Maar liefst acht personen claimden het bezit van Valkenburg. Later liet ook hertog Wenceslaus zijn oog op Valkenburg vallen, maar het zou tot 1381 duren eer de hertog van Brabant volledig erkend werd als graaf van Valkenburg. Hij liet zich in het Valkenburgse vertegenwoordigen door een drossaard. De eerste Brabantse drossaard werd Reinard Thoreel van Bernau, oorspronkelijk schout van Maastricht. Hij trad vaak als geldschieter van de voortdurend in geldnood verkerende hertog van Brabant op!

1465 Opstandige Luikenaren onder leiding van de wijngaardeniers Raes de Heers en Baré-Surlet belegeren Valkenburg. Inmiddels had plaatsvervangend drossaard Dirk van Pallandt kasteel en stad van Valkenburg versterkt en gezorgd voor voldoende verdediging en bewaking. Zo werd de droge gracht bij het kasteel, de Dwingel, zes meter uitgediept. Ook werd aan de oostzijde van de stadsmuur een borstwering gebouwd en werden wallen, poorten en torens zwaar versterkt. Het beleg duurde slechts twee dagen en één nacht. In korte tijd werden de daken van huizen en kasteel zwaar beschadigd. De Luikenaren dropen snel af, omdat hulp in de persoon van hun prins-bisschop Marcus van Baden uitbleef. Op de goede afloop werd flink gefeest in wijnhuis Faber, thans hotel De L'Empereur in de Grote Straat- Centrum te Valkenburg.

1467 Benoeming van Dirk van Pallandt tot drossaard van Valkenburg. Voor de aanvaarding van zijn ambt leende hij een bedrag van ruim 9000 gulden aan de hertog.

1481 Dood van Dirk van Pallandt. Hij werd eerst in Aken begraven, maar later werd zijn stoffelijk overschot naar de H.H. Nicolaas- en Barbarakerk te Valkenburg overgebracht. Zijn grafsteen werd eeuwen later herontdekt en is thans te vinden bij de stadswallen in park Den Halder.

1568 De Tachtigjarige Oorlog barst los. Korte tijd bezet Willem van Oranje het kasteel van Valkenburg. Zijn Spaanse opponent Alva he