Gent-gevelsteen-Karel-V.JPG (31521 bytes)
Gevelsteen te Gent

Charles_Quint(1).gif (25479 bytes)

Keizer Karel V

 

Karel V portret.jpg (8845 bytes)
Karel V. Olie op doek, 1519-1520.
Budapest, Museum van Schone Kunsten.

Karel V werd op 24 februari 1500 geboren te Gent als Karel van Luxemburg, zoon van Filips de Schone (1478-1506) en Johanna de Waanzinnige (1479-1555). Hij werd opgevoed aan het hof van zijn tante Margaretha van Oostenrijk (1408-1530) te Mechelen. Margaretha liet zijn scholing over aan Adriaan Florisz. Boeyens (1459-1523), de latere paus Adrianus VI.

Toen Karel zes jaar was, overleed zijn vader en erfde hij de Habsburgse Nederlanden. Het regentschap kwam in handen van keizer Maximiliaan (1459-1519), zijn grootvader, die Margaretha als landvoogdes aanstelde. In 1526 trad Karel in het huwelijk met Isabella van Portugal (1503-1539). Zij kregen één zoon, Filips II (1527-1598), en twee dochters, Maria (1528-1603) en Johanna (1535-1573). Vóór zijn huwelijk heeft Karel nog een bastaarddochter verwekt bij Johanna van der Gheynst, de latere landvoogdes Margaretha van Parma (1522-1586). Nadat zijn vrouw was overleden, kreeg hij nog een buitenechtelijk kind bij Barbara Blomberg uit Regensburg, de latere landvoogd Don Juan (1547-1578).

    Lodewijk van Nevers   Lodewijk van Male            
    Filips de stoute Margeretha van Male          
    Jan zonder vrees          
    Filips de Goede          

Friedrich III van Oostenrijk

Eleonora van Portugal

Karel de Stoute van Bourgondië Isabella van Bourbon        

keizer Maximiliaan I van Habsburg

Maria van Bourgondië

Ferdinand V van Aragón

 

Philips I van Habsburg
Filips de Schone

Juana van Castilië
Johanna de Waanzinnige

Keizer Karel V

In 1515 had Karel de volgende gewesten in handen: Vlaanderen (dat hij in 1529 wist los te maken uit het Franse leenverband), Mechelen, Holland, Zeeland, Henegouwen, Namen, Brabant, Limburg, Overmaas en Luxemburg. In de loop der jaren wist hij aan zijn bezit toe te voegen: Doornik (1521), Friesland (1524), Neder- en Oversticht (1528), Artesië (1529), Groningen, Drenthe (1536), Gelre (1543) en Lingen (1547). Bij het Verdrag van Augsburg (1548) werden de Habsburgse Nederlanden verenigd in de zogenaamde Bourgondische Kreits, waarvan de band met het keizerrijk zeer los was. Op deze manier was Karel er zeker van dat de Nederlanden in zijn geheel zouden overgaan op zijn zoon en niet zouden worden opgedeeld.

De Nederlandse gewesten vormden maar een klein gedeelte van het rijk van Karel V. Op 15 april 1516 werd Karel te Brussel tot koning van Spanje uitgeroepen nadat zijn grootvader van moederszijde, Ferdinand V van Aragón (1452-1516), was gestorven. Hij vertrok in 1517 naar Spanje, waar hij belangrijke posten toevertrouwde aan Nederlandse vertrouwelingen: Boeyens werd regeringsleider en Willem van Croÿ van Chièvres schatkistbewaarder. Na het overlijden van Maximiliaan, zijn andere grootvader, werd Karel in 1519 door de Duitse keurvorsten tot rooms-koning gekozen. Op 23 oktober 1520 vond zijn kroning plaats te Aken. Pas in 1530 werd Karel te Bologna officieel tot keizer gekroond.

Karel V had zichzelf twee doelen gesteld: het creëren van een wereldhegemonie en geloofseenheid. De belangen van de Nederlanden raakten hieraan ondergeschikt. Wel probeerde Karel in de Nederlanden het bestuur te centraliseren (instelling van de drie Collaterale Raden in 1531, vervangen van edelen door professionele bestuurders) en het protestantisme terug te dringen (instellen van een index met verboden boeken vanaf 1526; uitvaardigen van ketterplakkaten). In beide ondernemingen is hij niet geheel geslaagd: het centralisatieproces riep tegenstand op bij adel en steden en leidde tot opstanden (die van Gent in 1540 is de bekendste), terwijl het protestantisme zich uitbreidde. Uiteindelijk hebben juist de politieke en de religieuze onrust geleid tot de Opstand tegen Filips II.

Frederik II van Renesse geboren in 1474 en gehuwd met Anne van Hamal (stamvader van Van Renesse van Elderen) was drossaard van Breda, raadsheer van Keizer Karel V en stadhouder van Holland, Zeeland en Friesland.

In 1555 deed Karel, vermoeid van alle conflicten, afstand van de Nederlanden en een jaar later trad hij af als keizer en als koning van Spanje. Spanje en de Nederlanden gingen naar zijn zoon Filips II en het keizerschap naar zijn broer Ferdinand I (1503-1564). Karel stierf in San Yuste in Spanje op 21 september 1558.

Karel V-heraldiek.JPG (95314 bytes)