Terug naar overzicht

Parthenon


HET PARTHENON
 
Historische informatie:
 
Het Parthenon
 
foto1

heeft reeds een lang historisch verleden achter zich. Vermoed wordt, dat er al in de 7e of 6e eeuw v.Chr. een vroegarchaÔsche tempel heeft gestaan. Een volgend gebouw, het Hekatompedon genaamd, bevond zich ten oosten van het huidige Parthenon in de noorderlijke muur van de Akropolis. In 488 v.Chr. werd de tempel gesloopt, om plaats te ruimen voor een nieuwe tempel. Deze tempel met zijn 6 x 16 zuilen was nog in aanbouw toen de Perzen in 480 v.Chr. de Akropolis verwoestten. In 468 v.Chr. werd dan begonnnen aan de renovatie van de tempel, maar bij de dood van regeringsleider Kimon in 450 v.Chr. werd het werk gestaakt. Tenslotte begon men in 447 v.Chr. opnieuw aan de tempel te bouwen, het eigenlijke Parthenon genaamd.
Op de afbeelding kan u de ontwikkeling van het Parthenon zien.
 
foto2

Het hoogtepunt van de macht van het Atheense Rijk ging in 447 v.Chr. gepaard met de bouw aan het Parthenon. Het werk aan de tempel duurde tot 432 v.Chr. en stond symbool voor de visuele bloei van het Atheense keizerlijke rijk. Bovendien symboliseerde het de kracht en de invloed van de Atheense politicus Pericles, die de constructie aanmoedigde.
 
foto3

Sommige geschiedkundigen geloven dat Athene een vredesverdrag afsloot met PerziŽ, 2 jaar voordat het werk aan het Parthenon begon. Dit verdrag zou garant staan voor het behoud van de Delisch-Attische Zeebond, d.i. de confederatie van Griekse staten onder leiding van Athene. M.a.w. het was nu algemeen bekend dat Athene niet zomaar het hoofd was van het Griekse verdedigingsverbond, maar eigenlijk het keizerlijke centrum van verschillende Griekse staten en landen.
 
foto4

De beslissing van de Atheners in 454 v.Chr. om de bondskas te verhuizen van het Panhelleense heiligdom in Delos naar de Akropolis in Athene wijst in dezelfde richting. Omdat het Parthenon gebouwd was met bondsgelden, mag het gebouw voorgesteld worden als een uitdrukking van het vertrouwen van de Atheners in dit nieuwe rijk.
 
Het ontwerp van de grote tempel:
 
foto5

De beeldhouwer Phidias was door Pericles aangesteld als bouwmeester, m.a.w. hij had de leiding over de bouw en lette overal op, in bijzonder op de decoraties waaraan behalve hijzelf, de beste kunstenaars van Athene werkten. De architecten Iktinos en Kallicrates stonden hem bij.
 
De tempel was volledig uit marmer vervaardigd, met uitzondering van de funderingen, de deuren, de plafonds en het dak. Het marmer voor de bouw werd gehaald uit Pentelikos, dat voor de beeldhouwwerken uit Paros.
 
Architectonische kenmerken:
 
foto6

Het Parthenon is een Dorisch perifere tempel, wat betekent dat hij bestaat uit een rechthoekig vloerplan met een serie van lage trappen aan elke zijde en een Dorische zuilengalerij, in dit geval een 8 x 17 zuilengalerij, die zich uitstrekt langs de buitenkant van de hele structuur. De Dorische zuilen hebben meestal 12 gecanneleerde trommels en zijn 10m hoog. De diameter varieert van 1,91m aan de onderzijde tot 1,48m aan de top.
 
foto7

De Grieken noemden dit bouwkundig principe van variatie in diameter "entasis". Dit principe houdt rekening met het optisch effect dat de schachten die in het midden staan, als men vanonder naar boven kijkt, hoger doet lijken. De architecten maakten ook de hoekzuilen, die meer licht opvingen, dikker waardoor ze niet dunner zouden lijken dan de anderen.
 
Een derde theorie van de Griekse bouwkunst is de gulden snede.
 
foto8

Het gebouw is onderworpen aan wiskundige regels, en dit resulteert in een harmonische verhouding tussen lengte, hoogte en diepte.
 
Het is tenslotte een geniale vondst van de architecten om de zuilen niet loodrecht, maar licht naar het midden en naar binnen hellend te plaatsen,
 
foto9

wat een zeer gecompliceerde constructie van de overige delen van de tempel vereiste. Deze architectonische intelligentie hielp tevens om de oneffenheid van de bodem op te vangen en het gevaar van instorting bij aardbeving te verminderen. Het optisch effect zit hem hierin dat de zuilen wťl loodrecht lijken te staan. Een lichte verhoging van de vloer in het midden zorgt ervoor dat het water gemakkelijk wegvloeit. Deze artistieke trucage zou in de periode van de barok op het toneel, in de architectuur en in de schilderkunst pas echt tot ontplooiing komen.
 
Om terug te komen op de architectonische kenmerken van het Parthenon kunnen we vermelden dat elke ingang van de cella nog eens 6 zuilen voor zich heeft.
 
foto10

De grootste van de 2 interne ruimtes, de pronaos in het oosten, herbergt het erestandbeeld Athena Parthenos.
 
foto11

De cella zelf was hoog om het 12m hoge beeld van Athena te kunnen herbergen. Het beeld van Athena was vervaardigd uit goud en ivoor en werd gemaakt door Pheidas. In de ene hand houdt Athena een beeld van de goddin Nike vast en in de andere hand een speer. De term "Parthenon" betekent letterlijk "Woonst van de Heilige Maagd". Athena was de beschermheilige van alle Griekse staten. Ze was de dochter van Zeus, maar Zeus dacht er zelfs aan om zijn dochter te vermoorden omdat hij vreesde dat ze machtiger ging worden dan hijzelf. Ze werd vaak afgebeeld als een uil, symbool van de wijsheid. De binnenmuren werden nog eens omringd door een serie van Dorische zuilen. Licht in de cella of het heiligdom werd gecreŽerd door een hoge ingang en enkele olielampen. De cella werd eveneens gekenmerkt door een Ionische fries.
 
De kleinere kamer (het opisthodome) met 4 Ionische binnenzuilen werd gebruikt als schatkamer, het eigenlijke Parthenon dus.
 
foto12

Het Parthenon was gebouwd om 2 vroegere tempels van Athena op de Akropolis te vervangen. 1 van deze, waarvan bijna geen overblijfselen meer resten, stond ten zuiden van het Parthenon (meerbepaald tussen het Parthenon en het Erechtheum). De andere, die men nog aan het bouwen was in de tijd van de Perzische plunderingen in 480 v.Chr., stond op dezelfde plaats als het Parthenon.
 
De ordes:
 
Zoals ik al vermeld heb is het Parthenon een Dorische tempel. Dorisch is niet alleen een type zuil, maar ook een orde, dit betekent dat tempels van Dorische orde een bepaalde structuur hebben in de bovenste regionen.
 
foto13

De Dorische orde is gesymboliseerd door series trigliefen en metopen op het dekstuk. Elke metope was bezet door een paneel van beeldhouwwerk in reliŽf. De trigliefen en de metopen waren oorspronkelijk in kleur, maar heden ten dage blijven daar echter maar weinig sporen meer van over.
 
In totaal waren er 92 metopen, 32 aan elke zijde en 14 aan elk uiteinde. Slechts 57 overleefden, 41 ter plaatse en 16 in museums. In 1799 kwam Lord Elgin als ambassadeur op de Akropolis ten tonele. Hij liet 56 friesplaten en 15 metopen naar Engeland overbrengen. Deze kan men nu bewonderen in het British Museum te Londen als de zgn. "Elgin Marbles".
 
Het Parthenon combineert elementen van Dorische en Ionische orden. Het herbergt een continu gebeeldhouwde fries geleend van de Ionische orde en eveneens 4 Ionische zuilen die het dak van het opisthodomos ondersteunen.
 
De metopen:
 
De metopen van het Parthenon stellen allemaal verscheidene gevechten voor: Aan de westelijke zijde: het mythische gevecht tegen de Amazonen (Amazonomachie). Aan de zuidelijke zijde: de Centauren-gevechten (Centauromachie). Aan de oostelijke zijde: het gevecht tussen de Goden en de Giganten (Gigantomachie). Aan de noordelijke zijde: de Trojaanse oorlog. De best bewaarde panelen tonen ons de Centauromachie. Dit zijn de zuidelijke metopen 31 en 30.
 
foto14 foto15

Het fronton:
 
Het fronton, de driehoekige ruimte boven de trigliefen en de metopen wordt bezet door reliŽfbeeldhouwwerken. Die aan het westen van de tempel beelden de strijd uit tussen Poseidon en Athena om het recht de goddelijke beschermheilige van Athene te zijn. De oostelijke beeldhouwwerken tonen de geboorte van Athena.
 
foto16

Het Parthenon bleef quasi intact tot 1687 wanneer de VenetiŽrs en de Turken aan het vechten waren voor het bezit van de Akropolis. De Turken gebruikten het Parthenon als kruitmagazijn, en een inslag van een Venetiaanse kanonskogel verwoestte de tempel. Voor dit gebeurde bewaarde de tempel gedurende eeuwen haar religieus karakter, en werd het met de tijd omgezet in een Byzantijnse kerk, een Latijnse kerk en een moslim-moskee...
 
De liggende God, waarschijnlijk Dionysus, van het oostelijk fronton toont de kwaliteit van de beeldhouwwerken aan.
 
foto17

De fries:
 
De fries van het Parthenon loopt rond de bovenste rand van de tempelmuur. Zijn relatief smalle grootte en zijn plaats maken het moeilijk om het te zien vanaf de grond. In tegenstelling tot de metopen, heeft de fries 1 enkel onderwerp op de 4 zijden. Het beschrijft een processie van ruiters, muzikanten, offerdieren en andere figuren met verscheidene rituele functies. Enkele meisjes bieden elk jaar opnieuw de met zorg geweven peplos aan de godin aan.
 
foto18

Daar de fries erg toegetakeld is, is over de interpretatie van het onderwerp veel gediscussieerd. De meeste geleerden komen overeen dat het de Panathenaeense processie voorstelt, maar sommigen beweren dat het een mythische, originele processie is. Recent heeft het debat een nieuwe wending aangenomen door de radicale, originele theorie van Connelly. Kort samengevat beweert Connelly dat het geen Panathenaeense processie is omdat er verscheidene typische kenmerken ontbreken en dat er hier en daar gewelddadige passages zijn waar eigenlijk mythische passages thuishoren.
 
Restauratie:
 
In 1834 werd er werk gemaakt van de restauratie van het Parthenon door L. von Klenze.
Tussen 1885 en 1890 is veel werk verzet tijdens grootscheepse opgravingen op de Akropolis waarbij unieke stukken gevonden zijn die nu in het museum staan.
In 1922 richtte men de Noorderlijke zuilengallerij weer op.
In 1986 zijn het fronton van de oostelijke gevel en het kroonwerk uit elkaar gehaald, om vervolgens de onderdelen van het fronton, de kroonlijsten, het fries van de hoeken en de blokken van de architraaf weer terug te zetten.
 
foto19foto20

Recent is men bezig met nieuwe aanvullingen aan de tempel te brengen die de samenhang moeten verbeteren. Deze aanvullingen vormen slechts 10 procent van de tempel. De nieuwe marmerblokken zijn gepatineerd om het contrast met de oudheid te verzachten. Midden in het Parthenon staan een kraan, steigers en een hele serie apparaten en instrumenten.
 
foto21  foto22
foto23  foto24

Ongeveer 150 elementen van het oorspronkelijke bouwwerk zijn gedemonteerd, naar het atelier gebracht, door specialisten behandeld en weer zorgvuldig teruggezet.
De Griekse overheid maakt zich sterk dat er tijdens de Olympische Spelen van 2004 geen steigers meer zullen staan op de Akropolis. In '96 verdween nl. een deel van het Parthenon achter een muur van steigers, nadat een grote brok marmer naar beneden was gevallen. Volgens het Olympisch comitť moeten de bezoekers in 2004 een vrij zicht hebben op de schitterende monumenten.
 
foto25  foto26