NAMEN-NAMES-NOMS | HOME |

STAMBOOM PATTEEUW - RIEMAECKER
(genealogie - genealogy - gnalogie)
14.857 personen - 1 december 2017

NAMEN-NAMES-NOMS | HOME |

STAMBOOM PATTEEUW - RIEMAECKER
(genealogie - genealogy - gnalogie)
14.303 personen - 2 januari 2016

-> Terug naar de hoofdpagina <-

DE FAMILIENAAM PATTEEUW

We mogen stellen dat deze familienaam een puur Wingense naam is. Het is een specifiek Wingense naamgeving, gevormd door het plaatselijk dialect van de 17E eeuw en door toedoen van een pastorale beslissing op het einde van deze eeuw. De familienaam is afkomstig van de naam 'Batteau'. In alle naburige gemeenten (oa. Pittem, Meulebeke, Tielt, ...) evolueerde de naam Batteau naar Batteeuw, Battieeuw, Batteus, Batheus, ...

Het was Pastoor Vinagie (Pastoor te Wingene van 1772 tot 1817) (1) die vanaf de tijd van de Franse Revolutie de naam Batteau niet meer gebruikte en de volkseigen naam Patthieeuw noteerde in al zijn akten, later gebruikte hij alleen nog de naam Patteeuw. De periode voordien noteerden hij en zijn onderpastoors bij in het inschrijven van de doop-, trouw- en overlijdensakten (2) de naam Batteau, gevolgd door "(vulgo pathieuw)"; vulgo betekent volkstaal. 
Voor 1750 werd de naam Batteau en Patteeuw (en varianten) voortdurend door elkaar gebruikt, met een duidelijke trend om in de zeventiende eeuw meer en meer de naam Batteau te gaan gebruiken. In deze periode vonden we ongeveer een dertigtal naamvarianten; gaande van Batteau - Baptau - Basteu -Boutheux naar Pateu - Patiu - Petjew - Pathieuw - Patteeuw. 

We pogen hiernavolgend een verklaring te geven voor de dubbele vervorming (voor- en achteraan) van de naam (3):
-Het Franse achtervoegsel -eau werd in het Picardisch reeds uitgesproken als -iew of -eeuw. Met de komst naar Vlaanderen op het einde van de zestiende of het begin van de zeventiende eeuw werd deze dialectische uitspraak overgenomen in onze taal. Aldus werd Anciau = Anseeuw, Rousseau = Rosseeuw, Caillau = Calleeuw, .... en Batteau = Batteeuw
-De vervorming van B naar P lijkt veel minder logisch. Alhoewel, de beide letters zijn bilabialen (lipmedeklinkers), met eenzelfde articulatieplaats. Alleen is de 'P' stemloos en de 'B' stemhebbend. De overgang Batteau - Patteeuw is aldus te verklaren door het minder goed aanhalen van de letter B. In Wingene en de directe omgeving vonden we nog meer voorbeelden, nl Bruneel - Preneel, Bardoel - Pardoel en Blansaert - Plansaert.

De oudste vermelding van de familienaam Batteau te Wingene vinde we tgv. het doopsel van Andreas Batteau op 22 januari 1632. Hij was zoon van Franciscus en Janneke ....; peter en meter waren Judocus Batteau en Paschasia Vercruijs. Op de 'Monsterynghe te Wynghene' (een lijst van de weerbare mannen) van 1638 (4) vonden we Beauttheau Franco. In 'registre de recettes de la Thielt-ten-Hove, dit Gruythuyse, à Thielt, Aarsele, Wynghene et Pittem, tenue par Francois Braye fs Guill. 1636-1652' (5) troffen we Franciscus Batteau aan als eigenaar van een hofstede langs de Balgerhoekstraat (waar heden Gaston Vande Keere woont). Waar kwam deze Franciscus Batteau vandaan? In de doopregisters van Meulebeke staat hij in 1624 ingeschreven tgv. het doopsel van zijn dochter Francisca. Op dat ogenblik woonde er ook een echtpaar Joannes Batteau (zoon van Gilles), gehuwd met Margareta Van Dentergem. Hoogst waarschijnlijk zullen deze naamgenoten familie zijn. De familie Batteau moet in Meulebeke aangekomen zijn rond de eeuwwisseling, in geen enkele landboek of penningcohier van voor de eeuwwisseling is deze familienaam te vinden. Waar ze vandaan komen is ons tot op heden onbekend, Henegouwen?, Noord-Frankrijk?

Later kreeg de familienaam, in andere gemeenten, onder invloed van het dialect opnieuw een aantal vervormingen:
-Pattheeuws: Deze naamvorm ontstond vanaf 1820 te Aalter bij de nakomelingen van Jan Patteeuw (Wingene 1778 - Aalter 1849) die gehuwd was met Anna Lievens. De naam komt tegenwoordig vooral voor in Oost-Vlaanderen (Aalter, Sleidinge, Gent).
-Pattheeuw: Ontstond te Oostkamp vanaf 1820 bij de nakomelingen van Adriaen Patteeuw (Wingene 1790 - Oostkamp 1849) die gehuwd was met Jeanne Verhaeghe. Deze naam komt nu alleen nog voor in de provincie Antwerpen.
-Pattieeuw: Ontstond te Westkapelle bij de nakomelingen van Gaspar Patteeuw (Wingene 1698 - Westkapelle 1764) gehuwd met Marie-Jeanne Desmedt. Deze naam verdwijnt straks gezien deze naam alleen nog gedragen wordt door twee dames (wonende te Brussel en Luik).
-Patteen: Deze naamvorm ontstond in de USA vanaf 1907 bij de emigrantennakomelingen van Karel-Louis Patteeuw (Wingene 1860 - Detroit 1933) die gehuwd was met Marie-Louise Slos (6). Blijkbaar was de -eeuw uitgang in het Engels moeilijk uit te spreken en aanvaardden ze deze naamsverandering (zoals nog vele andere emigranten). Zijn broer Henri (Wingene 1880 - Detroit 1932), gehuwd met Emelie De Riemaeckere, die op het zelfde ogenblik naar Amerika vertrokken, bleven de naam Patteeuw behouden.

De familienaam Patteeuw vinden we nu vooral terug in West-Vlaanderen (voornamelijk de as Kortrijk - Brugge). Zeker de helft van de naamdragers woont in deze streek. Verder vinden we naam in de provincies Oost-Vlaanderen (oa te Gent), Antwerpen (oa. Stekene), Henegouwen (oa. Moeskroen) en Namen (streek van Dinant). In het buitenland vinden we naam in Frankrijk (oa. de streek van Ablis), Canada (Ontario) en in diverse staten van de USA.

Jo Patteeuw, oktober 1999

Bibliografie:

(1) Voor een interessant artikel omtrent Pastoor Vinagie verwijzen we naar "Politiek op de preekstoel, Wingene anno 1797" van EH. Kurt Priem, Ons Wingene jg. 1, 1998.
(2) 'Index op de geboorten Wingene 1603-1800', VVF Brugge, 1997; 'Index op de huwelijken Wingene 1603-1796', VVF Brugge 1995 en 'Index op de overlijdens Wingene 1623-1796', VVF Brugge 1998; Jo Patteeuw
(3) we gebruiken hiervoor onze briefwisseling met dr. fil. Frans Debrabandere auteur van het 'Verklarend Woordenboek van de Familienamen in België en Noord-Frankrijk', Gemeentekrediet, Brussel 1993.
(4) Rijksarchief Gent, Archief Raad van Vlaanderen.
(5) Rijksarchief Brugge, Aanwinsten nr. 939.
(6) 'Van Wingene naar Amerika & Canada', Studie van Yolande Lammerant, 1997, eigen uitgave.

-> Terug naar de hoofdpagina <-