De Antwerpsche Vakschool voor Diamantbewerkers.

Gepubliceerd op 26 juli 1913

In den loop der laatste weken, werd naar aanleiding der inhuldiging van de Afdeeling der diamantnijverheid in de Gentsche Tentoonstelling, meermaals in de Antwerpsche dagbladen gewag gemaakt van de Antwerpsche Vakschool voor Diamantbewerkers. Een gekend dagblad onzer stad drukte zich hieromtrent volgender wijze uit: “Ondanks haar kort bestaan, heeft de Vakschool voor Diamantbewerkers, in 1911 door de Aalmoezeniers van den Arbeid gesticht, eene eervolle plaats ingenomen in de Afdeeling der Diamantnijverheid, voor eenige dagen te Gent plechtig geopend. Midden in eene rijke en smaakvol versierde zaal de Juweliers en der Diamantnijveraars toont eene door hen opgerichte stand, wat zij tot hiertoe op gebied van vakonderwijs in zake diamant verwezenlijkt hebben. Het praktisch en theoretisch onderwijs wordt er, door in de school vervaardigde modellen, en door met teekeningen verklaarden tekst, aanschouwelijk voorgesteld. Volgens de meening van allen, die in de diamantbewerking thuis zijn, is door deze voor de eerste maal geopenbaarde leermethode, een gansch nieuwe weg gebaand voor hen, die den diamantstiel willen aanleeren. Dat deze methode doelmatig is en tot de beste uitslagen leidt, wordt bewezen door de fijn afgewerkte steentjes, waarop de geoefende behendigheid der leerlingen het volle getal microscopische en hoogst regelmatige facetten heeft aangebracht.”

Aanmoedige beoordeeling, voorwaar!..
En daar het hier nu geldt eene nieuwe inrichting, op Vlaamschen bodem ontstaan, eenig in haar aard, en betrekking hebbende op eene nijverheid bijna uitsluitend door Nederlandsch sprekende vakmannen uitgeoefend, achten wij het niet zonder belang, de lezers van Ons Volk die school wat meer van nabij te leeren kennen.
Reeds gaven wij, in een nummer van den tweeden jaargang, eene monografie over de vakschool voor mekaniek, scheepsbouw en electriciteit, drie jaren vroeger door de Aalmoezeniers geopend en thans zoo terecht gewaardeerd. Door de nauwere betrekkingen welke die eerste school deed ontstaan tusschen de Antwerpsche bevolking en de Aalmoezeniers, kwamen deze weldra tot de overtuiging, dat eene dergelijke inrichting voor de diamantbewerking ook gewenscht werd...
Deze wensch is nu vervuld; de eerste 16 leerlingen werden in October 1911 aangenomen, en thans, anderhalf jaar nadien, is hun getal reeds tot 51 gestegen.

De Vakschool voor Diamantbewerkers heeft tot doel: onder de leiding van bekwame meesters, in een midden van godsdienst en zedelijkheid volkomen veilig, jongelingen op te leiden tot degelijke vakmannen in de diamantbewerking. De technische opleiding, door de jongelingen genoten, zal hun een waarborg zijn van een eerlijk en winstgevend bestaan, zelfs in tijd van crisis; de gevoelens van orde, van deugd en eerlijkheid, waarvan een verzorgde opvoeding ze wil doordringen, zal ze in eenieders vertrouwen aanbevelen; op de hoogte van hunne plichten, zoowel als van hunne rechten, zullen ze een gunstigen socialen invloed uitoefenen in eene nijverheid, welke de laatste tijden zoozeer door tweedracht en ontevredenheid geteisterd werd.
Om dit doel te bereiken, verstrekt de school gedurende den loop van drie jaren, een gelijktijdig theoretisch en praktisch onderricht. Die praktische leergangen, behelzende de verschillende takken der diamantbewerking, worden gegeven door eerste vakmannen, daartoe met zorg uitgekozen en voor het uitsluitend onderricht der leerlingen aangesteld. Dit onderwijs geschiedt in een werkhuis daartoe bijzonder ingericht, dat grootsch in zijne afmetingen, gezond en geschikt door overvloed van licht en lucht, aan de meest moderne eischen voldoet.
De werkplaats bevat, behalve een zestigtal molens, dertig zaagmachienen, tien snijmachienen, en de noodige verstelbanken. Alle werktuigen worden er door electrische kracht bewogen. Alle leerlingen worden in het zagen, snijden, verstellen en slijpen geoefend.
Maar, in de diamantnijverheid, zooals in alle andere vakken, is theoretische ontwikkeling onmisbaar. “En toch,” zoo schreef met recht voor eenige maanden de Amsterdamsche Katholieke Diamantbewerker, “heerscht er op gebied van theoretische vakkunde de grootste onwetendheid onder de diamantbewerkers. Wat weten de meeste hunner van de geologische zijde van den diamant; over lichtbreking, over de kristallisatie en hare wetten? Wie is op de hoogte van het waarom der verschillende bewerkingen?”
Het theoretisch onderwijs, in de school gegeven, heeft tot doel in dit gebrek te voorzien, deze leemte te vullen. Daarom omvat het behalve de theorie der diamantbewerking de lessen over aardkunde, teekenen, rekenen, sociale leer, boekhouden, talen, enz. In deze lessen wordt bijzonder uitgewijd over die vraagstukken, welke met de diamantnijverheid meer verwant zijn, en daarom meer rechtstreeks tot het nut der leerlingen verstrekken.
Het oprichten van deze vakschool werd door iedereen met vreugde begroet. Zij beantwoordde aan een ware noodwendigheid en kwam ten gepasten tijde. Immers wij staan voor 't oogenblik op een keerpunt in de geschiedenis der diamantbewerking. Door den vooruitgang der techniek is deze industrie van grootnijverheid wel degelijk eene huisnijverheid geworden. Door het gemakkelijk aanschaffen van de noodige drijfkracht aan huis, wordt eenieder in de mogelijkheid gesteld dit vak in eigen haard uit te oefenen - op voorwaarde dat hij zijn vak goed meester is.
Maar waar dit vak aangeleerd?
Vele deftige ouders laten zich door de bedervende atmosfeer van de meeste groote fabrieken afschrikken! Zij vrezen, en met reden, geloof en goede zeden hunner kinderen aan eene te groote verleiding bloot te stellen. Van een anderen kant laat daar 't aanleeren van de diamantbewerking veel te wenschen over. Meestal wordt de leerjongen alleen onderwezen in een gedeelte van het vak; hij wordt klover, of snijder, of slijper, maar wordt niet telzeldertijd ingewijd in de verschillende vakverwante bewerkingen van den diamant... En toch is het zeker, dat een snijder, die ook de slijpkunst verstaat, beter zijn steentje zal snijden en voordeeliger dan een andere snijder, niet op de hoogte van het slijpen; dat een versteller nauwkeuriger zal werken, indien hij van de andere bewerkingen ook begrip heeft...
In een welingerichte school wordt in die gebreken voorzien; en dat heeft onze vakschool ten doel. Immers, door haar zedelijk doel, door het onderwijs gegeven in een midden voor godsdienst en zeden volkomen veilig, geeft zij aan de ouders geheele geruststelling voor hetgeen de deugdzame opvoeding van hunne kinderen betreft.
Door het gelijktijdig theoretisch en praktisch onderricht worden de leerlingen ingewijd in al de geheimen van het vak en zullen ten tijde van crisis niet door werkeloosheid verrast worden. Want, in die omstandigheden is 't niet de vakkundige en bekwame diamantbewerker die wordt beproefd; bij schaarsheid van groote waar, zal hij in de bewerking van kleingoed, dat steeds in overvloed aanwezig is, een winstgevend loon vinden; en tot die bewerking werd hij in de vakschool bijzonder geoefend.
In de vakschool bereidt de leerling zich dus eene toekomst voor, die onder alle opzichten vol ernstige verwachting is, hetzij hij zich in de diamantnijverheid bewege als vrije, onafhankelijke meestergast, hetzij hij voor eigen rekeneing in eigen woon, en met eigen personeel, de diamantbewerking als huisnijverheid uitoefent. In geen dier beide gevallen zal 't hem vanwege de school die hem vormde, aan belangstelling en zoo 't noodig is, aan dadelijke hulp ontbreken.