De man is niet onbemiddeld. Hoevelen zijn er niet, die middelen
bezitten... Doch hierin verschilt hij met zijne medemenschen:
“Hij dient deze middelen niet, doch die middelen dienen hem in
het nastreven van een hooger doel.” Onder zijne rechtstreeksche
familieleden telt hij hooggeplaatste ambtenaren wier invloed hij
niet gebruiken wil, noch tot zelfverheffing, noch tot gelijk
welke zelfbevoordeeling ook.
Hij neemt niet rechtstreeks deel in het leven der maatschappij.
De vooroordelen en de conventies ervan hebben hem tot eene
ongekunstelde en afgezonderde levenswijze geleid. Met de
maatschappij blijft hij niet te min in betrekking, in dezen zin
dat hij zich op de hoogte houdt van wat ze voortbrengt, zoowel
onder stoffelijk als onder geestelijk gebied; dit laatste echter
is hem meer eigen.
Uit eenen welstellenden stand gekomen, de vijfde van negen
kinderen, en niet al te gezond gedurende zijne jeugd, heeft hij
niet zonder strijden, de zelfstandigheid verkregen, welke hij
bezit. De onmacht der menschelijke kennissen vroegtijdig bewust,
heeft hij getracht, door eigen gevoel en denken geleid, het
leven zoo oprecht mogelijk te bepalen en te beleven.
Met zijn leven op zuivere natuurwetten te steunen heeft hij een
niet te versmaden gezondheid verkregen, door alle verdorven
gewoonten met den voet te stooten, is hij nu, op veertigarigen
ouderdom, in de mogelijkheid, zooveel werk te leveren als een
jong mensch, en dit met eene klaarte van begrip, eene juistheid
en eene zekerheid in de uitvoering, dat het de kenmerken zijn
van een gestel dat voor zich, noch een gansch mensenleven heeft
gedurende hetwelk hij van de volledigheid zijner vermogens zal
kunnen genieten, natuurlijk zoo geen ongevallen dit breken
komen.
Bij hem heeft alles zijn vertrekpunt en zijn steun in de natuur.
Toch is het de impulsie niet die hem leidt, maar wel een
samengang van natuurlijken aandrang overeenkomstig met zijn
logisch leven en denken. Verre van U het gedacht, dat als
kunstenaar, zijn denken de bijzonderste stof vindt in de
fantazij. De natuurkennis onder alle oogpunten is zijn
gedachtenbron. Dit zal u genoegzaam begrijpen doen, hoe het komt
dat zijn gemoed even jong en frisch als vroeger is, niettemin de
groote rijpheid van zijnen geest.
Hij huwde een vrouw van zijn stand. Beide kunnen ze als
voorbeeld dienen van het goed begrepen huiselijk samenleven.
Door de liefde sterk verbonden, heeft zijn gade onder den
invloed der mannelijke leiding het spoor gevonden, welk haar
zonder aarzelen het vroeger leven vaarwel heeft doen zeggen om
haren man te volgen in zijne zelfstandige en stoutmoedige
levensopvatting.
Hun samenleven is gezegend door een achttal levenslustige en
wakkere kinderen, die vrij opgroeien in de volle natuur, onder
de ouderlijke leiding. Hunne zoo weelderige levenskracht putten
zij enkel uit het plantaardig voedsel dat ze rijkelijk winnen op
het land, grootendeels beplant met vruchtboomen, waaronder bonte
koeien grazen. Wat hun jeugdige kinderlijkheid kenmerkt is zeker
het sterk afgeteekende van ieders karakter, daar ze voor zooveel
het mogelijk is aan eigen kracht overgelaten zijn en geene
overdreven en ziekelijke ouderlijke liefkozing kennen.
Als man en vader staat hij vrij tegenover de maatschappij. Door
de kennismaking met de beschaafde wereld en door het opzoeken
der natuurwetten is zijn levensbegrip aangegroeid, opgegroeid
als een plant wier wortels, zoekend en zich kwetsend de
levenskrachten uit den grond opzuigen, om ze te verwerken tot
voedsel van den eerst zoo tengeren stengel, welke zich in de
vrije lucht boven den aardbodem ontwikkelt, versterkt, en
bloeiende bloemen en gouden vruchten draagt.
Hij is niet de vrucht der maatschappij. Deze heerscht niet in
hem, het is niet door haar dat hij iets is! Hij is iets door
zich zelf, hij heeft zich eigen gemaakt wat echt en waar is in
haar en heeft het door het innig samenleven met de natuur,
opnieuw, voor zich zelf gestaafd, om verder door eigen kracht,
denken en voelen de Waarheid, bij middel der natuur, na te
vorschen.
Wel: als kunstenaar het Leven in volle oprechtheid na te streven, zonder omzien, doen geven en zeggen wat hij bepaald gevonden heeft, als zijnde zoo; dat wat hem op zijn weg getroffen en begeesterd heeft, in eenen lofzang te uiten, na te laten als een glorierijk spoor van de geestelijke gemeenschap met het onvergankelijke Leven.
Iedereen heeft de vrijheid dit te willen. Doch iedereen heeft niet de ingeborenen noodige talenten, noch de persoonlijke hoedanigheid en wilskracht om te volharden, om iets van de waarheid te kunnen ontdekken en dit op persoonlijke wijze te kunnen vertolken.
De Waarheid voor een kunstenaar komt nooit als een droge formule voor. Ze is de werking van het leven op een zelfbewust wezen, dat deze werking opneemt op eene wijze eigen aan hare persoonlijkheid om ze dan te vertolken. Dit is wel het kenmerk van zijn werk. Iedere maal dat de natuur zich voor hem ontsluierd, dat zijn begrip er eene synthetische visie van opvat, heeft deze rechtstreeks in zijne verbeelding den vorm doen ontstaan, doordrongen van den geest die er de oorsprong van is, welke den aard der emotie volledig zal weergeven.
Om dien vorm te verwezenlijken, moet men de noodige talenten en kennissen tot zijne beschikking hebben. Deze heeft hij gestadig en onverpoosd ontwikkeld van jongs af; met de natuur te ontleden tot hij ze door en door kende, verstond en meester was. Dit laat hem toe zich nu, vrij en onbelemmerd, op meesterlijke wijze te uiten. En daar is voorzeker, in die strenge ontleding zijner uitdrukkingsmiddelen, de bron van het onverwachte, de oorzaak der groote verscheidenheid van uitzicht, van ieder zijner werken; het kinderlijk zuiver en frissche is aan zijn ongekunstelde natuur toe te wijten, terwijl het machtig-grootsch en onwrikbare het gevolg van zijn oprecht streven naar het begrijpen en juist voelen van het leven is.
Waarheid komt hem voor als Levensrythmen die hem treffen; waarvoor hij vatbaar is, omdat zijn daden, gedachten en gevoelens volgens hare gegevens geschikt zijn. Degene welke dit ten volle kan is ook de grootste onder de menschen. Alle vooroordelen verwijderen, persoonlijken intrest op den achtergrond stellen, zijn gemoed vrij houden en eenen ontvankelijken geest aan de inwerking der Levende Natuur bieden. Dan na scherpe ontleding de synthetische kracht laten werken om bewustvol de natuur te kunnen volgen in al hare geheimzinnige werkingen om ten laatste vrijelijk op persoonlijke wijze deze hoog lyrische toestanden, zonder dralen te vertolken, zooals ze in onzen geest geleefd hebben. Het leven en het werk van onzen Vlaamschen kunstenaar zijn dan ook hierdoor gekenmerkt.
Van toen hij bewust geworden is van wat de mensch is in de maatschappij, van wat hij tegenover de natuur kan zijn en het mogelijk verband van den mensch met het onvergankelijk Leven, heeft hij eene onveranderlijke houding genomen, heeft hij onverpoosd gewerkt, heeft hij zich alleen ten volle bemoeid met het Leven in de Natuur, met wat in haar is; en is tenslotte als kunstenaar tot eene persoonlijke uitdrukkingskracht gekomen welke bijna eenig is ten onzen tijde. Zijn werk begint al meer en meer een patriarchale uitdrukking te krijgen alleen eigen aan een ziener. Indien het noodlot hem niet komt tegenwerken in zijn goed zichtbaar stijgen naar nog grootere volmaaktheid, dan mogen wij zeker zijn dat we hier staan tegenover eene macht wier uitstralingen onvergankelijk zullen zijn als bronnen van geluk voor diegenen, welke zich in zijne reine psysische atmosfeer komen bewegen.
Het dorpke naast hetwelk die man woont heet “Sombeke”.
De weelderige rivier, wier boorden langs glansrijke beemden
loopen, welke te droomen liggen beneden den heuveltop waarop hij
woont, heet de Durme, en den naam van dien kunstenaar is:
Edmond Verstraeten!
