Vorige: August Strindberg.   Omhoog: Europa.   Volgende: Korte levensschets van Wagner.
Inhoudsopgave   Index


David Livingstone.

Gepubliceerd op 26 april 1913

Verleden maand vierde men in Engeland het eeuwfeest van den grooten ontdekkingsreiziger David Livingstone. Daar Livingstone zeer veel heeft bijgedragen tot de nadere ontdekking van de verschillende gedeelten van ons Kongoland, mogen ook wij hier wel eenige woorden ter zijner eere neerschrijven.
DLivingst Livingstone werd op 19 Maart 1813 te Blantyre in Schotland, uit een vroeger aanzienlijke, maar toen verarmde familie geboren. Toen hij nauwelijks tien jaar oud was moest hij door handenarbeid voor zijn eigen onderhoud zoegen.
Door de lezing van de reisbeschrijvingen van den Duitschen missionaris Gützlaff, kreeg hij lust om zijn geluk in China te gaan beproeven. Hij bood zich daartoe als kweekeling aan bij het Londensch missiegenootschap, om later als missionaris naar China te kunnen vertrekken. De opiumoorlog in China stelde hieraan echter een onvoorzien beletsel.
Toen wendde hij den blik naar Zuid-Afrika. In 1840 vertrok hij en in 1841 landde hij te Elisabeth-haven aan. Vandaar ging hij naar Kuruman, het hoofdstation van het Londensch missiegenootschap, waar Dr Moffat, een der meest beroemde Engelsche missionarissen in Zuid-Afrika, werkzaam was.
Reeds het volgende jaar trok Livingstone naar het Noorden om daar een eigen operatieterrein te vinden. Hij vestigde zich in 1843 in Mabotse. Hij huwde met de dochter van Dr Moffat in 1844 en begon toen voorgoed zijn ontdekkingsreizen.

In 1847 ontdekte hij het N'gami-meer. Te samen met zijne vrouw en de twee Engelsche jagers Oswell en Murray, toen hij langs de Tsjobé in 1851 aan den Liambaistroom, die, naar hij vermoedde, de bovenstroom van de Zambesirivier was.
Vooral deze laatste ontdekking achtte hij van groot gewicht voor de verdere reizen door Midden-Afrika en hij besloot langs den bovenstroom de Westkust van het vasteland op te zoeken om daarheen een handelsverkeer in het leven te roepen.
In 1853 brak hij te Linyanti op en volgde den Liambaistroom tot aan zijne bron, ging over de Kasai naar de naar het Westen stroomenden Kuanga en kwam in 1854 in de hoofdstad der kolonie Angola, St. Paulo de Leanda aan.
Een viertal maanden later verliet Livingstone de Westkust, en keerde ongeveer langs denzelfden weg naar de Zambesi terug. Deze wilde hij volgen om een weg te vinden naar de Oostkust. Na een tijd langs de Zambesi te zijn gegaan aanschouwden zijne oogen het prachtigste tafereel dat Afrika kan opleveren, te weten de groote Zambesiwatervallen, die hij de Victoriawatervallen doopte. De naam van den ontdekker is hier vereeuwigd door het Livingstonestation gelegen aan de groote Zuid-Afrikaansche spoorlijn, daar waar ze de Zambesi overgaat.
Op 22 Mei 1856 kwam hij in de haven Quelimane aan den Indischen oceaan aan. Dit was de eerste reis die een blanke dwars door Midden-Afrika maakte.

Toen hij op 12 December van hetzelfde jaar te Londen was teruggekeerd begon hij daar aanstonds aan zijn “Missionary travels in South-Afrika”, het prachtige reisboek waarin hij de aardrijkskundige en natuur-historische aanteekeningen over zijne reis heeft verzameld en dat heden nog niets van zijne belangrijkheid heeft ingeboet.
De beschrijving van den slavenhandel door de Portugeesche bastaarden op eene onmenschelijke wijze uitgeoefend, deed de regeering besluiten den ontdekkingsreiziger bepaalde machten te verleenen en hem te gelasten met alle kracht den afschuwelijken menschenhandel te onderdrukken. Diensvolgens werd hij konsul van Quelimane genoemd.
Aan het hoofd eener groote expeditie verliet Livingstone Engeland in 1858 en landde op 15 Mei in den Zambesidelta aan. In Maart 1859 ontdekte men de Schire, zijrivier van de Zambesi. Den 16 September vond men het groote Njassameer. In 1860 begon men de reis stroomopwaarts van den Zambesi. Doch daarop keerde men op den voet terug en ging men weer naar het Njassameer, dat men langs den Westkant volgde, doch waarvan de Noordkust niet bereikt werd.
Nadat in April 1862 de vrouw van Livingstone en ook de geoloog Thornton was gestorven, besloot de Engelsche regeering een einde aan de expeditie te stellen. Op 23 Juli 1864 kwam Livingstone te Londen aan.

(Naar het begin van de volgende kolom)

  Na beëindiging van zijn werk “The Sambesi and his tributaries”, waarvan hij echter het verschijnen niet afwachtte, vertrok Livingstone op 13 Augustus 1865 voor de derde maal. Langs een omweg over Bombaye begaf hij zich naar Zanzibar, waar hij zijne karavaan samenstelde. Op 4 April 1866 vertrok hij naar den Rovuma.
De expeditie had vanaf het begin een ongelukkig verloop.
De lastdieren hadden veel te lijden van de tsétsévliegen en toen men aan de Zuidkust van het Njassameer gekomen was deserteerde er een groot deel van zijn dragers. Deze deserteurs vertelden bij hun terugkeer in Zanzibar, dat Livingstone het slachtoffer geworden was van een aanval door roovers en eerst toen het aardrijkskundig genootschap een nieuwe expeditie zond om over het lot van Livingstone zekerheid te verkrijgen, kon men de leugens van deze laffe mannen ontmaskeren.
In 1867 gingen er twee zijner dragers met de bagage vandoor, welke de verschillende geneesmiddelen bevatte.
Den 28 Januari stak hij den Tschambesistroom over en kwam op 1 April aan den Zuiderkant van het Tanganikameer. Ten gevolge van verschillende tegenslagen kon Livingstone zijn ontdekkingsreis niet zelfstandig voortzetten, maar moest hij zich meerendeels aansluiten bij Arabische slavenhandelaars, waardoor zijne reis zeer langzaam vorderde.
Op 8 November 1867 ontdekte hij het Moeromeer en op 18 Juli de Bembe- en de Bangweolmeeren. Dan trok hij weer naar het Noorden, ging langs den rechteroever van het Tanganikameer, stak dit over en bereikte op 14 Maart Udjidji. Later stak hij het meer opnieuw over en kwam op 1 Maart 1871 te Njangwe, waar hij voor 't eerst den machtigen, naar 't Noorden stroomende Lualabastroom zag.
AfrikaMap3 Livingstone vermoedde dat hij hier den bovenstroom van de Nijl voor zich had, doch deed geen verdere opzoekingen omdat hem de middelen te kort schoten... Hij bevond zich in een zeer benarden toestand toen Stanley ―die door Gordon Bennett, eigenaar van de “New-York Herald”, was uitgezonden om Livingstone op te zoeken― hem verlossen kwam.
Doch zoo wilde Lvingstone niet huiswaarts keeren. Het vraagstuk der Nijlbronnen zou hij eerst oplossen. Hij ging met Stanley tot aan Tabora en stelde daar eene nieuwe karavaan samen; maar de gezondheid liet Livingstone in den steek.

Hij ging eerst naar den Zuidelijken oever van het Tanganikameer en toen naar het Bangweolameer. Daar verslechtte zijnen toestand dermate, dat hij in 1873 overleed. Het lijk werd zoo goed als het ging gebalsemd terwijl het hart en de ingewanden ter plaats begraven werden. Later werd aldaar door het Londensch aardrijkskundig genootschap een gedenkteeken opgericht. Het gebalsemde lijk werd naar Engeland overgebracht en in de Westminsterabdij naast de groote mannen bijgezet.

Livingstone was een man van groote persoonlijkheid, onbegrensd vertrouwen en van waarheidsliefde. Hij bezat een zeer mild karakter en had een grooten afschuw van al het slechte.
Toen hij zijne ontdekkingsreis begon was Zuid-Afrika op de kaart nog een groote witte vlek; slechts de kuststreken waren bekend. Hij vulde deze vlek met meeren en stroomen, met bergen en dorpen en door de beschrijving der zeden en gebruiken der inboorlingen heeft hij de baan gebroken voor zijne opvolgers. Maar de grootste verdienste van Livingstone is wel, dat hij de eerste geweest is, die paal en perk heeft gesteld aan den slavenhandel.
Alhoewel den slavenhandel bij Livingstone's dood nog zeer hoog bloeide, toch waren er door verschillende landen zeer scherpe maatregelen in het leven geroepen, die den uitvoer beletten en op dit oogenblik komt die afschuwelijke handel slechts zelden meer voor.
Haast het heele gebied, waar Livingstone werkte, hoort toe aan Engeland; de Engelsche regeering heeft er verstand van gehad om uit Livingstone's ontdekkingen zooveel mogelijk munt te slaan.

Alf. Martens.



Vorige: August Strindberg.   Omhoog: Europa.   Volgende: Korte levensschets van Wagner.
Inhoudsopgave Index

Valid HTML 4.01 Transitional

Pros Robaer - 2009