De Hei is groot genoeg

 

Auteur: Gerard van Bruggen

Belgische vluchtoorden op de Veluwe 1914-1918, Vluchtoord Ede.

Uit De Veluwepost, 14-11-2008, door Martin Brink.

 

Gerard van Bruggen uit Ede denkt dat hij met zijn uitgave ‘De hei is groot genoeg’ niet alles uitputtend heeft beschreven maar wel de grote lijnen heeft gepakt.

,,Goed, er zullen vast nog wel gegevens te vinden zijn of verrassingen naar boven komen, maar zo heeft men wel een goed beeld.’’ aldus de oud-wiskundeleraar.

 

Het vluchtoord is een direct gevolg van het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Nadat de Duitsers België op 4 augustus 1914 waren binnengevallen, vluchtten in die eerste dagen duizenden Belgen naar Nederland. In de loop van de volgende maanden passeerden een miljoen mensen de Nederlandse grens. Een aanzienlijk aantal bleef tijdens de Eerste Wereldoorlog in Nederland.

Auteur Van Bruggen bezocht in amper een half jaar archieven, raadpleegde bestaande literatuur en sprak met betrokkenen. Zo ontstond dit boek over het Vluchtoord Ede, dat tussen 1915 en 1918 op de heide heeft bestaan. De regering sprak overigens niet over vluchtelingenkamp. Vluchtoord klinkt immers een stuk vriendelijker. Op het hoogtepunt in 1915 woonden er zo’n 5300 Belgen op de hei. Het vluchtoord was op papier berekend op zo’n tienduizend inwoners. Die woonden in houten huisjes. Zo ontstond op de Ginkelse Heide een dorp met onder meer een kerk, postkantoor, scholen en een ziekenhuisje. Overigens een beetje vergelijkbare situatie met het Duitse kamp in Wolfheze, met dien verschil dat het hier ging om geïnterneerde (gevluchte en gedeserteerde) Duitse militairen. Dat twee kampen – ontstaan uit de Eerste Wereldoorlog en op neutraal Nederlands grondgebied – op zo’n luttele afstand van elkaar liggen, is zeer opmerkelijk te noemen. Het vluchtoord op de hei is nu uitvoerig beschreven, het Duitse kamp in Wolfheze wacht nog op publicitaire ontsluiting. Het manuscript ligt al een tijdje klaar. Waarom juist op deze plek een kamp werd ingericht zal wel altijd duister blijven. De regering had namelijk haar zinnen ook gezet op leegstaande barakken in Harskamp. Het werd toch de hei bij Ede omdat daar blijkbaar meer ruimte was. Overigens heeft het gemeentebestuur er nooit om gevraagd. Het overkwam Ede. Sterker: de bestuurders waren verrast toen ze uit Den Haag het bericht kregen! De terreinen waren van het rijk en het kampement werd door de genie ingericht. Ede had er dus geen bemoeienis mee. Pas bij de eerste plannen voor de opheffing in 1916 werden ze er wel in betrokken.

 

Ervaring

Van Bruggen werd gevraagd om het boek te schrijven:

,, Ik heb wat ervaring in onderzoek. Schreef onder meer over Edese predikanten en Honderd jaar Paasbergschool.

Ik hoefde alleen maar bestaande boeken te raadplegen. Maar als je eenmaal bezig bent dan wil je toch iets nieuws zoeken.’’

Verrassingen kwamen vanzelf. Zo ontdekte hij een boekje dat door een vluchteling was gemaakt. Het bevatte gedichten en werd destijds uitgegeven. Hij kwam toevallig in contact met Peter Hoeck uit Turnhout wiens vader Jo de bundel maakte. Een paar gedichten zijn in het boek opgenomen.

In het voorjaar van 1917 wordt het kamp vanwege bezuiniging opgeheven. Voor de inwoners was dat een grote teleurstelling. Drieduizend personen verhuisden naar het kamp Nunspeet waar ze het stuk minder aangenaam kregen. In mei 1917 was het kamp leeg op een paar aparte barakken na: het Deense Dorp, zogenoemd naar de schenking van de Deense regering. Daar woonden tot eind 1918 nog zeshonderd personen, meest gegoede Belgische vluchtelingen.

Gerard van Bruggen en Peter Hoeck tijdens de voorstelling De Hei is groot genoeg, Nunspeet 2008.

DE HEI IS GROOT GENOEG. Gerard van Bruggen

Aantal pagina's: 144. Rijk geïllustreerd.

Genaaid/gebonden. €19.50

ISBN: 978-90-8788-074-3.

Koninklijke BDU Uitgevers B.V. Barneveld NL

 

Deze uitgave is uitverkocht, gewijzigde herdruk april 2015 verkrijgbaar bij Historisch Museum Ede

 

Dit boek sluit aan bij het boek over de

 vluchtoorden in Nunspeet en Oldebroek:

ONAFZIENBARE HEIDEVLAKTEN.  Fokke Postema

Belgische vluchtelingen op de Veluwe 1914-1918

Vluchtoord Oldebroek en Nunspeet.

Aantal pagina's 96. Rijk geïllustreerd.

ISBN: 978-90-8788-073-6.

Koninklijke BDU Uitgevers B.V. Barneveld NL