Home
Mantra
Levensrad
Woordenboekje
Contact

Tibetaans en Sanskriet verklaringen


Deze lijst is verre van volledig en zeker vatbaar voor commentaar,
ik hoop dat het enige verheldering brengt van een verre wereld waarvan men de waarheid veel geweld aan deed
verder heb je vragen over het Tibetaans boeddhisme,
dan ben ik graag bereid de antwoorden hier bij te werken.
een andere reden en doel van dit woorden boekje zal samengesteld worden naar de meest in het oor klinkende en gekende woorden
waarvan we de betekenis vermoeden maar door verschillende vormen van yoga, iedereen zijn eigen betekenis er aan geeft.
een voorbeeld is het woordje karma dat menigeen kent, maar voor sommigen word dat geassocieerd met slecht, en voor anderen goed
0--> 10 richtingen: oost, zuid,west,noord, de tussenliggende zenit en nadir.
In het Tibetaans staat het oosten bovenaan ipv het noorden zoals bij ons gebruikelijk. Omdat de zon opkomt in het oosten 3 tijden: verleden heden en toekomst
4 tijden en de kwintessens van deze drie
5 tijden: verleden, heden, toekomst, de kwintessens van deze drie en geen van deze drie,
daar in het absolute deze niet echt bestaan,
bvb het verleden gebeurt niet. En het heden is in verandering.
108 is een belangrijk getal en verwijst naar de 108 boekdelen van de Dharma of Tibetaanse bijbel
alsook de negen planeten in de twaalf huizen maakt ook 108.
zo ook had de koning Trisong detsen 108 Indiase pandits uitgenodigd naar Tibet waaronder
guru rinpoche ook Padma sambhava genoemd of de lotusgeborene, voor de tibetanen is dit hun boeddha.
Een mala bestaat ook uit 108 bolletjes die elk het universum kunnen voorstellen of om mantra’s te tellen wil
men bijvoorbeeld 100.000 mantra’s doen van chenrezi doet men 1000 maal een mala,
dan heeft men eigenlijk 108.000 mantra's’s gedaan de resterende zijn dan bedoeld om zeker te zijn dat men er 100.000 doet
of om sommige door afgedwaalde gedachten te compenseren.

A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U V W Y Z

Alfabetisch

A

Acht edelvoudig pad:
Arhats: iemand die gaat voor persoonlijk bevrijding.
Ani: tib. voor non, ani-la , (la staat voor respect)
Amoghasiddhi: een van de 5 boeddhafamilies
Ambrosia: nectar welke de demon van de dood overwint
Amitayus: ze pag med: boeddha van het lange leven
Akshobya
Amitabha: ö pag med: een van de 5 boeddha families, deze van het onmetelijke licht.
Aggregaten: Skandhas: bewustzijnservaringen , van vorm, gevoel ,perceptie , in het boeddhisme spreekt men over de 5 skandhas
Acarya: zie ook geshe, en Khenpo
Abisheka: onderhouden van een tantrische geloftaflegging
Asura: skt: half goden liggen constant in ruzie met de goden, houden niet van Dharma,
ook hongerige geesten, worden soms voorgesteld als een buik ter grootte van een berg, armen als grassprieten,
keel gat als een strohalm, ogen ter grote van een haardoorsnede, altijd honger en dorst, en water ervaren ze als ondrinkbaar,
het horen spreken er over doet hen kokhalzen maar het enige dat zij horen om de 500 jaar, hongerige geesten komen voort uit excessen,
bvb gierigheid, moorden, liegen etc (relatieve uiteraard, in werkelijkheid bestaan er noch goden noch demonen)
Avalokitesvara: Sanskriet voor chenrezi
word meestal gebruikt om onderscheid te maken tussen de vieramige en de duizendarmige chenrezi.
B

Bardo: letterlijk tussen de twee in, veelal gebruikt om de tussentoestand van dood en wedergeboorte aan te duiden welke 49 dagen duurt,
voor die is vastgelegd. dit wil niet zeggen dat men 49 dagen na de dood reeds incarneert. het is dan enkel al vastgelegd
Bel: drilbu,( Ghanta skt.) vrouwelijk principe zie ook "dordje"
Brahma: regeerder in de wereld van de vorm
Boeddha: verlichte (elk voelend wezen heeft de boeddha natuur in zich)
Bhagavan: eerbare titel voor boeddha, gezegende heer.
Bhiksu: geordineerde monnik
Bhumi: land, grond,gradatie bvb de 10 gradaties tot aan de gradatie van Boedhaschap
Bindu: tig le; druppel van energie, bvb tussen de twee ogen in
Bodhicitta: de aspiratie tot verlichting
Boddhisattva: iemand die tot de aspiratie is gekomen van verlichting
Bön: animistische beoefening in Tibet voor het boeddhisme zijn intrede deed. vele van die tradities zijn in het boeddhisme ingeweven,
en vele van die godheden zijn tot het boeddhisme bekeerd zoals Mahakala
Bönpo: iemand die de traditie van Bön aan hangt
Boeddha: iemand die de staat van verlichting bereikt heeft.
C

Chenrezi tib: skt: Avalokitesvara: bodhisattva van mededogen
Chenrezi's ogen zijn breed om zoveel mogelijk wezens te kunnen zien.
Chakra: wiel, ook aangeduid om de energiecentra aan te duiden in het menselijk lichaam, in het boeddhisme meestal 5, de kruin (om),keel (Ah),hart (Hum) de navel en sekschakra
ook soms nadi genoemd.
Chöd: afhakken en offeren van uzelf, om zo het zelf op te offeren ten dienste van anderen, geheime tantrische praktijk,
gepaard met het geluid van de bel en een grote damaru (handdrum)
terug naar boven

D

lege huizen, de Daka: mannelijke van dakini
Dakini: yogini's kan beschouwd worden als bvb de engel Gabriël, in dit geval zijn dakinis altijd vrouwelijk. en brengen zij de boodschappen over van goden naar de mensen
zo is Khandro Lhamo zeer gekend in Tibet, en zij dansen in de lucht en worden meestal dan ook zo afgebeeld
Dharma: algemeen de lering van het boeddhisme, het pad zelf, word voorgesteld als Tibetaanse boeken bvb de 108 boeken van de kangyur.
Is ook een van de drie juwelen, boeddha, Dharma, en Sangha of gemeenschap van beoefenaars van het boeddhisme.
Dalai Lama: komt van het Mongools woord tale welke oceaan (van wijsheid) betekend, deze titel werd aan de derde dalai lama gegeven door een Mongools prins
Deva: vrouwelijke god
Dharma: de lering van de boeddha,
Dharma: de Tibetaanse bijbel (kangyur en tangyur)
Dharma: heeft talrijke betekenissen en gebruiken. gerelateerd met de teaching
Dmarmapala: toornige beschermers, die meestal met drie ogen worden afgebeeld, het derde oog van de wijsheid
Dordje: diamant lijkend, bliksemstraal, mannelijk symbool, scepter, het onvernietigbare, (in het Sanskriet= vajra) Vajrayana= diamanten voertuig,samen met de onafscheidelijke bel
vertegenwoordigen ze perfecte vereniging van methode en wijsheid.
Dolma: (drolma geschreven) lievelingsnaam voor meisjes er zijn periodes geweest dat 50 % van de tibetaanse meisjes zo noemen
de tegenhangster van "maria" Dolma welke Tara betekent, en tevens de dagelijkse ochtendmediatie van elke Tibetaanse boeddhist
Dordje en bel: attributen van elke Tibetaanse geestelijke lama, en of monniken,
stelt de vereniging van het mannelijke en vrouwelijke principe voor, Dordje bliksemschicht,
heeft meerdere verklaringen zoals diamanten scepter, adamant niet substantie, de bel noemt drilbu in het Tibetaanse,
en ghanta in het Sanskriet weerspiegeld het vrouwelijke principe, samen zijn ze onafscheidelijk.
E

Emanatie: zo is de Dalai lama de emanatie van chenrezi F

G

Gelugpa: een van de vier voornaamste scholen, deze is de hervormde, met Tsong kapa als root, en waartoe de Dalai behoort, ook de geelkappen genaamd.
Gesar van ling: een legendarisch koning
Gompa: Tibetaans voor klooster
Garuda: mythische vogel, symbool van oorspronkelijke wijsheid, en vijand van de naga's, word dan ook meestal afgebeeld meet een slang in zijn bek. waarvan de betekenis
het verteren van negatieve emoties is.
H

Hinayana: het kleine voertuig. maar hier is nog sprake van een zelf, terwijl dat in vajra of tantrayana geen zelf meer is.
I

Incarnatie: wedergeboorte, Ik wou hier graag naar verwijzen omdat men er in het westen meer belang aan hecht dan bij de Tibetaanse zelf,
natuurlijk ben je verantwoordelijk voor je daden en draag je de gevolgen,
en is je volgende vorm het product van wat je nu vorm geeft, maar men vroeg eens aan de Dalai Lama, U bent nu de 17e Dalai Lama,

kunt ge u iets herinneren van uw vorige levens? en De Dalai Lama antwoordde:
ik weet niet eens wat ik vanmorgen heb gekregen bij het ontbijt...
terug naar boven

J

Jowo: aanspreektitel voor een belangrijke heilige of persoon
Jambala: een tantrische godheid, die dik word afgebeeld en geassocieerd werd met rijkdom
K

Kaya : vb: Nirmanakaya, samboghakaya en dharmakaya.
Kailash: kang rinpoche, de berg meru, als centrum va,n het universum, en belangrijk bedevaartsplaats, bevind zich in Tibet,
Kapala: een schedel (sommige lama's hebben een handdrum bestaande uit 2 schedelhelften een vrouwelijke en een mannelijke) er word ook uit gedronken of geofferd
Kalpa: de tijd van het bestaan van een universum
Kalachakra: zeer grote praktijk, word regelmatig gegeven ook in het westen oa door de Dalai Lama. verkort de duur tussen de huidige boeddha en de toekomstige.
de grote omwenteling
Karma skt. Betekent ook de sterren
Karma skt. De wet van oorzaak en gevolg
karma skt: een minuut
Khenpo: dokterstitel andere woorden zijn yeshe,( of geshe gelugpa traditie)
Kumbum: 100.000 afbeeldingen.
L

Lama: zwaarwichtige, geestelijk leider, spirituele meester,
Lhabrang: de tempelruimte; huis van de goden
Lhasa: de goden der aarde, hoofdstad van Tibet
Losar: nieuw jaar
leegte: tong pa nyi, sanskriet: Shunyata, de ultieme natuur van de realiteit. waarvan de bekende hart sutra het over heeft, de prajna paramita, (sherab ky pa reul to chinma)
zeer uitgebreide lering in alle scholen van het boeddhisme. (zie ook op welkom een teaching van mijn leermeester de 16 vormen van leegte)
De afwezigheid van een bestaan in fenomenen.
terug naar boven

M

Manjushri; djam pei jang bodhisattva van wijsheid, teven beschermer van de vallei van katmandu,
en heeft vele vormen word gewoonlijk samen vernoemd met chenrezi, wijsheid en mededogen
Mahamudra: het grote zegel, de alles omvattende lering
Mahayana: het grote voertuig,
Mandala: kosmisch diagram
Mandala: krachtige meditatie voorgesteld als een diagram waarvan men zelf het middelpunt is omgeven door vuur,
ijzer (dordje’s) bergen, meren, lotussen, (elke manifestatie godheid heeft zijn mandala, alsook beschermers etc.)
Mandala: middelpunt van het universum
Sanskriet woord voor "kyil khor" basis woord voor cirkel.
Mandala: alle yidams en godheden hebben hun eigen mandala, zoals bvb Kalachakra zand mandala.
Mandala: offering
Mahakala: de grote zwarte beschermer, de 2 armige bernachen, 4 en 6 armige, 4 armige witte, en vele anderen, bezitten allen het derde wijsheidsoog, dharmapala's
Mantra: spreuk al of niet geheim
betekend bescherming van de geest. zo zijn er mantra's die gezongen worden, of mantra's die alleen bekeken worden.
Mara: demon die aanzet tot aards genoegen, incluis het lijden dat dit veroorzaakt.
mani skt. juweel
Mudra: handgebaren ter hulp of voorstelling van een aspect van een godheid of meditatie, en offering.
N

Norbulingka: het juwelenpark, zomerverblijf van de dalai lama naast het Potala paleis in Tibet
Naga: zij leven in de diepste wateren. en niettegenstaande hun miraculeuze eigenschappen behoren ze tot de dierenwereld
Norbu: geliefde jongensnaam betekend: juweel Nirvana: bevrijding van het lijden
Nyingma: oudste van de vier scholen, met guru rinpoche als rootlama.
O

orakel: een medium dat in trance gaat om dan te kunnen raadplegen
P

Padmasabhava: de Tibetaanse boeddha, beter bekend als guru rinpoche, ook bekend als de lotus geborene.
Padme skt. lotus (uitgesproken pémé, omdat in het Tibetaanse de letter d na de letter p de klank doet veranderen van a naar é,
de letter d wordt beschouwd als een achtervoegsel welke niet uitgesproken word als die na een andere letter komt)
Paramita skt. perfectie
Phowa: bewustzijnsoverdracht
Phurba: rituele driehoekige vorm dolk, om bvb slechte geesten vast te pinnen.
Prana: wind energie
Preta: yitag: hongerige geest
terug naar boven

R

Ratnasambhava: een van de 5 boeddhafamilies.
Rangtong: de leegte van het zelf
Rokpa: help
Rigpa: alert zijn
Rinpoche: kostbaar juweel
S

Sadhana: tekst of ritueel om het verkrijgen of realiseren van een bepaalde meditatietechniek
Samsara: de tekortkomingen van dit bestaan (in de relatieve waarheid de tegenpool van nirvana)
Samaya, gelofte
Samboghakaya: spontaan verlicht aspect van de boeddha, enkel te zien door gerealiseerde wezens. (zo zien zij bvb chenrezi getooid met de 5 juwelen zoals op de afbeelding)
Sangha: boeddhistische gemeenschap van monniken. of geestelijken die geïnspireerd zijn door het boeddhisme
Sakyamuni: de huidige boeddha, van de clan van de sakyapa's 2500 jaar geleden
Shravaka's;: ongeveer als een pratyeka die verlichting wil bereiken. maar daarom niet de volledige aspiratie heeft anderen ertoe te leiden
Siddhi: iemand die meditatie kwaliteiten heeft bereikt
Songtsen gampo: een van de drie grootste koningen van Tibet.
Sutra's: teksten van de boeddha; zoals de prajna paramita, of hart sutra
Stupa: Chorten, gebouw dat de geest voorstelt, met de verschillende elementen, basis is vierkant= materie
bol erboven is water, ringen= vuur, de parasol is wind, en erboven de zon,maan en ether. bevind zich overal op de paden in Tibet en heeft een grote zegenende betekenis
Wijsheid kan niet aangeleerd worden. Mededogen kan naar wijsheid leiden en omgekeerd.
Wijsheid: er zijn drie vormen van wijsheid, de laagste vorm is een wijsheid die zonder meer aangenomen word,
uit angst bvb om gestraft te worden, men kan dit vergelijken met eenvoudige vrome mensen die een religieuze dienst volgen,
omdat dit een opgelegde gewoonte is, Er is weinig verkeerd mee, maar men kan zo fouten van een ander overnemen, de 2e wijsheid,
is de wijsheid van het inzicht van een lering, bvb door iets te leren of lezen kan men plots tot een zekere verheldering komen.
de 3de vorm is de uit zichzelf ontstane wijsheid, wijsheid komt van binnen uit.
men mag eigenlijk niet zomaar iets aannemen als waarheid maar er over nadenken reflecteren, mediteren.
Het is zelfs beter sceptisch te zijn en te analyseren of het gegeven waar zou kunnen zijn.
als men dan tot een vaststelling komt dat het zin heeft, heeft men het zelf begrepen.
T

Tara: dolma; vrouwelijke godheid; 21 tara's; de 2 tara's groene en witte.
Terma: verborgen teksten, die te voorschijn komen op het moment dat het nodig is. Dakinis kunne deze boodschappen overdragen; of soms zijn die fysiek ergens verborgen
Tantra: algemene benaming van yoga vormen, hogere, lagere, geheime,
Thangka: Tibetaanse iconografische kunst geschilderd op doek, bewerkt met yaklijm, en gewoonlijk ingekaderd in goudbrokaat en zijde.
Tataghata: hij die bereikt heeft, zoals de boeddha
Torma: meestal van tsampa (geroosterde gerst) geboetseerde cakejes die geofferd worden.
Tonglen: meditatiepraktijk van geven en nemen
Tsog: offering van bvb fruit en nectar
Tulku: levende boeddha, die is geboren als boeddha, boeddhaschap verkregen in een vorig leven,
en als mens teruggekomen omdat die de gelofte heeft afgelegd van terug te komen totdat alle voelende wezens bevrijd zijn
Tummo: ontwikkelen van het innerlijk vuur.
Tushita: een paradijs; van oa de boeddha Maitreya; (de toekomstige boeddha, die afgebeeld word rechtstaand, klaar om te handelen)
U

V

Vajradhara: dordje chang; primordiale boeddha vooral voor de kagyu school blauw van uiterlijk, omdat hij geen fysiek lichaam heeft, houd dorje en vel voor zich gekruist.
Vajrasattva: dordje sempa: de witte godheid met de 100 syllaben mantra ter uitzuivering, een belangrijke basispraktijk in alle scholen, el of niet met partner 'yab-yum
Vipassana: shiné en lak tong het kalm verblijven welke tot inzicht leidt
Vairocana, een van d e5 boeddhafamilies
vier edele waarheden, 1. lijden is een kenmerk van het bestaan, 2.de oorzaken van het lijden zijn, haat , hebzucht en onwetendheid.
3. de stopzetting of omkering tot wijsheid kracht en mededogen stopt het lijden (stopzetting van he ego) 4. en het volgen van het acht edelvoudige pad leidt tot verlichting
(=recht spreken, handelen,denken,juiste werkwijze,enz)
W

Y

Yama : god van de dood
Yamantaka: toornige vorm van Manjushri de bodhisattva van wijsheid
Yitag: hongerige geest
Yidam: persoonlijke beschermer, of beschermers van de lineage
yantra of sri yantra . oefening om energiekanalen te ontwikkelen
Het is een hindoe symbool als hulpmiddel tot meditatie een geometrische figuur
Alhoewel er zeer goede gelijkenissen zijn met sommige yogatantra praktijken uit het Tibetaans boeddhisme.
Z

zombie, rolang in het Tibetaans, wat me meteen doet denken aan lama, die aan iemand zijn naam vroeg,
en Roland zei zijn naam en lama knikte ongelovig en heftig nee, bleek dus dat dit zombie betekent. vooral in Kham zouden er eeuwen geleden
vele (geleefd?) hebben. daar zombies dood zijn maar het niet aanvaarden ervan, dolen zij rond en trachten huizen binnen te gaan
maar zij kunnen ook niet hun ledematen buigen, daarom zijn in die streek de meeste ingangen van de huizen met een drempel gebouwd
en ook nog eens een lage deuropening, zombies kunnen hun knieën niet plooien of bukken
terug naar boven



 
webdesign:karma