de nachtegaal der maatvennen is gebouwd in 1869 ter vervanging van Eenen Standaard-graanwindmolen. Deze standaardmolen was het jaar voordien geheel verwoest door de storm van 6/7 december.

Molenmaker van dienst was Leon Van Himbergen uit Netersel (NL). Hij huwde tevens de eigenares Joanna Maria Catherina De Jongh en werd zo de nieuwe molenaar.

Tot op heden is de nachtegaal der maatvennen in bezit van de familie Van Himbergen. Het eigenaarschap ging steeds van vader op zoon. Van Leon naar Victor, van Victor naar Jos, van Jos naar Frans.

Op de nachtegaal der maatvennen werden hoofdzakelijk granen bestemd voor veevoeders gemalen, zoals rogge en gerst. Op 28 december 1923 werd zelfs een recordhoeveelheid van 1315 kg rogge gemalen per uur

Naast het beroepsmatig uitbaten van de nachtegaal der maatvennen, hebben genoemde molenaars de molen ook verfraaid met hun kunsten. Victor maakte muurschilderingen, terwijl Jos liever gedichten op de muren schreef.

In 1952 is de bedrijvigheid op de molen stilgelegd. Het malen van graan met windkracht was niet langer economisch rendabel. De molen geraakte in verval. Gelukkig keerde het tij en kon de molen in 1971 worden opgeknapt. De wieken draaiden weer vrolijk in het rond.

Tegenwoordig is de nachtegaal der maatvennen een heus levend monument te noemen dankzij de niet-aflatende inzet van de vrijwillig molenaars. Zij laten de molen niet alleen regelmatig draaien, maar malen ook graan met de molen.

Type:	Stenen bergmolen
Functie:	Korenmolen
Inrichting:	1 koppel 17der kunststenen, 2-taksrijn met pennetjeswerk, fabr. Kees 1 koppel 17der kunststenen, 3-taksrijn met pennetjeswerk, fabr. onbekend 1 sleepluiwerk
Vlucht:	25,7 m, staal, gelast, fabr. Peel te Gistel
Wieksysteem:	Klassiek opgehekt
As:	Hout, met gietijzeren insteekaskop, fabr. Kempische IJzergieterij en Smederij L. Van Aerschot
Vang:	Vlaamse blokvang met vangtrommel
Vangwiel:	74 kammen, steek 12,5 cm
Rondsel:	36 staven, steek 12,5 cm
Spoorwiel:	81 kammen, steek 9,8 cm
Steenrondsels:	33 staven, steek 9,8 cm
Overbrengingsverhouding As/stenen:	1:5,05
Kruiwerk:	Engels kruiwerk
Berghoogte:	2,70 m

Deskundigen benadrukken het grote belang van de regelmatige werking van wind-, water- en rosmolens. Stilstaande molens dreigen op vrij korte tijd te vervallen, zodat opnieuw dure restauraties nodig zijn. Door beweging en trilling van raderen, assen en stenen wordt houtbederf tegengegaan. Bij regelmatige werking kunnen tekortkomingen en fouten aan de molen tijdig worden vastgesteld door de molenaar. Op die manier kunnen herstellingskosten meestal tot een minimum worden beperkt.

Een draaiende molen heeft overigens een grote educatieve en toeristisch-recreatieve waarde.

Om het draaien te stimuleren reikt de provincie Antwerpen elke molen een draaipremie uit. De grootte van de premie is afhankelijk van het aantal gemaakte omwentelingen van de wiekenas. Ook de nachtegaal der maatvennen heeft zo een teller, de stand hiervan wordt minutieus bijgehouden. Verder worden nog statistieken bijgehouden van de hoeveelheden geproduceerd meel.

Nog regelmatig wordt met de nachtegaal der maatvennen graan gemalen. Het maalgoed (gerstemout) wordt aangeleverd en afgenomen door Zuidam Distillers (NL). Van de gemalen mout worden jenevers en whisky's gestookt.

Het maalproces in notendop:

1. De zakken graan worden met een hijsinstallatie, het luiwerk, omhoog getakeld en in de trechter boven de molenstenen , de kaar, gestort.
2. Via een schuddebak, het schoentje, valt het graan gedoseerd in het kropgat.
3. Het zijn vervolgens de twee molenstenen die het eigenlijke maalwerk verrichten. De bovenste steen, de loper, draait boven de stilliggende onderste steen, de ligger. Daar tussenin wordt het graan door het scherpsel, kerven in de stenen fijn gesneden en gewreven tot meel en naar de buitenzijde van de stenen gedreven. Na veelvuldig gebruik moet het scherpsel op de stenen verder worden uitgekapt met een scherphamer. Dit heet scherpen.
4. De fijnheid van het meel wordt bepaald door de afstand tussen de twee stenen en het massadebiet waarmee het graan in de krop valt. Beide parameters zijn door de molenaar nauwkeurig in te stellen en zijn onder andere afhankelijk van de molensnelheid en het te malen product. De beste maalsnelheid wordt bij een windmolen bereikt als het wiekenkruis 60 enden (wieken) per minuut ronddraait.
5. In de houten steenkuip rond de stenen wordt het meel opgevangen en via een gat in de meelring valt het door de meelpijp naar beneden.
6. Een zolder lager, op de maalzolder wordt het meel opgevangen in de maalbak, waar het wordt afgezakt. Met de baskuul kunnen de zakken meel nauwkeurig afgewogen worden tot het gewenste gewicht.

de nachtegaal der maatvennen is elke laatste zondag van de maanden april tot en met september geopend. De molenaars vertellen dan graag over de molen en laten je met plezier zien hoe de molen werkt. De toegang is gratis.

Naast deze molenzondagen is de molen ook geopend voor speciale activiteiten als "Open Dorp" en "Open Monumentendag".

Wil je op een ander moment de molen bezoeken, dan neem je best eerst even contact op met de molenaar.

Tip: Wanneer de blauwe wimpel buiten uithangt, betekent het dat bezoekers steeds welkom zijn.