Li cresse del Costabone


Ene longue cåte vuwe del pårt då Lorint

Les apresses

Il est troes eures et dmeye do matén et dji n' a nén co doirmou po dire. Dins ene eure, li revey sonrè. Dji so trop efoufyî: enute, dji m' va griper pol prumî côp a pî so 'ne vraiye cresse, li Costabone, 2465 metes hôte. Cwand l' revey do GSM sone, i m' arive co on côp ene sacwè drole: dji sondjive ki dj' esteu dispierté.

Dji magne al vole et adon dj' apougne li voye ki m' aminrè del boke di l' aiwe di Tek («boca del Tec») disk' å sourdant, ou cåzumint. Après d' abôrd ene eure et dmey di tournants, dj' arive a Prats de Molló,acrotcheye après les pindisses del sitroete vå d' Tek. Tot d' on côp, passé on tournant, dj' avize ene démonêye cresse, tote grijhe. Nén dandjî do taper en ouysol mape: dj' advene ki c' est leye, ki cfind l' cir ki bleuwixh doûçmint. C' est leye, et dj' a pawe.

Ene pixheye pus lon et pus hôt, voci La Presta, ki n' ravize nén må li palå da Elrond, dins l' Signeur des Aneas: li fond est si stroet k' i gn a nén ddja plaece po deus voyes; les manaedjes sont come havtés åzès rotches; i n' ont nén avu del plaece assez po crexhe sol lårdjeu, ça fwait k' il ont crexhou après l' cir, tot tenes, aplakés sol pareuze; l' aiwe di Tek n' est pus, come enawaire, on filet a mitan rsouwé come gn a tant dins ces payis ci: c' est pus rade ene vraiye wachlote ki potche so les pires tot fjhant on disdut d' tos les cints diâles. Dji laiye mi vweteure e parking å coron do viyaedje, dji tchåsse mes gros solés d' randonêye et dj' atake li pîssinte. Il est cwårt po set.

L' aprepe

Dji n' rote nén dispoy dijh munutes cwand l' solea s' live po drî mi. Mi, dji nel voe nén, mins l' copete del Costabone, so on rén d' tins, divént come del låme (640x480, 26k).

Après 'ne pitite dimeye eure, dji laiye li gros pazea eyet l' aiwe di Tek so m' droete et dj' atake a griper après l' «Baga de Siern», ca bén k' dji n' conte nén griper djusk' al copete do tiér di Siern. A on tournant, dji rescontere ene rogne (343x256, 25k) et dji so tot binåjhe: ci n' est ki l' troejhinme côp dins m' vicåreye. I gn a si lontins k' dj' a veyou l' dierinne, a Åssôrt ki dj' atakéve a m' dimander si dji n' aveu nén sondjî. Ni sereut ç' k' ene biesse di ledjinde, ki dj' åreu avizé dins on live, ou k' dj' end åreu oyou dvizer dins ene fåve ou l' ôte?Dji gripe doûcetmint so les pindisses d' on bea bwès d' bèyôles (640x480, 92k); des belès haiteyès beyôles avou ça, ki l' loumirekimince a goter dvins. So m' droete, li cinse del Baragane doime e schoû destiesses di rotches (480x640, 125k). Ci côp ci, li tiér delCostabone (480x640, 91k) est pår loumé do solea, et dji m'di k' dj' a bén del tchance, ca les dierins djoûs, les cresses ont stî foirtenûlêyes. Ene ôte biestreye mi passe pol tiesse: dj' avance rade; dji serè alcopete divant waire. A ene croejhlåde, dji prind deus troes fotos costé bijhe,dandjureu les hés do «ras del Garbe» (480x640, 38k), å corondes «Esquerdes de rotja» pa wice ki dji pinse rivni al vesprêye.

Li gripaedje

Adon, li fond s' rastroetixh, li pazea dvént frexh. Dji passe on rew,deus, et dji sai k' a ene inglêye, djusse divant on wé, dji doe cweri après l'roede gridjete ki m' aminrè, tot catournant, al miercopete del Costabone. Arivéå wé, dji rvén en erî. Nou pazea. Bon, mi di dj' divintrinnmint, c' est co ç'måsseye cåte di l' IGN la, k' est må fwaite. Dji n' a k' a griper tot droet, et dji toumrè sol pazea, pol pus seur. Ardant, les vayants. Li gripete ni m'fwait nén aveur sogne: dins l' fond, ci n' est nén pés k' des plaeces k' i gn a, ki dji cnoxhe bén, å boird di Mouze, amon nos ôtes, et k' dj' a gripé cint côps, al trake avou m' pa.

Mins å pus k' dji monte, å pus k' ça dvént målåjhey: des spès bouxhons, des grossès spenes eyet des sôres di betchowès brouwires ki muchèt bén sovint des trôs eyu çki dji tchai djusk' åzès tchveyes. Adon, des tiesses di rotches. Dji n' sai pus tcheryî tot droet. Ridischinde? T' es sot m' fi, la bén ene grosse dimeye eure ki t' sowes chal. Tel trovrès bén, dwai, cisse pîssinte la! Dimeye tour, mins rén k' sacwantès asdjamblêyes, divant do rataker tot droet. Mes djambes broûlèt télmint k' ele sont dgretêyes. Dji manke di tchair troes feyes, adon dji tchai po do bon. Dji pied l' papî k' esteut dins m' taxhe (wice ki dji vneu do scrire: 1. li pus bea rimea do monde; 2. li fôrmeule d' on médicamint po schaper do sida; 3. deus noveas betchfessîs scrijhas k' alént schaper l' walon, ci côp ci, c' est seur. Et, neni, dji n' mi sovén pus.)Po fini, dji rexhe divins 'ne trawêye, et dji m' aporçû ki dji n' so nén sol bon tiér... Li Costabone est did l' ôte costé (640x480, 53k) d' on fond. Dji trevoe minme li boune pîssinte, ki tournikêye sol hé. Mildiu d' petård di godome! On côp d' ouy sol mape et dji m' abaitixh ki ça n' esteut nén å prumî wé k' i faleut tourner sol hintche mins å deujhinme. Grosse biesse di tiesse e l' air, ki t' es! Cwè fé? Griper djusk' a tant k' dj' arive al «serre del Finestrol», la k' dji toûnrè a droete et shure les cresteas disk' al miercopete del Costabone? Hm... Trop riscant: s' il atome, gn a nén moyén do roter so les cresteas, c'est totès tiesses di rotche. Adon, dji waite do tcheryî tot droet po passer l' fond eyet rtchair sol Costabone, k' est djusse pa dvant. Mins cwand c' est k' dj' arive so ls aboirds, c' est totès falijhes, cint metes hôtes. Dji n' oizreut dischinde por la. Rén a fé, i m' fåt ridischinde tot belotmint, tot loucant bén a m' sogne, djusk' å pazea ki dj' a-st abandné gn a bén ene eure, ene eure et dmeye. On côp d' ouy en erî (640x480, 45k) et dj' avize ki des nûlêyes kimincèt a-z abouler do luvant, did foirt lon erî, do costé del mér.

Après 'ne dimeye eure di dischindêye, vo m' la rivnou a pô près eyu çki dji m' aveu brouyî. Dji rapougne li pazea et, nén lontins après, dj'arive å bon wé, dji trove li boune pîssinte sins rujhe eyet dj' atake a griper po do bon après l' cresse del Costabone, cåzumint meye metes pus hôt. C' e-st ene foû roede gridjete ki va fé des Z disk' al copete, po cmincî ezès bwès, adon dvins 'ne sapinire et po fini dins des waides di tiérs, emé les bleuwès clotchetes, les djinciånes eyet totes sôres di fleurs ki s' distournèt sins m' voleur atôchî, ca dji n' kinoxhe nén leu no. A poenne rexhou foû do bwès, dj' avize ki les nûlêyes kimincèt a amonter foû des vås et a passer dzeu les Esquerdes de Rotja (640x480, 46k). Totes sôres di potchantès biesses crînèt d' tos leu pus roed: i gn a des ptites ki n' ravizèt nén må no coks d' awousse, mins gn a ossu des potchtas (334x285, 33k) verts et orindjes ki sont pus gros ki m' pôce; gn a bén 100 grames di tchår pol ci ki vout sayî... Dji sowe, dji cû, tos mes sins divnèt sots. C' est les clotches des tropeas les fåtes: on ls ôt did si lon, d' ene passåjhe a l' ôte, ki c' est come s' on ls ôreut tot costé. Ele si maxhèt å zûnaedje di trinte shijh sôres di volantès biesses di totes les cognes. C' est les venêyes les fåtes eto: des sôlantès venêyes di pilé, di fleurs, di setchès yebes. C' est l' vint les fåtes eto, ki cpoite totes sôres d' emacralaedjes.

Des gros blos d' marme, tot blancs,riglatixhants e solea, sont csumés sol pindisse. S' apinse mi mape, gn aveutene minire sol hé, do costé doluvant. Tt a l' eure, pus hôt, dji voerè les meurteas stårés des ancyins batumints. Les nûlêyes (640x480,13k) avorèt si roed, asteure, do costé del mér, ki dji cmince a rcrinde limoumint ki dji m' va piede (480x640, 25k), ou don bén,parvinou al copete, dji n' voerè rén... La co bén, dji laiye li pus gros del brouheur (640x480, 32k) po drî.

A fwait k' dji m' aprepe delcopete, dj'a l' idêye k' ele rescoule, ki l' tiér s' emonte, grandixh. So 'naspalmint,motoit paski dji so scrans, dji cmince a-z aveur li tourniole, desvuzions. Dj'a l' idêye ki dji rote so li spale da ene argayone, ene adjeyante:dji lûtcheaprès si screne, elle e-st a cwate pates, avou s' cou solevé, sesdjambestapêyes å lådje. Cwand ele (640x480, 27k) si livrè,djitchairè come on pû.

Co on cint d' metes pus hôt, dj' avize ene cloture: c' est l' frontire (et dji m' dimande todi bén kî passe si tins a vni disk' a ci po planter des pikets, et douvént!). Dji pinse eto k' c' est l' cresse, mins rexhou vaila, dji discouve k' i gn a co 'ne gridjete sins pîssinte. Les cénk cints dierins metes, dj' a deur. Dji m' doe arester totes les dijh asdjamblêyes, télmint k' dj' a l' idêye ki mi ôrlodje va peter dins m' pwetrene. Djel sin tocter djusk' a dins m' gawe. Po fini, vola l' miercopete, avou l' bea drapea catalan (640x480, 46k) so l' hôte brantche d' ene croes d' bwès.

Al miercopete: Avreu, Serè, Yinene

Li cir mi fwait sondjî a on bea ver da Aragon «l' esté ki ctaeye l' airaedje divins l' vantrin des andjes» (dins «Les ouys da Elza»), li vuwe est bele a tchoûler. Après nonne eyet l' coûtchant, c' est l' Catalogne d' Espagne, avou des souwêyès cresses ki dji n' trevoe k' des fligotes et des trintches, avå les blankès nûlêyes. Après bijhe-luvant, les copetes do Canigou cfindèt l' cir troes côps. Po dvant, c'est les «Esquerdes de rotja» (640x480, 46k) avou li blanke cahute «Porteille de Rotja», pitite come on pû sol tiesse da on rogneus pelé. A hintche, c' est l' pîtieus sourdant (640x480, 32k) di l' aiwe di Tek, eyet les tiérs di l' Adjeyant, del Kimére eyet del Glenire, kihiyîs sol roye do cir. On cwårt d' eure après onze eures. Mi såro est tot frexh télmint k' dj' a souwé. Djel saetche et l' pinde après l' bone ki markêye li miercopete. Dji prind mes taeyes foû di m' saetch et djels a-st a hipe ataké k' vola 'ne kimére k' arive pa l' ôte costé do tiér. Po cmincî, on n' dit rén. Adon, on vént a dvize. Elle a monté del Presta eto, tot fjhant l' minme tour dins l' ôte sins. Elle e-st ene miete di pus acostumêye ki mi åzès hôtès cresses. Dji m' end abaitixh cwand c' est k' ele prind on texhou foû di s' saetch. A ç' moumint la, dji m' rind conte ki dji so-st edjalé, e peur: i n' fwait nén l' minme tins 2564 metes hôt ki so les plådjes å boird del Mîtrinne mér. Dji rmet m' såro ki n' est pus seulmint fén frexh mins eto fén froed po mete li cougnet. La co bén, dj' aveu sondjî a prinde on câwé, ki m' sievrè d' côpe-vint po ç' côp ci.

Li cmére m' esplike ki dins l' «Serra de l' Ullat», i gn a des cints di trôs di mårmotes et k' elle end a veyou ene. Ele m' esplike eto k' leu xhuflaedje rishonne les cis da on moxhet.

Nos estans ambedeus a rloukî l' Canigou, sins moti, cwand gn a 'ne cope k' arive på «batch di Costabone», la wice ki l' aiwe di Tek agolene. Ces deus la, c' est des tchafiåds. Dj' aprind k' i sont Catalans, di Girona. C' est l' ocåzion por mi do sayî les cwate pelés mots d' catalan ki dji cnoxhe, d' ostant k' lu n' djåze nén l' francès, et leye målåjheymint. Cwand djels î di ki dji voe voltî Bårcelone, i fjhèt 'ne xhinêye et m' responde ki Girona, c' est mî. Cwand djels î di ki dji voe voltî li Catalogne, i m' respondèt k' dj' a bén råjhon, ca leu payis e-st ene grande et bele nåcion democratike, «nén come l' Espagne». Aparanmint, i corèt bråmint avå ces tiérs ci, ca i m' siplikèt djintimint li no des cresses avår la, wice k' i gn a moyén d' doirmi, kimint et cwand çk' i våt mî fé l' Canigou, et tchik et tchak. I m' dijhèt co k' s' i freut pus clair, on voereut l' mér: «S' on voet l' Costabone do boird del mér, on doet vey li mér dal copete del Costabone, edon?» (Les djoûs d' après dj' a waitî di l' avizer, drî l' Canigou --k' on voet d' tot costé avår ci-- on pô a hintche, mins i fwait målåjhey ricnoxhe ene cresse foû di l' ôte). I volèt eto k' on voet li tiér Carlit, did ci. Cwand i m' dimandèt d' eyu çki dji provén, et k' djels î respond del Walonreye, leye mi dit k' ele kinoxhe bén Serè. Dji n' a nén l' tins do dmander douvént ca si ome (dj' ô bén k' c' esteut si ome) mi dmande si dji cnoxhe bén Yinene, ca il a ene matante (ou ene grande matante) ki dmeure vaila. Small world, edon?

Å mitan d' tot ça, vola co 'ne sakî k' aboule: on setch vî ome, avou s' coûte culote saetcheye foirt hôt so s' badrike ki stritche eyet 'ne crossete pus longowe ki lu. I n' doet nén pezer des masses ca il avore al copete ledjir come ene gade des cresses. Gn a télmint del djin vaici k' ça cmince a rshonner a Avreu a cénk eures après nonne. Mins l' aparucion n' a nén ddja rpris s' shofla k' vo l' la ddja evoye, ridischindowe på minme costé k' elle a vnou. Ewaerant.

I va esse tins por mi do dischinde eto. Ci côp ci, ça va esse foû pazea ene bele hapêye. Li cmére francesse eyet les deus Catalans m' consièt do n' nén waitî do londjî l' cresse des «Esquerdes» tot passant pal «porteille de rotja», come dji pinséve fé, mins pus rade do dischinde tot droet å boird di l' aiwe di Tek. Come dji n' so k' èn apurdisse, dji decide do schoûter les mwaisses.

Dji sclåtche èn «Adeu» a tertos, dji rtape mi saetch so mes rins, et dj' atake pate a pate li roede dischindêye å livant del Costabone.

Li dischindêye

Dji n' a nén fwait cint metes ki dji tome so 'ne sacwè k' dji n' aveu nén veyou dal copete: ene hiede di tchvås (640x480, 46k). Co céncwante metes pus lon, dji m'ritoûne po dire a rvey a les tchvås (640x480, 46k). Å moumintdo tourner a on cairn come i gn a des dozinnes so m' voye, dj' avize pa dvant mi l' tiér ki dji sondje aler al copete on djoû, li ci k' on spote «l' Olimpe des Catalans», li Canigou (640x480, 34k). Mi tiesse est ledjire, dj' a l' idêye ki dji so sol lune (640x480, 13k). So nén ddja dijh munutes di tins, cwand dji m' ritoûne, li copete del Costabone avize dedja foirt lon erî, come pierdowe e cir (640x480, 35k). L' aiwe di Tek (640x480, 54k) n' est co k' on ptit rew vaici, mins dj' advene ki l' vå s' va foirt alårdji a mezeure ki dji dischindrè. Dji n' a måy veyou del si claire aiwe; elle est si claire, po dire li vraiy, ki cwand dji vou prinde foto (480x640, 62k) do ri k' aberwetêye djus, dji met m' pî dvins sins l' fé esprès.

C' e-st ene dischindêye a grés, a feyes avou des crevådes (640x480, 70k) dijh metes hôtes ewou çki les aiwes di Tek potchèt tot leyant pinde on bea lonxhea d' årdjint (k' on n' voet nén sol foto po vs foirci a sondjî). Vo m' la e payis des mårmotes: ça xhufele tot costé åtoû d' mi, lon erî, tot près, å dzeu, al fene copete. Tot d' on côp, gn a ene ki xhufele si foirt ki dji pinse ki dj' a dvou roter dsu. Dji rawaite tot åtoû d' mi: rén. Ele si catchèt bén. Et po fini, siya: dj' end avize ene, astampêye, ki m' toûne li cou et rmoussî dins s' terêye, come l' aloumire. Li terén n' est nén åjhey, gn a nole pîssinte, dji såye di n' mi nén leyî aler trop lon do rixhot, ca les hés divnèt rade foirt roeds et dj' a apris å matén k' on-z est rade trop lon po rivni èn erî et trop hôt po ridischinde e fond del vå. Dji passe dins on bwès d' sapéns; il ont des metchantès aweyes ki dgretèt mes bresses et mes djambes tant k' ele polèt. Po m' rivindjî, dji tchoezixh on bea åbe po tchir å pî. A on moumint, dji m' rind conte ki dj' a shût l' mwaijhe corote: vo m' la co on côp pierdou. Bon, si dji dischind avou l' solea so m' droete, c' est todi bon. A pus k' dj' arive al copete d' ene cresse k' i n' freut nén a dischinde...

Po fini, dj' avize ene cahute (640x480, 102k). La co bén, gn a 'ne plake pa dvant: «Coma del Tec». Dji so bråmint pus a bijhe ki dji pinséve --et bråmint pus lon erî d' ariver--, mins gn a rén avou ça: mi mape mi dit k' ene pîssinte atake droci po m' raminer e bwès di l' Ullat. Did la, gn a on pazea ki dischind so La Presta. Schapé!Tot doûçmint, dji rfwai passaedje (640x480, 52k) del waide ås sapéns (640x480, 40k), eyet des sapéns ås åbes a foyes. Di d' chal, dji voe cåzumint tote li longueu des Esquerdes de Rotja (640x480, 46k). Vos dirîz vey des grandès schårdêyès brokes å dzo del boke d'on monsse, edon? A on moumint, les dints do dzeu vont aparexhe foû do cir, li gueuye del biesse si rclaprè et i frè noer po tofer. Vo m' la arivé dins on bea paxhi, avou les inevitåbès éndispinsåbès vatches a clotches (640x480, 51k). Les clotches tribolèt come po ene fiesse. Hm. Gn a nole waide so m' mape. Bon: dji so co on côp pierdou. Dji vén sol croupet å mitan d' Rossete, Grijhete et Noerete, et la å pî do paxhi dj' avize ene cahute di bierdjî. Eco on côp, i gn a 'ne plake: c' est l' cahute do grand bwès di l' Ullat. Alabouneure: dj' esteu pierdou, mins avou ça, dj' a côpé å court. Dj' a ene clotche a m' doet del droete mwin télmint k' dj' a pris des fotos, ça fwait k' dji laiye passer çoula sins saetchî l' poirtrait eco on côp. Li cahute est droldimint gåliotêye avou totes sôres d' oxheas rblankis et rsouwés. Des oxheas d' vatches, dj' espere. Li batumint est minåbe mins gn a des panes a solea sol toet. A costé, gn a èn ôte batumint, pus ptit, sins fignesses, avou rén k' èn ouxhlet. Téle feye est ç' la ki l' bierdjî rindje les froumadjes k' i fwait a mezeure? Dj' ô bén k' i n' såreut wårder l' laecea... Dji sondje tot d' on côp k' dj' a veyou des vatches a totes sôres di plaeces, bråmint pus hôt k' vaici, et k' i gn aveut nole cahute di bierdjî, pont d' pazea, et des hamteas co moens. Et do côp dji m' dimande: kimint çki l' cinsî fwait po les mode? Amon nos ôtes, tos les cinsîs ont on tracteur po saetchî 'ne tcherete fwaite esprès, avou les bidons, les buzes et tot l' tchetén. Hay evoye! Mins vaici?Vo m' la rarivé so ls aboirds des bwès. Li copete del Costabone (640x480, 45k) est dins èn ôte monde. Dji mousse e grand bwès del Freixinosa et dji sondje å bierdjî ki monte di tenawete por ci, al brune ou al pikete, po rtrover l' påjhirté et l' disseulance. Dji passe ene cinse abandnêye, li Graboulleide, ki m' fwait sondjî a Giono, a des vîs måleurs k' on n' såreut conter et ki tournèt a rén dins troes sovnances di viye djin. Les meurs sont toumés do costé del cresse mins i tnèt co bon do costé del valêye. Li fontinne court todi, mins dins on batch di pire k' est tot nixhe, plins d' glumiantès yebes et di floûs. Eco on pô pus bas, c' est l' cinse del Baragane, tote nete et vicante, ki soctêye el tchaleur, å dzeu di l' aiwe di Tek. Adon, li pîssinte plonke e fond del vå et rdjonde li prumî pazea k' dj' aveu pris å matén. Dji cmince a rescontrer des viyès djins, totes seules ou e copes --motoit gn a-t i 'ne nitêye al Presta? Ou bén k' c' est des catîs ki vnèt prinde les aiwes? I s' kitoirdèt leus tchveyes so les taeyants cayås del voye, avou des solés d' veyes ou des spadriles dins leus pîs. Dji chore evoye.

Vochal mi vweteure. Dji saetche mes gros solés. On cwårt d' eure après cwatre eures. Dji vén do viker ene des pus efoufiantès djournêyes di m' vicåreye.

Definixhas

Clotchete ou bleuwe clotchete f.n. Plante yebrece (herbacée) avou des erîlêyès fleurs k' ont 'ne cogne di clotche. Haust: cloke (F.), clochète ou bleûve clochète. On dit eto: .

Djinciåne f.n. Plante yebrece ki ses raecenes dinèt ene amére ameur. I gn a sacwantès sorsôres: li grande djinciåne, li djinciåne sins veyåve bodje.

Rogne f.n. Pitite cwate-pece k' a 'ne noere pea avou des djaenès taetches. I lî sûne ene hagnante oumeur so s' pea. Waitîz eto a: _cwate-pece d' aiwe_.

Passåjhe f.n. Passaedje abaxhî inte deus tiérs.

S' efoufyî v. Po ene sakî: s' estchåfer, s' enonder.

Sourdant o.n. Plaece ki des aiwes aspitèt foû d' tere. On dit eto: sur. Waitîz eto a:poujhon.

Pane a solea f.n. Panes ki poujhèt l' loumire do solea eyet l' candjî a corant.

Câwé o.n. (Ça m' fwait sondjî: vola on troejhinme mot, KW, a mete avou RW et BMW, eyu çki les Walons dijhèt «wé» pol lete W) Ene sôre di ledjir paltot po mete ene sakî a hute del plouve et k' on sait cafougnî et discafougnî åjheymint pol sititchî dins on saetch ou ene taxhe, ou co l' ateler a 'ne cingue.

Floûs o.n. todi plur. Des broûs dins l' fond dles aiwes.

Tiesse di rotche f.n. Ene rotche so 'ne hé, sovint å boird des aiwes.

S' abaiti v. a c. Si rinde conte, s' aporshure. Codjowaedje: come fini.


This document was generated using AFT v5.09