SHKOLLAT E PARA NĖ KAĒANIK

    Shkolla e parė nė kėtė trevė ėshtė mjaft e moēme.Ajo ishte e hapur qysh gjatė sundimit osman nė kėto toka,nė shek.XVIII,por pėr fat tė keq pėr kėto shkolla na mungojnė tė dhėnat.Megjithė kėtė ekzistimin e shkollės e pohon udhėpėrshkruesi Evlia Ēelebi.
Nė gjysmėn e parė tė shek.XIX,nė kaēanik ekzistonte njės shkollė turke ku mėsonin 67 nxėnės dhe quhej IPTIDADIE (shkollė fetare muslimane) dhe pėr dallim nga medreset dhe mejtepet qė kishin karakter laik,nė kėtė shkollė mėsoheshin veē shkrim-leximit edhe historia,gjeografia,njohuri natyre etj.Kjo shkollė punoi deri mė 1912.Shkolla tė tilla kishte edhe nė disa vendbanime siē ishin nė Kaēanik tė vjetėr,Gorancė etj.
Pas ēlirimit nga turqit osman,Kaēaniku si e tėrė Kosova ėshtė okupuar nga Sėrbia mė 1913.Edhe ky pushtues hapi shkolla pėr t'i plotsuar nevojat e veta pėr administratė.Shkollat ishin nė gjuhėn sėrbe qė punuan deri nė prag tė Luftės sė II Botėrore.Pas kėsaj lufte disi u krijuan kushte sa do pak mė tė mira pėr arsimimin e kėsaj popullate.
                                   PERIUDHA NĖ MES DY LUFTĖRAVE BOTĖRORE
Nė kohėn e Jugosllavisė vjetėr nuk ka qenė e zhvilluar rrjeta e shkollave nė rrethin e Kaēanikut.Kėtė mė sė miri e dėshmon regjistrimi i fundit i popullsisė qė ėshtė bėrė mė 1931.sipas kėtij regjistrimi,kaēaniku me rrethinė kishte 12.292 banorė,me gjithėsejt katėr(4) shkolla katėrklasėshe dhe 312 nxėnės.prej tyre 226 meshkuj dhe 84 femra.Kėshtu qė rrethi i kaēanikut bėnte pjesė nė grupin e rretheve mė tė pazhvilluara nė pikėpamje tė rrjetit tė shkollave dhe numrit tė pėrfshirjes sė nxėnėsve me qė njė shkolle i pėrkitnin 3.073 banorė,respektivisht vetėm ēdo i 39-ti banorė ishte i regjistruar nė shkollėn fillore.
Deri mė 1927,shkolla nė Kaēanik ka punuar nėpėr shtėpi private.Nė kėtė vit ishte ndėrtuar shkolla e parė me plan qė vlera e saj pėr ndėrtim kishte shumėn e 500 mijė dinarėve tė kohės.Po nė kėtė vit ishte themeluar Organizata e juniorėve tė Kryqit tė Kuq dhe ekzistonte biblioteka popullore me 482 libra,me sallėn e leximit e cila ishte themeluar qyshė nė vitin 1914.
Nė popull ėshtė e njohur kjo shkollė si "SHKOLLA E VJETĖR",qė ishte e ndėrtuar ku sot ėshtė ndėrtuar ndėrtesa 9 katėshe pėr banim.
Lidhur me hapjen e shkollės sė parė ka kėto mendime:Jagosh Gjilasi mendon se shkolla e parė ėshtė hapur mė 1913,ndėrsa,dushan nekiqi nė bazė tė raporteve,emrimeve,listave tė mėsuesėve etjerė shėnon se nė vitin 1913 nė kaēanik dhe rrethin e tij nuk ka pasė shkollė.
me sa duket nė Kaēanik shkolla e parė ėshtė hapur mė 1914.kėtė shkollė e udhėheqnin dy mėsues dhe frekuentonin 39 nxėnės shqiptarė nė gjuhėn serbokroate.Shkolla ka punuar deri mė 1915,kur me okupimin nga ushtria bullgare,pushoi sė punuari.
Shkolla fillore nė fillim ishin tri klasėshe,katėr klasėshe e mė vonė pesė klasėshe,tė cilat u hapėn pėrsėri nė vitin 1918,menjėherė pas okupimit tė kėsaj ane nga Mbretėria SKS dhe punoi deri mė 18 Prill 1941 kur kapitulloi kjo Mbretėri.
Nė bazė tė tė dhėnave arkivistike nė vitin shkollor 1918/1919,shkolla ishte tri klasėshe dhe udhėhiqej nga njė mėsues ku kishte 53 nxėnės.Nė vitin vijues kjo shkollė u bė katėr klasėshe dhe kishte 100 nxėnės dhe deri nė fund tė Luftės sė Dytė Botėrore kjo shkollė u bė pesėklasėshe.
Vijimi i fėmijėve shqiptar nė kėto shkolla ishte modest.Shumica e banorėve shqiptar nuk kishin mundėsi t'i shkollonin fėmijėt e tyre si dhe mėsimi nė kėto shkolla zhvillohej nė gjuhėn sėrbe dhe banorėt e kėsaj treve nuk e njihnin kėtė gjuhė dhe kur t'i shtojmė edhe sjelljet e mėsuesėve tė huaj ndaj fėmijėve shqiptar nuk do koment se pėr atė 95% tė popullatės ishin analfabetė.  

              PERIUDHA PAS LUFTĖS SĖ DYTĖ BOTĖRORE
   Shkollat e ndėrtuara pas Luftės sė IIBotėrore,ishin katėrklasėshe e mė vonė u bėnepesėklasėshe,qė quheshin gjimnaze tė ulta(shkolla tėplota fillore).
   Shkolla e parė filloi punėn nė vitin shkollor1945/1946.Gjenerata e parė e gjimnazit tė ulėt nė Kaēanik doli nė fund tė vitit shkollor 1952/1953 qė kishte 9 nxėnės,ndėrsa nė vitin shkollor 1953/1954kishte 21 nxėnės ku nė mesin e tyre kishte edhe njė femėr.Prej kėtyre gjeneratave nė vitin shkollor1954/1955 nė normalen e Prishtinės u regjistruan 13 nxėnės prej tė cilėve dolėn kuadrot e para nė vitin shkollor 1959/1960,me ē'rast Kaēaniku fitoi mėsuesit e parė tė kualifikuar tė vendit:Latif Nallbani.Bedri Kyēyku,Tefik Raka,Shaip Dema dhe Isa Dema. Sot,Kaēaniku ka 33 shkolla tė plota dhe jo tė plota fillore.Ka dy shkolla tė mesme nė Kaēanik dhe njė nė Han tė Elezit.
                           KUADRI MĖSIMOR
Mungesa e madhe e kuadrit tė kualifikuar arsimor ishte gjithnjė imperativ i kohės pėr kėtė shkollė.ndihmė tė madhe komunės sonė nė lėmin e arsimit dhanė intelektual tė shumtė nga gjithė hapsira shqiptare tė cilėt punuan me pėrkushtim tė pashoq nė ngritjen e vetėdijes kombėtare dhe nė zhdukjen e analfabetizmit nė kėtė trevė..Kjo ishte prezente derisa komuna jonė nxoori kuadrot e para tė arsimuarve tonė.Komuna e Kaēanikut nė vitin shkollor 1959/60 fitoi kuadrot e para tė mėsuesėve tė kualifikuar dhe atė ishin pesė nxėnės tė cilėt qyshė mė parė kryen normalen dhe dolėn mėsues tė parė tė Kaēanikut.Me kalimin e kohės,kuadri arsimor nė komunėn tonė rritej gjithnjė e mė shumė.Kėshtu nė vitin shkollor 1975/1976,nė shkollėn fillore "Emin Duraku",nė mėsimin klasor punonin 41 mėsues me shkollė normale dhe pesė mėsues tė pakualifikuar.Nė ciklin e lartė punonin 8 arsimtarė me SHLP dhe 9 mėsues me shkollė normale dhe 23 arsimtarė tėpakualifikuar.
Nė vitin 1977/1978,nė shkollėn fillore "EminDuraku",bashkė me paralelet fizike punonin 110 puntorė arsimor,prej tė cilėve ishin 63 mėsues tė kualifikuar,14 arsimtarė me SHLP.
Nė vitin shkollor 1984/1985,nė shkollėn fillore "Emin Duraku",ishin tė punėsuar 142 punėtor dhe atė 48 mėsues tė ciklit tė ulėt,30 arsimtarė me SHLP,4 me normale dhe njė numėr i caktuar studentėsh tė fakulteteve qė ishin para pėrfundimit tė studimeve.
                    ENTI PARASHKOLLOR
  Nė lokalet shkollore tė shkollės fillore "Emin Duraku" tė Kaēanikut,duke filluar nga viti 1949/50,ka qenė e organizuar edhe edukimi i fėmijėve tė moshės parashkollore.Pėr shkak tė mingesės sė lokalit mėsimor,nė vitin 1960/61,pushoi sė punuari ky institucion i rėndėsishėm parashkollor.
Nė vitin shkollor 1979/80 u hapėn tri paralele nė lokalet e shkollės fillore "Emin Duraku" nė Kaēanik,qė punuan deri nė vitin shkollor 1985/86 kur kaluan nė objektin e ri tė ndėrtuar pėr kėtė qėllim.
*Sot shkolla fillore "Emin Duraku",ka njė paralele tė parashkollarėve nė paralelėn e ndarė fizike nė Runevė qė ka dhjetė nxėnės.
                   ARSIMIMI I TĖ RRITURĖVE
  Shkolla fillore "Emin Duraku" nė Kaēanik,prej hapjes sė dyerve tė veta,ka dhėnė kontributė tė madhė nė arsimimin tė rriturėve.Pranė shkollės amė,gati pėr ēdo vit kanė punuar edhe paralelet e tė rriturėve.Nėlokalet e kėsaj shkolle,nė paralelet e nxėnėsve tė rritur,njė numėr i madh i qytetarėve analfabet,mėsuan shkrim-lexim,respektivishtė kryen klasėn e tetė me ēka pėrfunduan shkollimin fillor.
  Veēanėrisht puna me tė rritur ishte e periudhės sė viteve 60/70-ta,ku shumė veta morėn njohuri tė shkollės fillore dhe arritėn tė punėsohen nė organizata punuese.Puna me tė rritur ishte e organizuar nė forma tė ndryshme duke mbajtė mėsim me program tė shkurtuar dhe duke organizuar edhe provime private.
Sot shkolla fillore "Emin Duraku",ka nė shkollėn amė 1577 nxėnės.Kemi edhe pesė paralele fizike nė fshatrat Runevė,Llanishtė,Kodėrtrim,Drenushė dhe Korbali me gjithėsej 185 nxėnės,ēka don tė thotė se kemi 1762 nxėnės,tė cilėt janė tė ndarė nė 75 paralele.Me kėta nxėnės punonė njė kuadėr mėsimor prej 93 mėsimdhėnėsve.
                                  LOKALI MĖSIMOR

SHKOLLA AMĖ NĖ KAĒANIK-ka njė sipėrfaqe totale prej 11.407 metra katrorė dhe sipėrfaqe neto totale prej 2624 m-katror,hapsirė e mbrendshme e shfrytėzuar pėr mėsim.Kemi 26 dhoma mėsimi tė cilat shfrytėzohen pėr punėn tonė edukative-arsimore,njė puntori  pėr punė praktike tė lėndės sė arsimit teknik dhe gjatė vitit shkollor 2001/2002 me ndihmėn e shoqatės suedeze PMU-s tė cilėt na dhuruan 15 kompjuterė,krijuam njė kabinet tė informatikės pėr nxėnėsit dhe arsimtarėt e shkollės tė cilėt vijuan kursin e mėsimit tė punės me kompjuter pėr dy muaj me radhė dhe u aftėsuan 28 mėsimdhėnės dhe 50 nxėnės tė klasave tė teta.
SHKOLLA E RUNEVĖS-katėrklasėshe paralele e ndarė fizike nė kuadėr tė drejtorisė sė shkollės sė "Emin Duraku",ka njė sipėrfaqe totale prej 717,10 metra-katror dhe njė sipėrfaqe neto totale prej 333,1m-katror.Ka katėr dhoma mėsimi,sallė tė arsimtarėve dhe dy depo pėr ruajtjen e materialit.Nevojė e domosdoshme ėshtė rrethoja e shkollės.
SHKOLLA E LENISHTĖS(Llanishtės)--katėrklasėshe me mėsim tė kombinuar,paralele e ndarė fizike nė kuadėr tė drejtorisė sė shkollės sė "Emin Duraku",ka njė sipėrfaqe totale prej 461,92 m-katror dhe nė sipėrfaqe neto totale prej 81,92m-katrorė.Ka dy dhoma mėsimi.Kėtu mbahet mėsimi i kombinuar.
SHKOLLA E KODĖRTRIMIT-tetėklasėshe,paralele e ndarė fizike nė kuadėr tė drejtorisė sė shkollės sė "Emin Duraku",ka njė sipėrfaqe totale prej 420m-katrorė dhe njė sipėrfaqe neto totale prej 352m-katrorė.Ka katėr klasė.Mėsimi i ciklit tė ulėt mbahet i kombinuar.
SHKOLLA E KURBALISĖ (Korbliqit)-tetėklasėshe,paralele e ndarė fizike nė kuadėr tė drejtorisė sė "Emin Duraku",ka njė sipėrfaqe totale prej 460,92 m-katrorė dhe njė sipėrfaqe neto totale prej 181m-katrorė.Ka katėr klasė.Mėsimi i ciklit tė ulėt mbahet i kombinuar.
SHKOLLA E DRENUSHĖS-katėrklasėshe me mėsim tė kombinuar,paralele e ndarė fizike nė kuadėr tė drejtorisė sė "Emin Duraku",ka njė sipėrfaqe totale prej 650m-katrorė dhe njė sipėrfaqe neto totale prej 150m-katrorė.Ka dy dhoma mėsimi.Kėtu mbahet mėsimi i kombinuar.
GJITHĖSEJ PUNĖTOR
Gjatė vitit shkollor 2001/2002
-Punėtor administrativė......4
-Mėsimdhėnės................93
-Punėtorė teknik.............9
-Punėtor i punėtorisė........1
-Fokist......................1

    I gjithė ky material pėr historin dhe zanafillėn e shkollave nė Komunėn e Kaēanikut dhe deri nė ditėt e sotme,publikohet me pajtimin e vetė autorit ztr.HILMI HOXHA (historian)nė faqet e www.kacaniku.tk dhe www.kacaniku.ch.vu tė cilin e falėnderojmė.
E pėrgatiti pėr publikim:
Murat Rudi
Danimarkė