Cactussen algemeen

De cactusachtigen of Cactaceae telt ongeveer 300 geslachten en ongeveer 2500 soorten. Nauwkeuriger kan men het aantal geslachten en soorten niet geven doordat er heden dage nog steeds nieuwe komen opdagen. De eerste vermelding van de cactussen stamt uit de 16^de eeuw toen een ontdekkingsreiziger uit de Nieuwe Wereld(=het huidig Amerika) terug kwam naar Spanje. Te lezen in het werk”Historia general y natural de las Idias” (1535). De auteur beschrijft de cactus als een plant die verbazing wekt door zijn stekels, maar ook door zijn interessante vruchten, die de inheemse bevolking dagelijks eet.

Hij komt zelfs voor op een schilderij van Pieter Brueghel (Luilekkerland) in 1565! Het gaat hier om een Opuntia soort.

Tegenwoordig komen in bijna ieder huishouden wel één of meerdere cactussen voor. Deze weinig eisende prachtplanten hebben op onze vensterbanken een vaste plaats gekregen. 

Cactussen komen oorspronkelijk uit Noord-, Zuid- en Midden-Amerika. Slechts enkelen van het geslacht Rhipsalis komen voor buiten Amerika, namelijk Madagaskar en Sri Lanka.

Vandaag komen we cactussen over de hele wereld tegen zowel door import als export van planten en zaden. Men treft ze in alle klimaten aan, in parken en  in tuinen, maar in de vrije natuur zijn er slechts enkelen die kunnen overleven.

De cactus als nut voor de mens: 

• de vruchten worden gegeten en op markten verkocht(Opuntia).

• vruchten dienen als voedsel voor de schildluis(Dactylopius coccus), hieruit wordt dan een natuurlijke kleurstof (chochenille) gewonnen, gebruikt in chemie, cosmetica en levensmiddelenindustrie.

• houtige stengels dienen als bouwmateriaal of als brandstof.

• in het verleden werden de kromme haakachtige doorns gebruikt als vishaken en de rechte doorns dienden als naalden.

• hallucinogene en geneeskrachtige werking(Lophophora wiliamsii, Trichocereus pachanoi).

• als omheiningen, stenocereus marginatusen opuntia’s schieten gemakkelijk uit en kunnen in enkele jaren levende omheiningen vormen.

• een levensvullende en bijzondere hobby, die niet alleen vreugde en tevredenheid, maar ook grote natuurkennis verschaft

Cactussen hebben normaal gezien heel weinig nodig: een minimum aan water, voldoende zon en een gunstige temperatuur zowel tijdens de groei als tijdens de rust.

Mits de nodige kennis, geduld (en de te verwijderen stekels) kan je genieten van bollen en zuilen in al hun kleuren en ja, zelfs geuren! Je hebt cactussen die een ganse zomer bloeien, enkele dagen of zelfs maar enkele  uren, nachtbloeiers en dagbloeiers. Deze Echinopsis sudenudata is een nachtbloeier en verspreidt een felle citroengeur. Bloemen komen in praktisch alle groottes voor van minuscule behaarde stipjes tot trechtervormige bombasten. Praktisch alle kleuren kan men aantreffen met uitzondering van blauwe bloemen.

Je kan verschillende soorten stempels aantreffen, zo heeft een Echinocereus eerder een groene stempel terwijl een Notocactus eerder een roodbruine stempel heeft. Dit zijn tevens middelen om uw cactussen te kunnen determineren, wat soms heel moeilijk is. Laat ons dan zwijgen omtrent de verschillende soorten en kleuren meeldraden en het wortelstelsel van cactussen.

Hoe kom ik eigenlijk aan die passie? 

Als klein ventje had vader thuis, in een vergeethoekje, enkele cactussen staan en af en toe kwam daar eens een bloempje op. Heel de buurt kwam kijken naar zijn schouwspel. Het boeide me maar andere dingen des levends waren plezanter.

Op TV verscheen een serie, genaamd Familie, en daar had destijds, een zeker nonkel Francois, een tiental cactussen die alsmaar (tot vervelens toe) in beeld kwamen. Ja, ik wou dat ook eens proberen, waarom niet. Cactussen had je dan voor 20fr (€ 0,50), en sneuvelde er één dan koste dat de wereld niet. Trouwens dat was toen 5 kopen en er nog ene gratis bij. Zo heb ik me er dan 10(+2 gratis) aangeschaft en die dingen bleven wonderbaarlijk in leven. Mijn schaaltje werd na een tijd te klein en ik moest beginnen verpotten. De 12 cactussen waren tevreden en begonnen te bloeien! Fascinerend! Een boekje gekocht! Meerdere cactussen gekocht! Plaats tekort! Serre geplaatst! … Ik was vertrokken … en een nieuwe hobby was er!

Ondertussen heb ik me verdiept in de geslachten, bloemen zelf bestoven, zaad gewonnen, zaad geruild met andere verzamelaars. Zo groeit een collectie van klein naar groot en wil je steeds meer en meer weten van zo’n stekelige bol.

Tijdens de winter heb je daar weinig werk aan doordat de cactussen in winterrust zijn maar vanaf maart - april (afhankelijk van de weersomstandigheden) komen de stekels terug in de koude kas. Op korte termijn begint de bloei, iets na de zomer de vruchtzetting met een pracht aan bessen in alle kleuren (tevens eetbaar) en naar de herfst toe kan je de rijping van de zaden volgen.

Mammillaria sartorii

Mammillaria hybride(eigen kweek)

Mammillaria bocasana