Star Trek

Het fenomeen van vroeger tot nu

De eerste serie
Het vervolg
Het grote scherm
The next generation
Star Trek: Generations
Deep Space Nine
Voyager
First Contact
Star Trek Insurrection
Enterprise

De eerste serie

In 1966 is Star Trek voor de allereerste maal op televisie te zien. Niemand kon voorzien wat voor een wereldwijd succes deze serie en zijn diverse spin-offs in de loop van de volgende vijfendertig jaren zou worden. Van de avonturen van de bemanning van het ruimteschip USS Enterprise op hun oneindige zoektocht door het heelal (die trouwens oorspronkelijk niet overvloedig bekeken worden) worden over drie seizoenen 79 afleveringen gemaakt. De voornaamste bemanningsleden van de NCC1701 Enterprise, met hun missie "to boldly go where no man has gone before", zijn kapitein Kirk (William Shatner), Mr Spock (Leonard Nimoy), Doctor McCoy (DeForest Kelley), Mr Sulu (George Takei), Scotty (James Doohan), Ensign Chekov (Walter Koenig) en Lt Uhura (Nichelle Nichols).

Na het derde seizoen wordt de serie afgesloten. Ze blonk niet uit qua variaties in thema of in diepzinnigheid, evenmin, allicht de reden waarom ze afgevoerd werd, in kijkcijfers. Sommige verhalen waren ongelooflijk naief, en in feite kun je dat wel zeggen van het hele idee achter de originele Star Trek. Anderzijds zouden de spin-offs, in het bijzonder "Deep Space Nine" en "Voyager", wel wat van die naïviteit kunnen gebruiken.
Desondanks heeft Star Trek een belangrijke schare fans achter zich verzameld, die in de loop der jaren, ook door de vele heruitzendingen, blijven aangroeien is, tot wat nu bekend staat als het "Trekkie-fenomeen". Omwille van en voor deze fans is er een enorme hoeveelheid Star Trek boeken, strips, actiefiguurtjes en andere producten gecreëerd, en, belangrijker, vijf nieuwe televisieseries en een nog steeds groeiend aantal bioscoopfilms.

Naar het begin.

Het vervolg

In 1973 besluit NBC, ziende dat de Star Trek-koorts niet overwaait, om een tekenfilmserie "Star Trek" uit te brengen, gebaseerd op de oude serie maar ook met vele nieuwe karakters en soorten buitenaardse wezens. De stemmen zijn die van de originele cast, behalve Chekov, die niet langer deel uitmaakt van de bemanning. 22 afleveringen worden gemaakt.

Naar het begin.

Het grote scherm

De tekenfilmserie overleeft niet lang, maar in 1979 komt de eerste langspeelfilm, "Star Trek The Motion Picture", uit, met de originele bezetting. De film is niet het financiële succes dat Paramount verwachtte, maar wordt toch opgevolgd, in 1982, door "Star Trek II: The Wrath of Khan", die qua inhoud meer teruggrijpt op de originele serie en waar het mystieke element uit de eerste film minder aanwezig is. "The Wrath of Khan" is heel goed en dramatisch, en het verhaal wordt voortgezet in "Star Trek III: The search for Spock" in 1984. Ook deze film is vrij goed, maar bevat enkele mindere momenten waardoor hij door velen minder geapprecieerd wordt. "Star Trek IV: The voyage home" in 1986 is niet zo "zwaar" als de voorgaande films, maar gaat eerder de humoristische toer op. Nog twee vervolgfilms komen uit : "Star Trek V: The final frontier" in 1989 en "Star Trek VI: The undiscovered country" in 1991.

Terwijl "The final frontier" door praktisch iedereen de slechtste Star Trek-film ooit genoemd wordt, wordt "The undiscovered country" vrij algemeen, naast "The Wrath of Khan", als de beste Star Trek-film tot nu toe beschouwd. Het zal er wel iets mee te maken hebben dat hij bedoeld was als de afscheidsfilm van de oude bemanning, van de originele serie, en het verhaal is dan ook groots opgevat. Niets minder dan universele vrede staat op het spel, humor en actie zijn goed verdeeld, de finale is oerspannend, en we zien vele verwijzingen naar de serie "The next generation", die toen al speelde. "The undiscovered country" was inderdaad een inslaand afscheid van een legendarische serie.

Naar het begin.

The next generation

Intussen is een tweede TV-serie verschenen, "Star Trek: The Next Generation". In 1987 komt de twee uur durende pilootaflevering op het scherm, "Encounter at Farpoint", waarin de totaal nieuwe bemanning op een totaal nieuw schip totaal nieuwe avonturen beleeft 80 jaar later dan de eerste Enterprise, ditmaal "to boldly go where no ONE has gone before", een nuance die in "The Undiscovered Country" nader uitgelegd wordt. De nieuwe serie duurt zeven jaargangen (175 afleveringen) en wordt een enorm succes. Velen vinden haar beter dan de originele serie, die vergeleken bij "The next generation" vaak amateuristisch lijkt (maar vergeet daarbij ook niet dat er zo'n twintig jaar tussen ligt).

Tijdens het eerste seizoen lijkt "The next generation" nog heel veel op de originele serie. De sets, kostuums en verhalen stralen alle nog de sfeer uit van de jaren van Kirk en co. De nadruk ligt op het ontdekken van onbekende gebieden van de ruimte en van vreemde levensvormen, met alle gevaren vandien. De mysterieuze Q, de machtige Borg, ze dragen daar allen toe bij. Later worden er meer "soap-elementen" toegevoegd, en "The next generation" evolueert naar een meer jaren negentig-uitzicht. Karakterontwikkeling wordt heel belangrijk (ook omdat de kijkers de personages beter leren kennen), evenals de politiek en de oorlogen gevoerd door de Federatie en in het Alfa Kwadrant in het algemeen. Een invasie door de Borg, een Klingon-burgeroorlog, Cardassiaanse grensconflicten, ze maken allemaal deel uit van de verschillende verhaallijnen die door de hele serie heenlopen.

De hoofdrollen worden gespeeld door dikwijls zeer goede acteurs, zoals de respectabele Shakespeareaanse acteur Patrick Stewart (die we o.a. ook in de film Dune te zien krijgen) als kapitein Picard, en Brent Spiner als de androide die mens wil worden, Data. Ook zien we Jonathan Frakes als Commander Riker, Marina Sirtis als de empathische half-betazoid Counsellor Troi, Gates McFadden als Dr Crusher (die in seizoen twee tijdelijk vervangen wordt door dokter Kate Pulaski, actrice Diana Muldaur), Wil Wheaton als de jonge Wesley Crusher, LeVar Burton als Geordi LaForge en Michael Dorn (die we in "The Undiscovered Country" een van zijn Klingon voorouders zien spelen) als de Klingon luitenant Worf.

Andere minder vaak geziene acteurs zijn Denise Crosby, die de aan het einde van het eerste seizoen omgekomen veiligheidsofficier Tasha Yar speelde (en die trouwens in "Lois and Clark" na een paar afleveringen meegespeeld te hebben ook in die serie het loodje legde), Michelle Forbes die in seizoen vijf als Ensign Ro, een Bajoraanse, eigenlijk de basis legt voor "Deep Space Nine", de opgemerkte Whoopi Goldberg vanaf het tweede seizoen als Guinan, en John DeLancie als Q.

Ook Dr. McCoy, Scotty en Spock zien we nog eens terug in de nieuwe serie, McCoy als bejaarde admiraal met transporter-angst, die de nieuwe Enterprise komt inspecteren voor haar afvaart, Spock als vredesgezant tussen de Vulcans en de Romulans en Scotty als enige overlevende van een op een Dyson-bol neergestort ruimteschip, waar hij al die tachtig jaren in een transporter-buffer opgesloten gezeten heeft.

Naar het begin.

Star Trek: Generations

In 1994 is daar de zevende langspeelfilm, "Star Trek: Generations", waarin we getuige zijn van de heldhaftige dood van kapitein Kirk en het eerste optreden op het grote scherm van de cast van "The Next Generation". "Generations" had een goede film kunnen zijn, maar is het eigenlijk niet, in overeenstemming met de vloek die lijkt te hangen boven alle oneven genummerde Star Trek-films. Na "The Undiscovered Country" hadden we niet echt nog een afscheidsfilm nodig, en wie heeft er nu eigenlijk het idee gehad om Kirk te laten sterven door zo'n onbelangrijke krankzinnige geleerde ?! Kirk had moeten omkomen op de brug van zijn Enterprise, in de strijd tegen een of andere afschrikwekkende vijand zoals de Borg, en niet door zo iets laag bij de grond als in een afgrond vallen. Het gevecht tussen de Enterprise D en een Klingon Bird of Prey is indrukwekkend, maar te kort, en waarom toch heeft Paramount besloten geld uit te sparen door beelden uit de vorige film te hergebruiken ?

Nou ja. Omdat "Generations" enkele losse verhaaleindjes uit de Star Trek-chronologie aaneenknoopt, en omdat hij "First Contact" mogelijk maakt, is deze film nog het bekijken waard. Maar hij is een armzalige opvolger van "The Undiscovered Country, en een luizige voorganger van "First Contact".

(En wat moet Riker wel niet gedacht hebben. Mag hij eindelijk de Enterprise in de strijd leiden, stort hij ermee neer...)

Naar het begin.

Deep Space Nine

In januari 1993 begint "Star Trek: Deep Space Nine", waarin we in de eerste aflevering nog eens herinnerd worden aan één van de beste episodes uit "The Next Generation", namelijk "Best of both worlds", waarin Picard tijdelijk Locutus van Borg is. "Deep Space Nine" begint drie jaar na "Best of both worlds", dus naar het einde van de Next Generation-periode, en is uitzonderlijk gesitueerd op een ruimtestation in plaats van op een ruimteschip. DS9 draait rond Bajor, een planeet tot voor kort bezet door Cardassië. Ook ligt het station vlakbij een stabiel "wormgat" dat toegang geeft tot het verafgelegen Gamma Kwadrant, dat later in de serie de thuis blijkt te zijn van een oorlogszuchtig volk, de Jem'Haddar. Deze ontketenen een lange en bloedige oorlog met de Federatie, waarin bijna het hele Alfa Kwadrant meegesleurd wordt. En temidden alle gevechten vervult commandant Sisko zijn lot als de Gezondene, een messias van de Bajoraanse mythen.

Toen "Deep Space Nine" begon, dachten velen dat het een grote beperking zou zijn voor de verhalen dat alles zich op een vaste plaats moest afspelen, namelijk op het ruimtestation. Maar het is anders uitgedraaid. DS9 heeft de politieke evolutie van de Federatie en haar buurnaties, die begon in "The next generation", opgevolgd, en heeft zodoende sterke wortels in de geschiedenis van Star Trek. Het gebrek aan verhaalmogelijkheden over verre ruimteverkenning is opgevangen door deze nadruk op politieke verhaallijnen, en door later het ruimteschip Defiant aan DS9 toe te voegen. De talrijke grootschalige oorlogen, gecombineerd met Sisko's betrokkenheid bij de Bajoraanse spirituele en mythologische wereld, heeft van "Deep Space Nine" een waarachtig epische Star Trek-serie gemaakt.

Belangrijke acteurs zijn Avery Brooks (commandant Ben Sisko), Nana Visitor (de Bajoraanse majoor Kira Nerys), Terry Farrell (de Trill-symbiont Jadzia Dax), Nicole deBoer (Jadzia's opvolgster Ezri Dax), Sidig El Fadil (medisch officier Julian Bashir), Rene Auberjonois (de vormwisselaar Odo), Colm Meaney (Miles O'Brien, ook al in The Next Generation), Armin Shimerman (de Ferengi Quark) en Cirroc Lofton (Jake Sisko, de zoon van Ben Sisko). Ook Michael Dorn maakt weer zijn opwachting als Worf, vanaf het vierde seizoen.

Naar het begin.

Voyager

In januari 1995 komt de vierde TV-spin-off van Star Trek uit ; "Star Trek: Voyager". De kleine maar gloednieuwe USS Voyager wordt na zijn vertrek van station DS9 (waar we Quark nog eens tegenkomen) om een Maquis-schip te zoeken, door de "Caretaker" naar het andere eind van de Melkweg geslingerd en zoekt een weg terug naar huis. Daarbij worden de Starfleet- en de Maquis-bemanningen gedwongen samen te werken, blijkt dat dat deel van het universum al bij al niet veel verschilt met het onze, en worden links en rechts een paar verdwaalde zielen aan boord opgenomen. Zelfs een paar eenzame Borg komen op Voyager terecht.

Ironisch genoeg draagt "Voyager", dat in een verre en onbekende uithoek van de melkweg speelt, niet half zo veel gevoel van "where no one has gone before" in zich mee als "The next generation", dat zich grotendeels binnen bekend gebied van de Federatie afspeelde. De TNG-aflevering "Q Who ?" bijvoorbeeld, waarin de Enterprise tot diep in Borg-territorium getransporteerd wordt door Q, wordt door geen enkele aflevering van "Voyager" geëvenaard.
Niettemin is "Voyager" nog steeds een relatief goede serie, maar de verhalen ontberen over het algemeen de levendigheid en originaliteit van eerdere series, en laten al te dikwijls de indruk na slechts meer van hetzelfde te zijn. De grote hoeveelheden goede speciale effecten zijn niet genoeg om dit tegen te gaan. Bovendien speelt Kate Mulgrew nu niet direct de beste Starfleet-kapitein ooit, en soms lijkt het wel alsof technopraat de enige taal in het hele universum is.

Hoofdrolspelers zijn Kate Mulgrew (kapitein Kathryn Janeway), Robert Beltran (eerste officier Chakotay), Roxann Biggs-Dawson (de half Klingon B'Ellana Torres), Robert Duncan McNeill (lt Tom Paris), Jennifer Lien (Kes), Jeri Ryan (Seven of Nine ; Kes' vervangster sinds het vierde seizoen), Ethan Phillips (Neelix), Robert Picardo (de holografische dokter), Tim Russ (de Vulcan Tuvok) en Garrett Wang (Harry Kim).

Naar het begin.

First Contact

De eerste film die enkel met de bemanning van de Enterprise D uit "The next generation" werkt, is "Star Trek: First Contact", in 1996. De bemanning van de in "Generations" neergestorte Enterprise D heeft een nieuw schip, de Enterprise E. De NCC1701E lijkt op een kruising tussen de originele Enterprise uit de films, en het ruimteschip Voyager, wat mogelijk op een terugkeer naar oude Star Trek-waarden duidt. Ook de holografische dokter van de Enterprise E is dezelfde als die uit "Voyager". Als verband met "Deep Space Nine" vinden we een heldhaftige Worf die het bevel voert over het kleine maar sterke schip Defiant, en beiden (Worf en Defiant) doen ook mee in "Deep Space Nine" .

De film gaat over een nieuwe dreiging van de Borg, die ongelooflijk coole vijanden die voor het eerst verschenen zijn in "The next generation". De Borg dringen weer eens door tot bij de Aarde, maar worden op het nippertje vernietigd door Picard en zijn Enterprise E. Een klein Borgschip ontsnapt echter en reist naar het verleden om zo de hele Aarde te assimileren voor ze zich kan verdedigen. De Enterprise reist de Borg achterna, en zorgt ervoor dat de Borg-koningin het eerste contact - First Contact - tussen de mensen en de Vulcans, noodzakelijk voor het beginnen van een lange periode van vrede en eenheid op Aarde, niet kan verhinderen.

"First Contact" is het begin van een nieuwe Star Trek stijl. De kleuren (de sets en modellen zijn donkerder, maar de kleuren in 't algemeen zijn intenser), de kostuums (die ook in "Deep Space Nine" en "Voyager" geïntroduceerd zijn), de verbluffende speciale effecten (die ook gekenmerkt worden door intense kleuren), en zelfs de haarstijl, vormen een perfecte, moderne en levendige eenheid. Het dreigende Borg-thema van filmmuziekgenie Jerry Goldsmith is een prachtige aanvulling bij de algemene sfeer van de film, en Alice Kriege speelt een magnifieke Borg-koningin. Onvergetelijk zijn de niet-zo-maar-toch-legendarische Zephram Cochrane, de hallucinante stap-voor-stap-verovering van de Enterprise door de Borg en het uitstapje op de buitenkant van de Enterprise. Jonathan Frakes, die ook commandant Riker speelt, nam de regie in handen.

Naar het begin.

Star Trek Insurrection

De laatste nieuwe film over de avonturen van de bemanning van de Enterprise E is op 11 december 1998 in première gegaan in de Verenigde Staten. Twee jaar na het fantastische "First Contact" vormt hij een grote teleurstelling. Voor het filmen begon, is het scenario vele malen aangepast, zodat het verhaal uiteindelijk meer weg heeft van een normale episode die tot film gemaakt is, dan van een groots opgezet scenario zoals we dat kennen van "The Undiscovered Country" of "First Contact". De film duurt amper even lang als een dubbele aflevering van de series.

De speciale effecten zijn spectaculair, maar ik heb er mijn twijfels over dat het sterkste schip van Starfleet bijna aan stukken wordt geschoten door een slagschip van een of andere afgelegen natie van amper een planeet groot. De humor klinkt meestal verre van spontaan, en de nieuwe gala-uniformen zijn regelrecht belachelijk. Dit moet zowat de ergste Star Trek-film zijn na 'The final frontier".

De film is weerom geregisseerd door Jonathan Frakes (inderdaad, Riker). De voornaamste acteurs zijn eens te meer Patrick Stewart (kapitein Picard) en Brent Spiner (Data), zoals in "Generations" en "First Contact".

Naar het begin.

Enterprise

Toen "Voyager" in mei 2001 eindigde (eindelijk, zouden sommigen zeggen), en "Insurrection" zwaar tegenviel na het veelbelovende "First Contact", vonden veel Trek-fans dat een bezinning door Paramount op zijn plaats was. Maar kort na het einde van "Voyager" is reeds een nieuwe Star Trek-reeks gestart, in september 2001. Deze laatste nieuwe serie heet "Enterprise", en gaat over een ruimteschip Enterprise dat honderdvijftig jaar voor de tijd van Spock en James Kirk de ruimte verkent. Het is de eerste keer dat een nieuwe serie een sprong terug in de tijd maakt, in plaats van een sprong voorwaarts. Dit zou het mogelijk moeten maken verhalen te tonen die teruggrijpen naar de wortels van Star Trek, maar het zal zeker een uitdaging zijn om alles in te passen in het grotere geheel dat reeds gevormd is door eerdere series die in een latere periode spelen. Enkel de toekomst kan ons vertellen of ons Star Trek-universum behouden zal blijven, of in elkaar zal stuiken onder ontelbare scriptfouten en tijdsparadoxen.

Kapitein Jonathan Archer van deze Enterprise wordt gespeeld door Scott Bakula, ook bekend van "Quantum leap". Andere acteurs van de nieuwe serie zijn Jolene Blalock (die de Vulcan tweede in bevel en wetenschapsofficier Sub-Commander T'Pol speelt), Dominic Keating (hoofdboordwerktuigkundige Commander Charlie "Spike" Tucker), John Billingsley (de buitenaardse medisch officier Doctor Phlox), Connor Trinneer (wapenofficier Lt. Commander Malcolm Reed), Linda Park (communicatie-officier Ensign Hoshi Sato) en Anthony Montgomery (roerganger Lieutenant Joe Mayweather).

Fans van over de hele wereld kunnen enkel hopen dat Paramount erin zal slagen weer dat echte Trek-gevoel van verwondering en ontdekking weer te vinden, en ons nog eens op een fantastische reis voorbij de laatste grens zal meenemen.

Eén ding is zeker : de sage is nog niet ten einde ...



Live long and prosper, my friends.




PeterDB.net Index Volgende pagina
Star Trek Page



© Peter De Bruyne, 1997-2002.
"Star Trek" is een creatie van Gene Roddenberry.
Deze site is enkel bedoeld voor amusementsdoeleinden.