De bronnen van de Nijl
Henri Morton Stanley (1841 – 1904)
Stanley
werd geboren als buitenechtelijk kind van John Rowlands. Hij groeide
op in de bitterste armoede en emigreerde op vijftienjarige leeftijd naar
Amerika. Daar werd hij geadopteerd door een Amerikaanse koopman die hem
zijn naam gaf. Hij vocht in de Amerikaanse burgeroorlog, eerst aan de
kant van het Zuiden, dan van het Noorden.
In 1867 werd Stanley journalist bij de New York Herald. In die hoedanigheid kreeg hij de opdracht Livingstone te zoeken die al een jaar zonder nieuws verdwenen was in centraal Africa.
Vanuit Zanzibar ging hij landinwaarts en vond Livingstone op 10 november 1871. Hij begroette de ontdekkingsreiziger met de beroemde woorden: "Doctor Livingstone I presume." Op deze reis zal hij ook met Livingstone het Tanganikameer in kaart brengen. Een neerslag van deze reis vindt men in How I found Livingstone (1872).
Na de dood van Livingstone in 1873, nam hij zich voor de hypothese van Livingstone te testen dat de Lualaba de oorsprong van de Nijl was. Onderweg omvoer hij het Victoriameer om te bepalen of de door Speke ontdekte Ripon waterval de enige uitgang van het meer was. Wat het geval bleek. Hij deed hetzelfde met het Tanganykameer. Alle rivieren vloeiden naar het meer en geen enkele ervandaan. Dit meer kon dus niet in verbinding staan met de Nijl.
Tenslotte werd de Lualaba afgevaren. Precies 999 dagen na hun vertrek in Zanzibar bereikte de expeditie de monding van deze stroom in de Atlantische oceaan. Van de 356 man die vertrokken waren, bleven er 114 over. "Through the dark continent, or, the sources of the Nile around the great lakes of the equatorial africa and down to the Livingstone river to the Atlantic Ocean (1878)" is het adembenemende verslag van deze reis.
Tussen 1879 en 1884 treedt Stanley in dienst van Leopold II om het Congobekken te verkennen, een spoorweg aan te leggen en stoomschepen op de rivier te lanceren. Dit werk lag aan de basis van de oprichting van Kongo vrijstaat.
Stanley's laatste expeditie was de reddingsoperatie om de geïsoleerde Emin Pasha te ontzetten. Emin was geïsoleerd geraakt in Equatoria ten gevolge van de Mahdistische opstand in Soedan. Er werd verondersteld dat Emin in hoge nood verkeerde en over een enorme ivoorvoorraad beschikte. In 1889 vervoegt Stanley Emin Pasja aan het Albertmeer. Op dat moment is de Stanley-expeditie meer aan redding toe dan Emin.
Stanley ontdekt het Ruwenzorimassief en verkent het Albert- en het Edwardmeer en toont aan dat deze twee verbonden zijn. Alzo worden de laatste elementen van de oorsprong van de Nijl in kaart gebracht.
De reddingsoperatie van Emin wordt een grote ontgoocheling alhoewel Stanley Emin toch kan overhalen met hem te vertrekken. Ze bereikten Bagamoyo en de kust op 4 december 1889 dat ondertussen in Duitse handen gevallen was. Tijdens een diner ter ere van Stanley en Emin valt deze laatste van een balkon en wordt zwaar gewond. Hij verkiest daarna bij zijn landgenoten te blijven. In darkest africa (1890) is de neerslag van deze expeditie.
In 1899 wordt Stanley ridder geslagen. Hij blijft vanaf dan in Engeland
en overlijdt in 1904.