Home
Floristisch Onderzoek voor Natuurbehoud
Inleiding
Wie is wie ?
Kalender
Recente artikels
Reisverslagen
Jaarverslagen
Links

 

Jaarverslag FON 2004


Natuurgebied
Buiten natuurgebied
Aangrenzende floradistricten

 

Botanische excursies in Vorselaar en omgeving
2004-06-05

F.O.N. aan de voederkuilenrozet van KorenslaBloeiend Spits havikskruidMassavegetatie KorenslaWitte waterranonkel

Vooraf

Deelnemers : Andries Geert, Van Loock Rudy, Tetsch Vera, Bertels Louis, Willems Fons, Van der Schoot Peter en Molenaar Erik.
Wegens het 15 jaar Floristisch Onderzoek voor natuurbehoud blikken we terug op merkwaardige vondsten. Vinger aan de Pols; want hoe zou het eigenlijk zijn met de speciale biotopen in Vorselaar en omgeving? Daarom volgen hier onder enkele besprekingen van o.a. de groeiplaats van Spits havikskruid en de massavegetatie van het verloren gewaand Korensla in Lichtaart, de vijvers in de Visbeekvallei en de Zandwinning te Vorselaar.

Bespreking

Bertels Louis en Van der Schoot Peter bij de vindplaats van Spitshavikskruidbloemhoofdjes van Spits havikskruidEen zee van KorenslaRozet van SpitshavikskruidGevlekte orchis aan de Zandwinning

Niet alles in Vorselaar is villawijk of landbouwwoestijn. In de Voorkempen komen nog zandwegen voor, waar zich botanische juweeltjes schuilhouden. Eerst wandelen we achter de lintbebouwing het open landschap in. Tussen twee voederkuilen wordt naarstig gespeurd naar merkwaardigheden. Zo staat Klein springzaad hier tussen de Greppelrus, en duikt de Virginische kruidkers op in het buitengebied. De afgedekte kuilen zijn ingezaaid met Triticale, waartussen Rogge opduikt. De veldweg is aan één zijde beplant met Valse acacia, wat een sterke verruiging van de bermen tot gevolg heeft gehad. Dit zagen we tien jaar geleden niet. De populatie Spits havikskruid is van destijds 2 bloeiende planten naar een 50-tal bloeiende exemplaren uitgegroeid. De omvang beloopt 2.5 meter op 0.5 meter tussen prikkeldraad en weg. We zamelen 1 plantje in voor de Plantentuin in Meise. In bijgaande lijstjes vind je na de opname van het Spits havikskruid een lijst van de soorten bij de voederkuilen, daarna de overige soorten.

em040605a vindplaats Spits havikskruid in wegberm naast weiland
em040605b akker en voederkuilen langs de weg
em040605c overige in ruigten, velden en weilanden langs de weg

Andries Geert, Van Loock Rudy, Tetsch VeraRankende helmbloemOpen vegetatie met Korenslastaartvormige vruchten van Muizenstaartje

We kijken nog even rond in de pasgemaaide natuurpercelen en vertrekken naar Lichtaart, waar Fons ons een evenzeer merkwaardige vegetatie laat zien. Korensla stond hier enkele jaren te voren eveneens op een voederkuil. Deze zaken werden opgeruimd en het leek of de Korensla was verdwenen. Aan de andere kant van de weg ligt een zeer schraal hooiland, dat wordt nabeweid door enkele paarden. De dieren lopen de randen en de ingang behoorlijk open, zodat hier een schitterende pioniervegetatie ontwikkelde, dit jaar met dominantie van Korensla, volop in bloei. Co-dominant waren Slofhak, Muizenstaartje en Eenjarige hartbloem. Daarnaast treden Klein tasjeskruid, Vogelpootje, Gewone reigersbek, Zandblauwtje e.d. in mindere mate naar voor.

em040605d ingang van paardenwei

Graanveld met KorenbloemGraanveld met KorenbloemDonkerpaarse variant van KorenbloemSlofhak in Graanakker

Voor het schuilhok zien we eveneens zo’n gemeenschap met echter nauwelijks Korensla. Hierin zaten o.a. Ruig haarmos, Behaarde boterbloem, Rode schijnspurrie, Zandhoornbloem, Italiaans raaigras, Bochtige smele, Schapegras en een massa Boskruiskruid.

em040605e aan rand en ingang schuilhok
In het zelfde km-hok lag nog een Korenbloemrijke biologische graanakker (Triticale) waarin opmerkelijk veel akkeronkruiden aanwezig waren; Eenjarige hardbloem, Rogge, Knopherik, Windhalm e.d..

em040605f Biologische graanakker

Rechte ganzerikMannelijke planten van Gewoon haarmos met kelkvormig perigonium Witte waterranonkelUitsluipensklare Grote keizerlibel op lisdodde


Na de middag bezoeken we de Zandwinning en Stortplaats Vaes te Vorselaar. Moeraswolfsklauw is er nauwelijks nog te vinden : een kommervorm wordt uiteindelijk opgemerkt. Kleine zonnedauw staat er nog overvloedig, in gezelschap van bloeiende Veelbloemige veldbies, een zeldzame Gevlekte orchis, en enkele planten Stekel- en Kruipbrem. In de droogvallende plassen kunnen wij een bijzondere waarneming doen : de Witte waterranonkel staat er in bloei. Deze Rodelijst-soort werd hier twintig jaar geleden ook vermeld, maar dan aan de overzijde van de snelweg. In de plassen treffen wij voorts Haaksterrenkroos in vrucht. Van de Glaskroos soorten hebben wij niets waargenomen. Opvallend is ook de verbreiding van Canadese kornoelje, dat zich op tientallen plaatsen uit zaad ontwikkeld had.
Tegen de stortplaats aan staat Heen te bloeien, en is Zwanebloem uitgebreid in twee populaties. Verder bloeien enkele neofyten als Rechte ganzerik, Bolletjesraket en Muurbloemmosterd. Zwarte mosterd is overvloedig in bloei aanwezig en ook reuzengrote Behaarde boterbloem.Merkwaardige vondst is ook jonge Balsempopulier, waarvan er verscheidene vrij reukloze scheuten aanwezig waren.

em040605g Zandwinning en Stortplaats

Tot slot kijken we rond in de Visbeekvallei, waar we enkele vijvers opzoeken waar we lang geleden Kruipend moerasscherm en Glanzig fonteinkruid vonden. Het gebeid is gekend voor zijn rijkdom aan libellen en waterjuffers. De vijvers zijn intussen wel aangekocht, maar de watervegetaties zijn verdwenen door overschaduwing en jarenlange bladval van aanpalende bossen. We hopen dat het beheerplan van de nieuwverworven percelen deze verdwenen Rodelijstsoorten zal terug brengen. Enkele percelen worden alvast begraasd door pony’s. Op de oevers stond veel Stijve zegge en ook de loosbloeiende bastaard Carex x prolixa. We nemen nog enkele opvallende gallen op Bijvoet mee. Ze zijn veroorzaakt door de Bladluis Chyptosiphum artemissiae.

em040605h Visbeekvallei
Slot
Het is duidelijk dat Vinger aan de Pols een belangrijk instrument is voor het natuurbehoud. Eenmalige vondsten hebben nu eenmaal een andere betekenis dan blijvende, uitbreidende of elders opduikende populaties. Hieronder een overzicht van de vondsten die dag. Detaillijstjes vind je onder de opnamenummers.


em040605 Dagoverzicht

 


terug naar keuzelijst (bovenaan)

Botanische excursies in Schelle en omgeving
2004-07-03

Zicht op de dijk en de slikkenZicht op de begraasde MaaienhoekZicht op de poelen op Maaienhoekmassavegetatie van Rode waterereprijsWollige sneeuwbal in pionierbos
Vooraf

Deelnemers : Molenaar Erik, Rylant Frank, Mertens Francis
In de zomervakantie moeten we blijkbaar niet op meer interesse van andere floristen rekenen. We bezoeken in volgorde enkele destijds merkwaardige vondsten. Hieronder overlopen we enkele mooie plaatsen, die in relatie staan met de Schelde.


Bespreking
Het betreft hier het grote enigszins verlaten industriecomplex tussen Antwerpen en de Rupelstreek waar een soort Emscherpark niet zou misstaan !
We parkeren de auto’s aan de Vliet en gaan zo naar de Scheldedijk.

Vloedbos Schelde; Fortje c4-55-11

Veronica anagallis-aquatica subsp. aquatica

Tussen dijk en Schelde ligt een vloedbos waar we destijds een mooie populatie Dotterbloem vonden; mogelijk kunnen we de ‘spinnen’ waarnemen. Na enig vorsen treffen we toch een exemplaar aan dat er voor kan doorgaan. Niet alle exemplaren zijn met verdikte en geknikte bloeistengels uitgerust. De eigenschappen zijn niet duidelijk. Mogelijk zijn de kenmerken intermediair. Verder zien we op de bedijking in de ruigtegordel van Japanse duizendknoop, Kleefkruid, Hop, Groot hoefblad en Haagwinde nog heel wat Rapunzelklokje en Grote klit. Onder een scherm van Schietwilg (Salix alba var. vitellina) is de vegetatie plaatselijk open. Hier staat IJle zegge, Reuzenbalsemien, Gevleugeld helmkruid en Rode waterereprijs. Achter de rietgorgel staat Heen.


Toegangsweg begraasd natuurgebied

Op de verharde weg zien we de sporen van het vroegere fabrieksgebruik : hier is vliegas uit de kolencentrale gebruikt. Op een tapijt van Ruig haarmos groeien Zachte ooievaarsbek - met witte bloemen - , Hazenpootje en Liggende klaver. Beneden op het slik zitten 8 jonge exemplaren Nijlgans in te burgeren. De Bergeend jongen houden angstig afstand.

Zilverschoongrasland met vlekken ruigte


Lotus corniculatus subsp. corniculatus
De weide wordt sinds enige jaren begraasd door runderen. Ik moet toegeven dat de Maaienhoek er helemaal anders uitziet.
Fioringras, Veldbeemdgras, Ruige zegge, Ruw beemdgras, Witte klaver en Kruipende boterbloem waren op moment van onderzoek toonaangevend in de korte grasmat. In de ruigten zagen we vooral Ruw beemdgras, Oeverzegge, Pitrus, Valse voszegge, Moerasrolklaver en Ridderzuring. In de overgangen troffen we Gewone bermzegge, Kantig hertshooi, Greppelrus, Biezenknoppen, Zeegroene rus, Veldzuring en Krulzuring.

Poelen en natte ruigte


Veronica anagallis-aquatica subsp. aquatica Potamogeton pectinatus Potamogeton pectinatus
Ook in de natte delen waren paden aanwezig, met trapgaten waarin Stomphoekig sterrenkroos frequent te zien was. In gordels met Riet en Rietgras stond Moeraszegge, Hoge cyperzegge, Gele lis, Waterzuring, Goudzuring, Moeraszuring, Gevleugeld hertshooi, Grote wederik, Grote kattenstaart en Heen. De poelen waren dichtgegroeid met Schedefonteinkruid dat in vrucht stond. Bij het bewerken van de foto's leek het alsof er overal topjes Watercrassula stonden. Dat zou wel zonde zijn! In de ondiepe delen wisselden vlekken Gewone, waterbies – enkele plekken met Slanke waterbies – Lidrus, Rode waterereprijs en Platte rus elkaar af. Klein kroos en Puntkroos waren overvloedig aanwezig. Gevleugeld helmkruid en Moerasandoorn waren hier en daar te zien. Omdat we vernemen dat de dieren ’s winters worden bijgevoerd met hooi uit het natuurgebied Kelderijlei – waar nog wel Gevlekte orchis staat – besluiten we daar een kijkje te nemen.

Natuurgebied Kelderijlei c4-55-21


Bosorchis
Het gebied bevind zich achter het huis van Francis, en werd ingericht door een landschapsarchitect ism Gemeente Schelle. Op de toegangsweg staat een massa Indische schijnaardbei. Een gevaarlijke klant voor natuurgebieden ! Tussen het haksel staat er een bloeiend exemplaar van Zachte of Berg- vrouwenmantel, dat Francis herkent omdat het ook in zijn tuin staat. Deze soort is waarschijnlijk in Vlaanderen de kop aan het opsteken. De status van inburgering van Bergvrouwenmantel is niet het rapport van Filip Verloove weerhouden omdat de determinatie twijfelachtig is. Ik ga me er ook niet over uitspreken. Op Nieuw-Zuid en Hoboken Polder meldt Wim Mertens nochtans de tuinplant als Bergvrouwenmantel. Het graslandje ziet er goed uit en er staat inderdaad een (1) Bosorchis in bloei. Wie deze orchidee inderdaad wil beschermen kan beter maaien als het zaad rijp is. Als dit maaisel naar de Maaienhoek gaat moeten we wel oppassen dat er geen massa tuinsoorten worden geïntroduceerd. De tuinarchitect bracht blijkbaar ook exoten als Veelbloemige roos (uit Oost-Azië) mee in het natuurproject.

Ter Locht (Hemiksem) c4-45-14


Bosorchis Viburnum lantana Centaurium erythraea
Dit jaar kwam ik in contact met mensen van de Regie der Wegen, eigenaar van deze Reservatie voor de Grote Ring. Men was op zoek naar een vereniging die deze mooie natuurparel wou beheren als natuurgebied. Deze kleiput - uitgevend aan Schelde – ligt immers in het Schelde-impulsgebied. Tot op heden vond afdeling Rupelstreek niemand kandidaat om dit project op te starten. Spijtig. We kennen de flora al zeer lang en het is de moeite!


Dactylorhiza fuchsiiViburnum lantanaEquisetum telmateia
Het paadje waar je op binnenkomt staat vol met Hazenpootje, Liggende klaver, Citroengele honingklaver en Echt duizendguldenkruid. Het verboste deel is een pionierbos met veel Ruwe berk en Schietwilg, in de ondergroei honderden orchideeën, waaronder vooral Bosorchis en Grote keverorchis en wat minder de algemene Brede wespeorchis. Wollige sneeuwbal is een nieuwkomer hier. Er staan er werkelijk honderden, waarvan er vele zijn gefenestreerd door kleine insecten. De verbraming is echter manifest. Bovendien staat hier een enorme populatie Reuzenpaardenstaart. De brandweg en kade naast de petroleumoverslag was volledig doodgespoten. Goed tegen Japanse duizendknoop, maar slecht voor de rest. Ten leste gaan we nog tot aan de Schelde, waar Heen en Blauw glidkruid in bloei staan onder de Reuzenpaardenstaart.


Slot
Dit korte onderzoek leverde heel wat moois op. Tijd om de vindplaats van Stofzaad en Wintergroen te bezien was er niet.


Overzichtslijst van de taxa em040 703


terug naar keuzelijst (bovenaan)

 

Botanische opnamen in Wakkerzeel, Werchter, Aarschot
2004-08-07

DauwnetelOude muur met SchubvarenBlaasvarenDubbelkelk	Picris echioides
Vooraf

aanwezig waren Molenaar Erik en Andries Geert

Bespreking

Wakkerzeel : Oude muur iets buiten het centrum. em040807a

oude muur met Schubvarenoude muur met Schubvaren

Enkele jaren geleden maakten we een lijst waarin de vondsten op een oude muur met als voegsel kalkzavel nabij de dorpskern werd onderzocht. Het bouwsel staat er nog, volledig overdekt met Schubvaren en aanverwanten. We hebben vernomen dat het dorpscentrum zal 'gerenoveerd' en 'geklasseerd' worden. Schubvaren is een rode-lijstsoort (bedreigd!) maar oude muren staan niet op rode-lijsten.


oude muur met Schubvaren
Misschien vindt deze floristische nota zijn weg in de administratie van Monumenten en Landschappen, en zal er rekening met het voortbestaan deze bedreigde varenpopulatie.
De foto's liegen er niet om. Muurvaren, Tongvaren, Ruwe berk, Kleine veldkers, Schubvaren, Mannetjesvaren, Beklierde basterdwederik en Paardebloem.

Straatbeeld em040807b

Wakkerzeel straatbeeld

In de dorpsstraatjes noteren we nog Duist, Muurleeuwenbek, Bermooievaarsbek en hele massa Ijzerhard.

Voorgevel van oude hoeve in dorpscentrum em040807c

Op een oude boerderij zien we nog Muurvaren en Tongvaren, Ruwe berk en Mannetjesvaren

Werchter : Voorgevel van oude hoeve op de Hoge weg em040807d

Blaasvaren	Cystopteris fragilisBlaasvaren	Cystopteris fragilisSteenbreekvarenMannetjesvaren	Dryopteris filix-mas
In het voorbij rijden houden we even halt en noteren de voor de streek ongewone Steenbreekvaren en Blaasvaren. Voorts groeit er nog Wijfjesvaren,Brede stekelvaren en Mannetjesvaren

Landelijke wegberm em040807e
Naast de landelijke weg met zandstrook vinden we Gele ganzebloem, Glad vingergras, Harig vingergras, Klein liefdegras, Straatliefdegras en Groene naaldaar.

Nieuwland : industrieterrein in aanleg em040807f

Dichte bermzegge	Carex muricata ssp. lamprocarpaGroene munt	Mentha spicataGroene munt	Mentha spicataGroene munt	Mentha spicata
Heel wat merkwaardige soorten, die we even overlopen. Rariteiten en exoten waren Groene amarant, Papegaaiekruid, Gekielde dravik waarvan er enkele nieuwe vestigingen waren, Muurleeuwenbek en Doornappel. Straatliefdegras behoort inderdaad tot de soorten die niet meer weg te denken zijn uit het Urbane district, voorts Klein springzaad, Amerikaanse kruidkers, Luzerne, Groene munt, Rimpelroos, Bezemkruiskruid en Moederkruid.



Echt duizendguldenkruid	Centaurium erythraeaLiggend hertshooi	Hypericum humifusumLiggend hertshooi	Hypericum humifusum
Volgens de rode-lijst
Achteruitgaand :
Kruisbladwalstro, Zandblauwtje, Kleine leeuwentand en Eenjarige hardbloem.
Kwetsbaar :
Scherpe fijnstraal


Dubbelkelk	Picris echioides Dubbelkelk	Picris echioides
Vrij zeldzaam
Zeegroene ganzenvoet en Dubbelkelk, de laatste in flink aantal. Uiterst raar voor de streek.


Fijne ooievaarsbek	Geranium columbinumFijne ooievaarsbek	Geranium columbinumFijne ooievaarsbek	Geranium columbinum
Zeldzaam :
Tussen schorsafval vormde Fijne ooievaarsbek een flink tapijt. In de streek inderdaad zeldzaam !



Zeer zeldzaam :
Dauwnetel was in de streek hier een vrij bekende verschijning. De laatste vindplaatsen beginnen te verdwijnen. Hier stond ze naast de Moutlaak tussen Bramen en een massa Gewone hennepnetel en het kostte ons heel wat moeite om er een mooie foto van te maken. De moeite waard ! Zelfs om te beschermen !



Dichte bermzegge	Carex muricata ssp. lamprocarpaDichte bermzegge	Carex muricata ssp. lamprocarpa
Bedreigd :
Dichte bermzegge (Carex muricata subsp. lamprocarpa) stond hier op de rand van een geschraapt terrein; enkele planten konden dus de dodendans ontspringen.

Gevleugeld hertshooi	Hypericum tetrapterumGevleugeld hertshooi	Hypericum tetrapterumEcht bitterkruid	Picris hieracioidesEcht bitterkruid	Picris hieracioides
Op de brug over de spoorweg em040807g noteren we nog Herfstalsem en Bleekgele droogbloem. De Kopruspopulatie hebben we echter niet meer kunnen terugvinden.

Slot

Echt bitterkruid	Picris hieracioides

De inplanting van weer een industriezone langs de Demerdijk was voor de natuur een ferme slag. Nieuwland was het km-hok met de meest aantal plantensoorten dat het F.O.N. ooit noteerde. Records hebben geen zin als de ruimtelijke ordening er geen rekening mee kan houden.Het km-hok 'Nieuwland' heeft thans zijn naam niet gestolen.


terug naar keuzelijst (bovenaan)

Botanische onderzoeken te Stabroek - Ettenhoofse polder, Smoutakker
2004-08-14


Smalle raai in kalkrijk zandDonderkruid, bloemhoofdjesDrijvend fonteinkruidSmalle raai onder de loep


Vooraf

Aanwezig zijn Andries Geert, Molenaar Erik, Wouters Frans. 's Morgens onderzoeken we de noordzijde van de Hoge Maey en een slibberging aan de Schijn. Later bezoeken we het natuurgebied op de schans van Smoutakker. De beschrijvingen worden weergegeven met schaal van Tansley.

Hooge Maey b4-45-34
spoorterrein en stortplaats noordzijde em040814a
De bodem is kalkhoudend en iets zilt. Het jonge terrein wordt gekoloniseerd door een massa ganzenvoeten en melden. We vinden één ons onbekende Chenopodium, die wat weg heeft van Rode ganzenvoet. De bloemen zijn niet volledig ontwikkeld en we drogen een exemplaar voor Filip Verloove.
We noteren verder Groene amarant, Zwarte mosterd, Behaarde boterbloem en een grote hoeveelheid Heggenduizendknoop. Welriekende ganzenvoet, Bezemkruiskruid, en Driebloemige nachtschade (var. ponticum) zijn hier de vertrouwde verschijningen. We overlopen even volgens de rode lijst :


achteruitgaand ; Korenbloem op een stort; zou dit de nieuwe trend zijn?
vrij zeldzaam : Zulte en Zeegroene ganzenvoet met duizenden op de grote vlakte.
zeldzaam : Donderkruid prachtig in bloei
zeer zeldzaam : Esdoornganzenvoet

Bunderdijkweg b4-56-14
akkers, schijn, slibberging, polderwegen em040814b

Het slibbekken is grotendeels begroeid met Riet en Heen. Er staan een aantal brakwater soorten als op de Hoge Maey. Waar de schelpen zich concentreren - en het wat droger is - ontdekken we een prachtige kleine hennepnetel. Het betreft een plant die we kennen van de kalkakkers in Noord-Frankrijk : Smalle raai.

.Smalle raai 	Galeopsis angustifoliaSmalle raai 	Galeopsis angustifolia

Aan de hand van de Rode Lijst overlopen we even een aantal vondsten

achteruitgaand : Zwenkdravik, Kleine leeuwentand
vrij zeldzaam : Zulte, Zeegroene ganzenvoet en Bleekgele droogbloem zijn hier geen ongewone verschijningen.
zeldzaam : Loogkruid (Salsola kali subsp. ruthenica), Zilte schijnspurrie, Stalkaars en (opnieuw !) Donderkruid.
bedreigd : Smalle raai(Galeopsis angustifolia)

Smalle raai 	Galeopsis angustifoliaSmalle raai 	Galeopsis angustifoliaSmalle raai 	Galeopsis angustifoliaSmalle raai 	Galeopsis angustifoliaSmalle raai 	Galeopsis angustifolia
Voorts vinden we nog Mierikswortel, Vlinderstruik, Smal vlieszaad en Klein liefdegras
Op een brug over een sloot staat Muurvaren. Verder op in het akkerlandschap staat een oud fortje dat we eens flink onder de loep nemen.


Oude betonnen brug over grachtStalkaars bloemdetailDonderkruid met Leverkruid in wegrandDonderkruid, bloemhoofdjes
fortje em040814c
Twee 'muurplanten' - Muurvaren en Plat beemdgras - zijn aanwezig in bescheiden hoeveelheid vergezeld van de opportunisten Bijvoet, IJle dravik, Kompassla, Groot kaasjeskruid en Bezemkruiskruid.
Aan de voet van de noordmuur stonden zeer grote besdragende kolven van Italiaanse aronskelk. De bladeren waren reeds verdwenen.

Ettenhoofse polder b4-46-32
sloten thv Rijstraat : vindplaats van Groenlandia densa em040814d
In de Ettenhoofse polder troffen we verschillende jaren na elkaar een massa Paarbladig fonteinkruid. Na enig zoeken moesten we aannemen dat de planten waren verdwenen. Wel vonden we nog Liesgras, Gele lis, Riet, Drijvend fonteinkruid, Gele waterkers en Kleine egelskop.


Schans van Smoutakker b4-46-21


Begroeide ruine van de Schans van SmoutakkerDrijvend fonteinkruid	Potamogeton natansJonge Koningsvaren met Dubbelloof in de oeverwalBoshavikskruid	Hieracium sabaudum
ingang straatzijde em040814e

Bij het uitstappen treffen tussen de kasseien Straatliefdegras en heel wat Vertakte leeuwentand.

betonblokken em040814f
Op het ontbindend beton treffen we als rodelijst-soort 'bedreigd' de ons bekende Schubvaren, en als 'achteruitgaand' Kleine leeuwentand, Eikvaren zowel de ondersoort Polypodium vulgare subsp. prionodes als de bastaard Polypodium vulgare nsubsp. mantoniae, beide in ruime hoeveelheden. Door oprukkende bramen kon een aantal soorten niet verder oprukken op het kalkhoudend substraat. Zowel de populaties Schubvaren als de andere varens leken ons in omvang afgenomen. Hoewel het natuurlijke evolutie betreft is het toch raadzaam de rode-lijstsoorten tegen de bramen te beschermen.Ook de vestiging van Klimop over het oude beton kan beter worden opgeruimd.

op de koepel em040814g
Op de schans zelf vonden we nog wel Muurvaren. Veelbloemige veldbies is thans bijzonder uitgebreid, evenals Ratelpopulier. Bij de bestrijding van de exoten is blijkbaar de Zoete kers mee verwijderd, samen met de Amerikaanse vogelkers. Bochtige smele is ongeveer gelijk gebleven. Ook hier is het oprukken van Bramen - onvermijdelijk bij de plotse lichttoename door verdwijnen van de kroonlagen - bijzonder opvallend en storend.

achter en rond de schans em040814h
Misschien wel vermeldens waard zijn de rodelijstsoorten 'achteruitgaand'. Pijpenstrootje en Bosaardbei, de laatste groeiend op de bovenkant van een oude muur met prachtige afhangende uitlopers en bijzonder smakelijke vruchten.
Het probleem van de Amerikaanse eik, en meer nog de Pontische rododendron is een oud zeer. De strooisellaag is zodanig vergiftigd dat de bodem grotendeels kaal blijft. Enkele forse moederbomen blijven voor nageslacht zorgen. Opvallende soorten waren verder Boshavikskruid (door konijnen afgegeten) en een massa Gewone esdoorn.

omwallingsgracht em040814i

NaaldwaterbiesBoshavikskruid	Hieracium sabaudum

De bijzondere natuurwaarden van de Schans van Smoutakker liggen natuurlijk niet alleen bij de bedreigde varens. Ook de waterpartij is bijzonder interessant. Momenteel speelt zich een verlandingsproces af met trilveen vorming. Hier kan men trouwens de vestiging van nieuwe Koningsvaren opmerken. Zo gaat het gewoonlijk met deze soort : kiemen op een schrale open natte plek die na 100 jaar in bos verandert. Zo lijkt de Koningsvaren de koning van onze Kempische bossen, terwijl het eigenlijk pioniers zijn.



Verlandingsvegetaties in de omwallingsgrachtruine van de Schans van SmoutakkerVerlandingsvegetaties in de omwallingsgrachtNaaldwaterbiesNaaldwaterbies
 
We overlopen even de vondsten aan de hand van de rode lijst
:
achteruitgaand : Drijvend fonteinkruid, Gewone waternavel, Pijpenstrootje, Zompvergeet-mij-nietje


Gewoon haarmosTrilveelmatten
Klein fonteinkruid is behoorlijk zeldzaam maar krijgt geen status in de rode lijst, wegens de historische verwarring met Haarfonteinkruid.

zeldzaam : Naaldwaterbies in mooie trilveenvorming met Knolrus en Moerasstruisgras.
zeer zeldzaam : Groot blaasjeskruid : het is practisch onmogelijk om op basis van vegetatieve kenmerken de soorten Loos en Gewoon blaasjeskruid uit elkaar te halen. Enkel de bloeiwijze geeft uitsluitsel. Bij Loos blaasjeskruid worden de vruchten niet ontwikkeld in onze streken. De uitgebloeide steeltjes wijzen bovendien omlaag.
Ten leste stonden er op de oeverwal Koningsvaren en Dubbelloof en enkele exemplaren Boshavikskruid.

slot
Weinig volk maar toch een schitterende dag met veel bijzondere soorten. Zonde dat niemand van de plaatselijke natuurwerking buiten Frans zich kon vrijmaken.


 



Botanische onderzoeken in de Maten te Genk
2004.08.21

Genk, De MatenHeidelandschap  De MatenRonde zonnedauwLandschap met vijver, stuifduin, rietkragen


Vooraf

Met de vinger aan de pols gingen we opnieuw naar De Maten, om de evolutie van de plantengroei op te volgen. Helaas viel er een schaduw over het onderzoek, daar Willy Peumans er niet bij kon zijn. Zonder gids zou het ook wel gaan, ware het niet dat enkel schrijver dezes een beeld had van vorige situatie. Onze fon-collega's Vervoort Luc, Stappers Mario en Beerens Ingrid moesten het met Molenaar Erik stellen. We wachten nog wat aan de Slagmolen, waar het water een bijzondere rioolgeur verspreid. De bebouwing is hier intussen enorm toegenomen.

Bespreking
De Maten d7-41-31

Op weg naar de Streep - waar het begrazingsproject gebeurt - komen we een aantal interessante biotopen tegen, waar we in 1999 eveneens aandacht aan schonken.


ZandstruisgrasBuntgras
gefixeerd duin em040821a
Al aan de ingang merk je dat het duin is vastgelegd door Grijs kronkelsteeltje, een neofytje uit het zuidelijk halfrond. Op enigszins betreden plaatsen zien we de typische flora met Zandstruisgras en Vroege haver. De meeste soorten gaan sterk achteruit zoals Struikhei, Buntgras, Tandjesgras, Zandblauwtje en Borstelgras of zijn kwetsbaar zoals Kruipbrem.

grasland op verlaten akker em040821b

We passeren een grasland op een voormalige akker of vijver, met een dominantie van Gewoon struisgras. Toch staat er Wilde bertram, Kruipend zenegroen, Gewoon reukgras, Hennegras en heel wat Pinksterbloem. In de randen staat veel Boskruiskruid en Stijf havikskruid. Op de wallen rondom staat Koningsvaren.
Klein tasjeskruid en Kruipbrem hebben hier ook een plaats gevonden; het zijn beide 'kwetsbare' soorten.



De Maten d7-41-33
plagplaats em040821c
Op een eerste plagplaatsje vinden we Kleine zonnedauw met Gewone dophei, Klokjesgentiaan en Wilde gagel. Allemaal soorten uit de Rode lijst.

RijstgrasRijstgrasRijstgras
vijveroevers em040821d

Pluimzegge, Moerasbasterdwederik, Gevleugeld hertshooi en Kleine lisdodde zijn hier geen bijzondere soorten, maar Rijstgras - dat hier zo talrijk voorkomt - is een zeer zeldzame plant. We vinden ze hier zelfs regelmatig met volledig geopende pluimen, de spil haast draaiend als een wingerd. Zelfs Mattenbies is in Vlaanderen zo sterk verdreven dat ze als kwetsbaar staat geboekstaafd.

slenkje em040821e
In een dichtgroeiend slenkje vonden we destijds nog heel wat Veenpluis. Nu is het bijna volledig verdrongen door Snavelzegge. Wel is Veen-knopjesmos (Aulacomnium palustre) abundant aanwezig.

vijveroevers em040821f
Hoewel alle vijvers met elkaar in verbinding staan zien we toch verschillen, waarschijnlijk door verschil in diepte of slijk. In de meeste vijvers staat volop Dwergkroos, een langwerpige uitgave van ons Klein kroos. Ook Mattenbies IN het water, zoals het hoort, bij wijze van spreken. Ook Drijvend fonteinkruid is van de partij.


Ronde zonnedauw
plagplaats em040821g
Op deze plagplaats staat een weinig Ronde zonnedauw tussen een hoop Trekrus en Witte snavelbies. Enkele jonge planten van Blauwe bosbes.


VeenbiesStruikhei in bloeiPlagplaatsmet Klokjesgentiaan, Kleine zonnedauw Moeraswolfsklauw en Bruine snavelbies
plagplaats em040821h
Op een oude plagplaats vinden we nog enkele planten Veenbies, dit maar om te zeggen dat we ze nog teruggevonden hebben.


Stompbladig fonteinkruidBehaarde vorm van Schildereprijs
vijverranden en oevers em040821i
Waterplanten zijn bijzonder kwetsbaar in Vlaanderen en hier in De Maten kun je nog zien wat we allemaal verloren hebben. Volgende soorten zijn inmiddels zeldzaam tot zeer zeldzaam geworden; zij stonden trouwens allemaal in bloem of vrucht : Gesteeld glaskroos, Naaldwaterbies, Rijstgras, Stomp fonteinkruid, Loos blaasjeskruid en Schildereprijs, net als in 1999 Veronica scutellata var. pilosa.
Wat het niet slecht deed was Smalle waterpest, eveneens een neofyt. Plaatselijk stond er veel Watervorkje. We treffen hier ook Lisdodde bastaard Typha x glauca aan, die meters hoog boven het riet uitkwam.


Begraasd duinlandschapBloemdetail van Blauwe knoopStekelbrem
begraasde overgangen tussen heide en struweel, met trapgaten em040821j
Hier zijn we dus voor gekomen ! De dieren lopen zowel over het duin als in de vochtige, zeg maar grazige stukken. De korst met Grijskronkelsteeltje is hier en daar nog aanwezig, maar er zijn voldoende open zandstroken waar het wat stuiven en verschuiven kan. Van ver ziet het nog uit als een purperen hei, maar de planten zijn kort gebeten en er is ruimte tussen ontstaan voor vestiging van andere soorten. We speuren een mooie plek grondig af en het duurt een poos voor we de kortgegeten Hondsviooltje, Liggende vleugeltjesbloem, Blauwe bosbes, Mannetjesereprijs en Blauwe knoop herkennen tussen het Moerasstruisgras.


afgegraasde planten met o.a. Liggende vlaugeltjesbloemBegraasd landschap met scherpe overgangen tussen Schraalgrasland en DoornstruweelBeeld van begrazingsresultaat.
Vooral tegen de doornstruweeltjes aan komen ze in bloei. Er staat ook heel wat Kleine leeuwentand en Stekelbrem, die plaatselijk wel 1,5m wordt. Op natte plaatsen vinden we Kleine zonnedauw, Veelstengelige waterbies en Bruine snavelbies. Allemaal zeldzame planten, met zoveel bijeen ! Voorts blijken Liggend walstro en Veelbloemige veldbies eveneens in de smaak van het vee te vallen.


Plagplaats met Dwergvlas, naast Liggende vetmuurPlagplaats met Dwergvlas, naast VeldbiesPlagplaats met Dwergvlas, naast Liggende vetmuur
plagplaats met Dwergvlas; 5% bedekking em040821k
Verderdoor bereiken we de plagplaats waar Willy ons het Dwergvlas toonde. Er is intussen nog bij geplagd, en de soort is duidelijk toegenomen.


Plagplaats met DwergvlasMoeraswolfsklauw Bruine snavelbies
De planten zijn forser, breed bloeiend en zaaddragend. Het lijstje kun je volledig bekijken als je op de link van deze opname klikt. De dieren hebben ook hier door gelopen en enkele forse voedselresten achter gelaten. Dit heeft echter nauwelijks invloed op de bedekkingsgraad ! Ik zou gezworen hebben dat er Ruige veldbies tussen stond, maar dat schijnt ecologisch uitgesloten.


Veelstengelige waterbiesKlokjesgentiaan Waterplanten overzicht
slenken en oevers met trapgaten em040821l
De koeien zoeken hun weg zelfs door de gagelstruwelen en maken de bodem hier daar bereikbaar voor het zonlicht. Op die natte plekken konden wij nog Moerasweegbree (Baldellia ranunculoides), Sterzegge, Veelstengelige waterbies, Borstelbies, Moerashertshooi en Moeraswolfsklauw vinden, soms in gezelschap van Duizendknoopfonteinkruid, Goud- en Moeraszuring.


Schildereprijsduivelsnaaigaren op struikheiKlein warkruid
oudere plagplaats em040821m
Langs de weg vonden we op een ietwat gerijpte plagplaats Geelgroene zegge, Pilzegge, Tijmereprijs en het 'bedreigde'
Klein warkruid.

verlaten akkers em040821n
Op de terugweg maken wij een ferme omtrekkende beweging voor een mannelijk dier met spitse horens en bereiken ten leste de oude boerderij. Hier lag in 1999 nog een graanakker. Deze is intussen flink dichtgegroeid en er staat o.a. nog Slofhak, reeds Zandzegge en het 'kwetsbare' Dwergviltkruid en Klein tasjeskruid.

losse opmerkingen em040821o
Aan de boerderij zien we nog een onderstutte Jeneverbes in een dennenakker, en ook een flinke Gaspeldoorn. Eikvaren staat hier nog steeds gezond op de oude vijver-oeverwallen. Tot slot vermelden we toch Bezemkruiskruid, dat we aantroffen op een uiteengetrapt pakket koeienmest, onder een eikenscherm waar de koeien dikwijls komen schuilen.


Schraalgrasland en Doornstruweel
Slot
De weergoden zijn ons de ganse dag nog gunstig gezind geweest. Dat zoveel zeldzame soorten onder begrazing hun plaats terug gevonden hebben is werkelijk een succes.We hebben echter heel wat zaken uit 1999 niet teruggevonden, laat ons hopen omdat we niet goed hebben opgelet.


dagoverzicht em040821


   

Laatste aanpassing op 2004-09-22 | HOME | contact | Sitemap | Top