Bespreking van films over spaarlampen

rikgheysens@hotmail.com

Eng

Video "Giftiges Licht. Die dunkle Seite der Energiesparlampe" Een film van Alexandra Pfeil

Op 8 augustus 2012 was op de Zweites Deutches Fernsehen (ZDF) de film te zien "Giftiges Licht. Die dunkle Seite der Energiesparlampe" (Giftig licht. De donkere zijde van de spaarlamp.) De video kan bekeken worden - ondertiteling is mogelijk - op ZDFzoom.

Engelstalige versie: Toxic Light - The Dark Side of Energy Saving Bulbs

Commentaar

"Dit ding hoort niet thuis in een fitting maar is gevaarlijk afval!" Wolfgang Maes is een expert milieu-onderzoek en is met verstomming geslagen door de testresulaten van de spaarlampen.

Er is vooropgesteld dat de eco-lampen zouden helpen om energie te besparen en bijgevolg om het milieu te beschermen. En ons budget, omdat, volgens de fabrikant, deze lampen acht keer langer branden dan een conventionele gloeilamp. Vanaf september 2012 zal de laatste gloeilamp verdwijnen uit de winkelrekken van de warenhuizen [in de Europese Unie]. Dit is zo beslist door de Europese Commissie. Deze maatregel deed het zakencijfer van spaarlampenfabrikanten enorm stijgen.

Maar de spaarlamp, die wordt bestempeld als ecologisch verantwoord, is dit helemaal niet. "ZDFzoom"-reporter Alexandra Pfeil kwam tot de bevinding dat spaarlampen kunnen leiden tot ernstige gezondheidsproblemen in onze woonkamers. Wanneer een lamp valt en breekt, komt zeer giftig kwik vrij, die de hersenen kan bereiken via de weg van de ademhaling. "Elk beetje kwik maakt een beetje dommer" verklaart chemicus Gary Zörner en raadt beslist af om spaarlampen in woningen binnen te brengen.

Zelfs giftig

Maar zelfs bij een normale werking betekent de lamp een gevaar voor de gezondheid door de lichtflikkering en de elektromagnetische straling. De zogezegde milieuvriendelijke spaarlamp geeft giftige stoffen af en zelfs kankerverwerkende substanties.

De Europese markt wordt overspoeld door spaarlampen vanuit China. In fabrieken die er gevestigd zijn werden reeds arbeiders vergiftigd door kwik. Kan het dat de gezondheid van mensen wordt aangetast op het werk terwijl zij een zogenaamd ecologische product vervaardigen voor Europese bedrijven? "ZDFzoom"-reporter Alexandra Pfeil onderzoekt de monstrueuze argwaan en maakt een onthutsende ontdekking. (Bron)

De film BULB FICTION onder de regie van Christoph Mayr (Oostenrijk)

De oorspronkelijke webpagina is hier te vinden.

De film kan men bekijken op You Tube.

Greenpeace

In 2007 laat Greenpeace voor de Brandenburger Tor in Berlijn met een wegwals 10.000 gloeilampen vernietigen. Met spaarlampen zou deze actie niet mogelijk geweest zijn. Het kwik dat vervat is in 10.000 spaarlampen is voldoende om 50 miljoen liter drinkwater te besmetten - afgezien van het acute gevaar voor de gezondheid van de initiatiefnemers en de toeschouwers.

De reden waarom Greenpeace samen de lampenindustrie in Brussel aanzienlijke druk heeft uitgeoefend om de gloeilampen te laten verbieden, is een van de vragen die in de film BULB FICTION, de onderzoeks-documentaire van Christoph Mayr, wordt gesteld.

Vanaf september 2009 zijn gloeilampen van 100W en ook alle matte gloeilampen verboden. Vanaf september 2011 verdwijnen de 60W lampen en vanaf 1 september 2012 is er in de landen van de Europese Unie geen enkele gloeilamp meer te koop. Halogeenlampen met een hoge voltwaarde krijgen nog uitstel en worden verboden vanaf het najaar van 2016.

Hoe is het zo ver kunnen komen?

De industrie heeft omzet nodig, NGOs moeten hun donateurs bewijzen dat ze hun verlangens kunnen doorzetten, de meeste politici kijken vanwaar de wind komt omdat er zich anders zelden een gelegenheid zich voordoet om zich als klimaatbeschermer te laten vieren zonder zich met de industrie of anders met een machtige lobby te bemoeien.

Bijna allen die zich intensief met het thema licht of met zijn werking op de mens bezighouden, artsen, lichtontwerpers, bouwbiologen (die zich bezighouden met de biologische invloed van een gebouw) zijn gekant tegen het verbod van gloeilampen. Omdat ze geen deel uitmaken van de machtige lobby's, worden hun protesten niet gehoord.

In BULB FICTION komen ze aan het woord.

Aanleiding voor de film

Reeds in 2007 hoorde de cameraman en lichtontwerper Moritz Gieselmann toevallig van een medewerker van de lampenfabrikant Osram, dat gloeilampen verboden zullen worden. Maar hij beschouwde het als een bizar gerucht: wie kon ooit op het idee komen om een dergelijk oud gevestigd en populair product te verbieden? De eenvoud en de elegantie van gloeilampen is tot op vandaag onovertroffen: een fitting uit blik, een gloeiende wolfraamdraad, een luchtledig gemaakte of met inert gas gevulde glazen bol - en dat is het. Wanneer in 2008 het op handen zijnde onderwerp van het gloeilampenverbod in de media verschijnt, begint Gieselmann het te onderzoeken. Wat hij daar vindt, doet zijn scepsis over spaarlampen toenemen. De informatie in de media is onvolledig, en zo ontstaat het idee om een documentaire over het onderwerp te maken. De auteur en regisseur Christoph Mayr, aanvankelijk sceptisch over een onderwerp dat hem te droog scheen, is spoedig in vuur en vlam. Hij vindt in Thomas Bogner een geëngageerde producent. In het najaar van 2011, tegelijk met het verdwijnen van de gloeilampen van 60W, komt BULB FICTION in de zalen.

Door de Richtlijn 244/2009 van de Europese Unie werd het verbod van gloeilampen en daardoor de noodzaak van van spaarlampen officieel. Christoph Mayr wil praten met de toenmalige energiecommissaris van de EU, Andris Piebalgs. Erop wijzend dat hij niet meer bevoegd is voor energie, weigert hij. Zijn opvolger, Günter Oettinger, weigert eveneens. Reden? Hij was pas na de inwerktreding van de Richtlijn als commissaris aangesteld. De huidige topambtenaar van de EU, Andras Toth, werd door de overheid verboden voor de camera te komen.

Enkel Marlene Hotzner, woordvoerster van de EU-Energiecommissie, mag de vragen van Christoph Mayr beantwoorden. Omdat ze in het onderwerp niet voldoende is ingewerkt, heeft ze zich laten vergezellen door Andras Toth als raadgever. Er mag niet gefilmd worden.

Aantasting van de gezondheid

Dat spaarlampen kwik bevatten, weet de EU. Dat kwik giftig is, eveneens. Het is de reden waarom kwikthermometers verboden werden. In het najaar van 2008 werden in Oostenrijk en Duitsland kwikthermometers gratis uitgewisseld.

Dat kwik in spaarlampen extreem giftig kan zijn, bewijst BULB FICTION door het voorval dat de vierjarige Max uit Linden, een idyllisch dorp in Opper-Beieren, had. Tijdens de nacht was een spaarlamp in werking lek gesprongen. Gedurende de ganse nacht had Max de kwik in gasvorm ingeademd waarna hij geleidelijk al zijn haar verliest, ook wimpers en wenkbrauwen. Hij krijgt stuipen en wordt depressief. Dokter Mutter uit Konstanz, die als specialist voor kwikaantasting naam heeft gemaakt, stelt de diagnose van een kwikvergiftiging, die in combinatie met andere belastingen verantwoordelijk is voor deze symptomen.

Gary Zörner van het LAFU-instituut, die lang heeft gewerkt met milieutoxines, verwoordt het zo: "Elk klein beetje kwik maakt een klein beetje dommer". Kwik stapelt zich op in de hersenen en verstoort de zenuwcellen, ook wanneer geen grenswaarden overschreden werden.

De limiet voor kwik in spaarlampen is een hoofdstuk op zich. De limiet bestaat wel degelijk, 5 mg per lamp, maar gecontroleerd wordt dit niet. Christoph Seidel, woordvoerder van Megaman, die volgens eigen zeggen de grootste Europese producent van spaarlampen is, zegt dat men de fabrikanten moet vertrouwen, en vanzelfsprekend zouden ze mekaar controleren...

Opsporing van kwik en gezondheidsproblemen bij een recyclagebedrijf

VITO, het Belgisch Instituut dat in opdracht van de EU de spaarlampen heeft geëvalueerd, heeft de kwikinhoud in een steekproef van 5 (vijf) exemplaren onderzocht. Ook hier wil niemand met Christoph Mayr spreken.

Voor Dr. Georg Steinhauser, stralingsfysicus aan de Technische Universiteit van Wenen, is een dergelijke beperkte steekproef gewoon lachwekkend en niet serieus. Hij spoort voor BULB FICTION de kwikinhoud van een spaarlamp op en bekritiseert gelijktijdig de officiële meetmethode van de EU, die enkel de kwik meet op het glas maar niet de kwik onder gasvorm, die bij het ontmantelen van de lamp ontsnapt: "Het is alsof ik bij een gescheurde ballon het heliumgehalte aan de hand van sporen op het omhulsel wil bepalen."

VITO, die anders zeer optimistische cijfers voor de voorstanders van spaarlampen levert, gaat ervan uit dat 80% van het kwik van de gebruikte spaarlampen in het milieu terechtkomt. Wanneer Europa overal met spaarlampen zal verlicht worden, zullen dagelijks minstens een miljoen van deze kleine gifcontainers moeten verwijderd worden. Vermenigvuldig elke lamp met 5 mg en je bekomt 146 ton kwik dat zich over heel de Europese bodem verspreidt.

Maar ook een vijfde van de uitgebrande lampen, die intact in een recyclage-installatie terechtkomen, kunnen nog schade aanrichten. Christoph Mayr was aan het filmen in "Electrical Waste Recycling Group" in Huddersfield, Engeland. In juni 2010 werd het bedrijf veroordeeld tot een boete van 145.000 pond omdat er 20 werknemers, waaronder een zwangere vrouw, over een langere periode door het ventilatiesysteem door kwik werden besmet. Eeen voormalige werknemer van het bedrijf vertelt in de film dat, een jaar na het voorval, hij nog steeds last heeft van concentratiestoornissen, geheugenproblemen en depressie.

Beperking van de levensduur van lampen

Christoph Mayr laat niet los, BULB FICTION laat geen enkele vraag betreffende gloei- en spaarlampen onbeantwoord. In Berlijn spreekt hij met Helmut Höge van TAZ, die zich lang en uitvoerig met Phoebus, het gloeilampenkartel, opgericht in de 1920-er jaren, bezig gehouden heeft. Phoebus was het eerste wereldwijd actieve kartel. Hij stond niet enkel in voor de winstmarges en het marktaandeel van de deelnemende bedrijven, waaronder Osram, Philips en General Electric, hij zorgde er tevens voor dat de levensduur van gloeilampen, die eind van de 19de eeuw onder Thomas Edison nog 1500 uren bedroeg, tegen 1935 werd gereduceerd tot 1000 uur. Voor de deelnemende bedrijven die lampen afleverden die te lang brandden, bestond er een uitgekiend systeem van boetes.

In het begin van de 1990-er jaren ontwikkelt Dieter Binninger, een uitvinder en industrieel uit Berlijn, een gloeilamp die bij gelijk vermogen als de conventionele 1000-uren lamp, 150.000 uren meegaat. Slechts enkele dagen nadat hij bij de staatsholding (Treuhandanstalt) een bod voor een toenmalig Oost-Duitse lampenfabriek had ingediend, komt hij in 1991 bij een vliegtuigongeval om het leven. De kartelonderzoeker Rudolf Mirow schrijft in 1992 aan Birgit Breuel, momenteel het hoofd van de staatsholding: "De verdenking bestaat dat dit kartel zich nu de markt van de nieuwe Duitse Bundesländer onder elkaar heeft verdeeld...". In 1993 sterft Mirow bij een auto-ongeval in Indonesië.

Verschillend licht bij gloeilamp en spaarlamp

BULB FICTION behandelt ook de biologische en medische aspecten van licht. Tussen het licht van gloeilampen en fluorescentielampen bestaan er belangrijke verschillen. Gloeilampen zijn zogenaamde temperatuurstralers. Een wolfraamdraad wordt zo lang verhit totdat hij licht afgeeft, analoog met de zon en vuur. Bij de natuurlijke lichtbronnen is licht en warmte onafscheidelijk met elkaar verbonden en zo is het ook bij gloeilampen. Maar wanneer de verlichtingsindustrie in de dertiger jaren op zoek was naar een technisch-natuurkundige definitie van licht, reduceerde ze het begrip "licht" tot het visueel waarneembaar gedeelte van de zonnestraling. Dat het infrarood, het onzichtbare deel van deze straling, een invloed heeft op ons organisme, bleef buiten beschouwing. Welke nevenwerkingen het ontbreken van infrarood in licht kan hebben, is nog grotendeels onontgonnen terrein. Professor Richard Funk is directeur van het Anatomisch Instituut van de universiteit in Dresden. In 2009 publiceerde hij een studie waarin hij de hypothese uitwerkt dat het blauwe aandeel van het licht kan bijdragen tot het ontstaan van macula degeneratie wanneer niet tegelijkertijd met het blauwe licht ook infrarood licht het oog bereikt. Experimenten tonen aan dat blauw licht de cellen van het netvlies kan beschadigen. Infrarood licht daarentegen stimuleert de cellen tot herstel.

Het licht van fluorescentielampen ontbreekt niet enkel het infrarood, ze vertonen ook 3 tot 5 energiepieken in het zichtbaar bereik. Daartussen is het donker, zoals de arts, Dr. Alexander Wunsch, die zich intensief met de gezondheidsaspecten van licht heeft beziggehouden, heeft aangetoond. Het gevolg is een gebrekkige kleurweergave: de objecten kunnen slechts het licht reflecteren dat hen bereikt. Indien bepaalde kleurschakeringen in het licht ontbreken, verschijnen oppervlakken in die kleur als vaal en flets.

Wolfgang Maes, bouwbioloog uit Neuss, testte spaarlampen in opdracht van Ökotest, met verbazingwekkende resultaten: de waarden van de elektromagnetische vervuiling zijn tot 15 keer zo hoog als toegelaten door de TCO-norm voor beeldschermen.

Politieke verantwoordelijkheid

In Brussel spreekt Christoph Mayr met Holger Krahmer, een Duitse EU-afgevaardigde uit Leipzig, die zich als eerste EU-politicus heeft uitgesproken tegen het gloeilampenverbod. Voor hem is het democratisch-politiek onverstaanbaar dat het mogelijkheid bestaat dat de politiek beslist welke producten de burger mag aanschaffen en welke niet. Dergelijk verbod doen hem onwillekeurig denken de dictatoriale planeconomie van de DDR.

Max Otte, financieel journalist en professor economie: "Dit Europa is een Europa van concerns die al lang de macht hebben overgenomen!"

Ondertussen verdeelde Sigmar Gabriel, als Duitse milieuminister, naar men zegt de drijvende kracht achter het gloeilampenverbod, tijdens de laatste verkiezingscampagne voor de Bundestag, duizenden spaarlampen van Osram.

Minutieus volgt Christoph Mayr alle verwijzingen, alle details rond ons thema werden met de grootste nauwkeurigheid gereed gemaakt. Hoe vindt men de dichtsbijzijnde inzamelpunt voor elektronisch afval? Niet altijd zo eenvoudig als je zou denken. Wordt hier dan alles gedaan om het giftige kwik niet in het milieu te laten ontsnappen? Komt de vermelde levensduur van spaarlampen overeen met de feiten? Klopt het verhaal van de zogenaamde kwikparadox, die moet bewijzen dat gloeilampen zonder kwik eigenlijk verantwoordelijk zijn voor meer kwik in het milieu dan de kwikhoudende spaarlampen? Wat is het Heat Replacement Effect? Wat betekenen kwiklampen voor de mensen in de opkomende landen?

Terwijl Michael Moore in zijn film van de eigen emotie naar de polemische toespitsing wordt gedreven, blijft Christoph Mayr in BULB FICTION zakelijk, maar geeft als koppige Tiroler niet op totdat alle feiten op tafel liggen.

Heatball

Op het einde van BULB FICTION stellen de grondleggers van Heatball hun aktie voor. Ze draaien het argument, dat gloeilampen 95% van de energie als hoogwaardige warmtestraling afgeven, om, en verkopen gloeilampvormige verwarmingstoestelletjes die daarnaast ook licht geven. "Heatball is ook een weerstand tegen de disproportionaliteit van maatregelen ter bescherming van ons milieu. Hoe kan men nu serieus geloven dat wij door het gebruik van spaarlampen het wereldklimaat gaan redden en tegelijkertijd toelaten dat de regenwouden sinds tientallen jaren tevergeefs op hun bescherming wachten."

De Europees-Duitse bureaucratie is door deze spitsvondige aktie van geëngageerde burgers evenredig overvraagd en reageert met het uitvaardigen van maatregelen, bedreiging met dwangsommen en met inbeslagname van de Heatballs.

BULB FICTION is een film voor geëngageeerde burgers die niet tevreden zijn met een ingehouden woede tegen de heersende omstandigheden maar die juist geïnformeerd willen worden om zichzelf een gefundeeerde mening te vormen.

Commentaar

  • Studie van Prof. ir. Wout van Bommel, Gloeilampvervangende lampen en gezondheid, 5 februari 2010.
    • Gloeilampvervangende spaarlampen (CFLs) en LEDlampen hebben een relatief grotere blauwcomponent (koelwit licht) dan gloeilampen (warmwit licht). Ons oog bevat lichtgevoelige celletjes die in verbinding staan met onze biologische klok die op zijn beurt in verbinding staat met de pijnappelklier die een deel van onze hormoonhuishouding regelt. De gevoeligheid van die celletjes is groter voor licht met korte golflengte (blauw licht) dan voor licht met een langere golflengte (rood licht). Men vraagt zich daarom af of algemene toepassing van spaar- en LEDlampen ’s avonds in huis onze natuurlijke hormoonhuishouding kan verstoren en daardoor negatieve effecten op ons natuurlijk lichaamsritme en onze gezondheid kan hebben.
    • In deze studie is een lagere visuele dosis bij alle lampen voor het oudere oog aangetoond. Die teruggang is echter het minst van toepassing bij een gloeilamp.
    • Verder besluit de auteur dat men zonder bezwaar kan overschakelen van gloeilampen naar spaarlampen met een kleur van 2700-3000K en een kleurweergave groter dan 80. Deze lampen hebben niet te hoge biologische dosis (= totale niet-visuele biologische effect van licht). Halogeenlampen (dit is opmerkelijk!) en spaarlampen van 4000K geven wel een hogere biologische dosis. [Deze lampen kunnen een negatieve invloed hebben op de gezondheid.]
  • Duitstalige bespreking van de film door Georg Günsberg

Videos

Laatst gewijzigd op 28 januari 2013