Erwin Cattoor Text

Erwin CATTOOR – Wie is bang van de boze wolf?

ER WAS EENS… Wie herinnert zich deze magische woorden uit z’n kindertijd niet? De aankondiging van een sprookje vol spannende avonturen. Wel, dat ‘er-was-eens’-gevoel overviel me toen ik 5 jaar geleden voor het eerst in het atelier van Erwin Cattoor kwam. Ter voorbereiding van een schrijfopdracht over zijn beeldend werk ontving Erwin me op een wintermiddag bij hem thuis, waar zijn werkruimte zich onder de dakpannen bevindt. Voor het eerst betrad ik een onvervalst zolderkameratelier, hét romantische cliché van de kunstenaarswerkplek. In een sprookje zou het niet anders worden beschreven. De plek had de geborgenheid van een ivoren toren en het jongensachtige van een goed verborgen kijkhut. Er viel mooi licht naar binnen, het was er gezellig rommelig en er hing een stoffige geur naar vroeger.

De sfeer van dit atelier heeft Erwins werk doorheen de tijd steeds dieper doordrenkt en woekert onder de huid van elk schilderij. In de scènes die de kunstenaar creëert lijkt de tijd wel bevroren, alsof elk moment oneindig blijft duren. Het verleden is er nooit voorbij gegaan. Toen Erwin het boek ‘Autour du Monde’ in handen kreeg, met foto’s van ontdekkingsreizen rond het jaar 1900, was het ongetwijfeld nostalgie die zijn fascinatie meteen aanscherpte. De verwondering, tover en jongensdromen uit zijn kindertijd moeten opnieuw zijn bovengekomen als een archeologische schat die altijd in zijn geest was blijven schitteren. Zoals wellicht iedere man moet ook Erwin als kleine jongen ooit wel koortsachtig in bed hebben liggen woelen, mijmerend over avontuurlijke expedities met zichzelf in een heldenrol, daarbij gevoed door allerhande sprookjes, stripverhalen in de stijl van Kuifje en boeken als ‘Reis om de wereld in 80 dagen’ of ‘Gullivers reizen’. Nu, als volwassene valt het de kunstenaar op hoe sterk die klassieke verhalen de verbeelding en creativiteit kunnen stimuleren, maar óók hoe angstaanjagende scènes, onheilspellende plekken en schrikwekkende personages zijn kinderverbeelding wel vaker moeten hebben verlamd.

Sprookjes en verhalen zijn korte levenslessen waarmee we kinderen speelsgewijs een geweten willen aankweken. Helaas zijn ze al te vaak gevoed door angst. En net angst is een fenomeen dat de wereld allesbehalve goed doet. Denk maar aan de angst voor het vreemde die zich bij ontdekkingsreizigers omvormde tot een misplaatste houding van superioriteit en inheemse tradities in de kiem heeft gesmoord. Net zoals in het verhaal over Roodkapje draagt onze dorstige nieuwsgierigheid al te vaak de oorzaak van teloorgang in zich mee. Kijk maar hoe een prachtige reuzengrote inktvis het leven moet laten op een zacht verlichte dissectietafel om de wetenschappelijke honger van één onderzoeker te stillen. Ontdek hoe een onschuldige boswandeling je voorbij een leegstaande hut en een mysterieuze ruïne voert en je doet verdwalen naar een desolate ijsvlakte tussen de bergtoppen, waar de plots intredende duisternis je verplicht de nacht door te brengen in het schijnsel van de maan op deze onherbergzame, wie weet wel onveilige plek. De schilderijen op deze tentoonstelling vertellen deze en vele andere verhalen.
Volgens de Britse socioloog Frank Furedi is angst een van de dominante kenmerken van onze huidige Westerse maatschappij. We leven, volgens hem, in een ware ‘cultuur van angst’. Kijk er de media even op na en je vindt vrijwel meteen een overvloed aan berichten en beelden waaruit angst spreekt: de wanhoop van politieke vluchtelingen die de oversteek naar een continent waar ze meer kansen hopen te vinden misschien niet levend zullen halen; de dodentol, hongersnood en materiële schade na een aardbeving, een kernramp of een tsunami; de melding van pas ontdekte ziektes, onbekende virussen en epidemieën; de negatieve gevolgen van genetische manipulatie; terroristische aanvallen die wereldsteden lamleggen; of dolle schutters die uit het niets moord en terreur zaaien.

De actuele realiteit neemt soms zulke apocalyptische proporties aan dat ze bevreemdend en irreëel lijkt te worden. Vertrekkend vanuit dit inzicht, verzamelt Erwin dagelijks foto’s en knipsels uit kranten die hij in plakboeken bijhoudt. Voornamelijk uit die mediabeelden haalde hij inspiratie voor de werken in deze tentoonstelling. Een theatraal drieluik met een dramatische compositie toont de chaos van een groep Noord-Afrikanen die het strand van Lampedusa met man en macht proberen te bereiken. Een overlevende van de kernramp in Fukushima ligt te slapen in een vreemd decor van rubberlaarzen, dekens, lakens en kussens. Terwijl een stoere hiphopversie van Roodkapje gebukt lijkt te gaan onder de cultuur van angst, plegen drie beruchte gangsters in bonte verkleedpakken, op een plek waar iedereen hen ongetwijfeld moet gezien hebben, ongegeneerd overleg over de aanpak van hun volgende overval. De wereld binnenstebuiten.

Erwins geschilderde parallelle wereld heeft wel wortels in onze realiteit, maar is door hem sterk bijgekruid met een bitterzoete mix van verbeelding, melancholie, potentiële dreiging en romantische nostalgie. Desolate landschappen roepen eenzaamheid en verlangen naar menselijk contact op. Koppels omhelzen elkaar innig in uitgestrekte verlatenheid en lijken dat voor eeuwig te zullen blijven doen. Zijn het tekens van een diep verlangen naar Ware Liefde die nooit eindigt? Soms lijken persoonlijke details uit de kunstenaars gevoelsleven door de oppervlakte van zijn werk heen te schemeren, maar altijd blijft de private kern zorgvuldig verborgen onder de dekmantel van een mysterieuze metafoor.
En zoals elk verhaal begint met: ‘ER WAS EENS… In een land hier ver vandaan…’ eindigt ook elk verhaal prikkelend met: ‘ALS JE DE KANS KRIJGT, moet je er zelf maar eens een kijkje gaan nemen’. De tentoonstelling ‘Wie is bang van de boze wolf’ biedt je de kans om Erwin Cattoors wondere wereld te verkennen. Laten we samen inschepen en hopen dat de boze wolf ons pad niet kruist.