De Antitankgracht is een natuurgebied dat langs het gelijknamige kunstwerk ligt en deel uitmaakt van de Dijlevallei. De Haachtse nederzetting is naar gewoonte gebouwd op een hoogte, die in dit geval een landduin is. De leemafzettingen van de Dijle zijn in het vegetatiepatroon goed waarneembaar.
We onderzoeken vandaag twee uithoeken van het natuurgebied. In de voormiddag bevinden we ons in IFBL d5.42.22, waar het kasteel van Roost moest plaatsruimen voor de antitankgracht. 's Namiddags inventariseren we in een ander uurhok percelen gelegen in Scharent en Wilde Heide, resp. in d5.43.13 en 12.
De contactzones tussen zand en leem zijn bijzonder interessant gebleken. Ook wat nieuwigheden betreft kwamen we niet bedrogen uit. Luc Vervoort is onze gids, maar moest 's namiddags al afhaken wegens voorbereidingen voor de Dag van het Park. Voorts waren in ons gezelschap Nico Wysmantel, die een aparte lijst bijhield voor het overzicht, Evelyn Beliën, Laurens Put, Ingrid Beerens, Wim Strecker, Piet Coninx, Mia Schrooten, David Hendrickx en Erik Molenaar (verslag). Er werden 22 biotoopnotities gemaakt met de inschatting volgens Tansley. Voor een extra verslag, bezoek de website van Wim Strecker over Haacht onder Flora (foto's).

Daar we verschillende onderwerpen hebben bekeken lijkt het me raadzaam ze enigszins samen te brengen. Even overlopen wat we gezien hebben in volgorde. Hier vind je trouwens de legende die bij de overzichtslijst hoort.

Inventarisatie	OpmerkingenTerrein
em060527a	Dijleoever en dijk
em060527b	Antitankgracht/sluis
em060527c	Struwelen langs de Antitankgracht
em060527d	Verboste kasteelgracht
em060527e	Verruigd hooiland - 1
em060527f	Schraalgrasland en dijkvoet - 1
em060527g	Schraalgrasland en dijkvoet - 2
em060527h	graanakker - 1
em060527i	Houtkant naast graanakker (wsl. aangeplant)
em060527j	Poel - 1
em060527k	Poel - 2
em060527l	oud muurtje
em060527m	akker/wegkant
em060527n	Antitankgracht - geschoond stuk
em060527o	Verruigd hooiland - 2
em060527p	Schraalgrasland - 3
em060527q	sloot - 1 midden
em060527r	sloot - 2 (tegen scharpent straat)
em060527s	Grasland over de Binnenbeek
em060527t	Antitankgracht
em060527u	Verruigd hooiland - 3
em060527v	Verlaten akker

We starten aan de Dijle brug waar we de Dijleoever en dijk beschrijven. Niet veel soeps, als je de dikke massa Grote brandnetel en Reuzenbalsemien ziet. De dijk is bovenaan wat schraler, maar de vegetatie is bijzonder nitrofiel en banaal. Hier achter geeft de Antitankgracht uit op een sluisruïne. Er is pas een deel van de gracht uitgegraven, maar hierin staat geen water en wel banale soorten, ware het niet dat hier het enige exemplaar Valse voszegge van de dag is gezien. De antitankconstructie bestaat uit een verweerde betonnen loodrechte wand, de andere zijde is een zandlemen helling. Op het beton treffen we enkele mossen aan, zoals Gewoon dikkopmos, Gewoon muisjesmos, Gewoon achterlichtmos en Groot muur-sterretje. Tegen de middag bereiken we nog twee vijvers waarvan de ene geen enkele waterplant bevatte maar in de zandige oeverwal wel wat Bochtige smele liet zien. De andere vijver maakt deel uit van een soort oude villa. De Meerkikker raspt zijn hortende roep van uit een groot water dat werkelijk vergeven is van Parelvederkruid, grote roze bloeiende Witte waterlelie cultivars en Kaapse waterlelie. Deze laatste lijkt op drijvend fonteinkruid, ware het niet dat er een witte bloeiwijze tussen staat die pas thuis op naam kon gebracht worden. Het moet gezegd worden: hier stond geen enkele wilde plant, alleen troep uit de winkel. Bovendien weergalmde boven de Groene kikker uit die Meerkikker: opnieuw een diersoort uit de winkel. De oeverranden van de poel waren wel schitterende schrale graslanden, met o.m. Klein vogelpootje, Muurpeper, Veldereprijs, Ruig haarmos, Vroege haver, Kluwenhoornbloem, Muizenoor en Zandblauwtje. 's Namiddags onderzoeken we eerst de geschoonde zijde van de Antitankgracht. Eindelijk echte hydrofyten, zoals Glanzig fonteinkruid, Dwergkroos, Kikkerbeet, Grote waterweegbree, Grof hoornblad, Waterviolier,
<
Klein en Puntkroos, Watertorkruid, Gekroesd fonteinkruid, Waterzuring, Grote egelskop en als laatste Tenger fonteinkruid, dat thuis pas nagekeken worden kan. Naast heel wat libellen zien we ook een Kroosvlindertje over het kroostapijt vliegen. De oevers zijn deels verbost, deels gekapt en op de oevers groeien toch enkele zeer belangrijke zeggesoorten, nl. Voszegge, Hoge cyperzegge en een grote populatie IJle zegge. Boven aan de top van de betonnen tankwering loopt een pad waarop ook een aantal bijzondere soorten worden genoteerd, zoals Gewone bermzegge, Groot streepzaad, Wilde liguster of Kruisbladwalstro. In de struwelen staan bijvoorbeeld Wijfjesvaren, Moerasbeemdgras, de wilg Salix x rubens en Heggenwikke. Op de loodrechte wand noteren we de mossen Zijdemos, Gewoon achterlichtmos en Groot muur-sterretje. Tijdens het onderzoek van de nabij gelegen graslanden beschrijven we nog twee sloten. De eerste is grotendeels overgroeid met Liesgras en Mannagras, maar in de oeverzone staat weer de Voszegge, met zijn minuscuul geoord schutblad, zijn mooie

diepgroene kleur en zijn stevige rechtopstaande bloeiwijzen met gelijste kanten. Op een eerder open plek, waar het zware hout werd weggehaald, is IJle zegge zelfs dominant, vergezeld van Speenkruid. In de volgende sloot, parallel met de Scharpent straat, vinden we bovendien flink wat Moerasbeemdgras, Grote egelskop, Ruw walstro, een massa bloeiende Waterviolier en statig Watertorkruid. In het volle licht heeft Egelboterbloem en Zeegroene muur kans gezien om heel wat achterstand weer in te halen. De laatste waterpartij die we bekijken is een nog niet geschoond waterhoudend deel, met dominante soorten als Waterviolier, Gele waterkers, Gele lis en Grote egelskop. Op de betonnen rand staat heel wat Brede eikvaren. Overal horen we Meerkikker roepen, maar de Koekoek is ook de hele dag van de partij.

Struweel en Bos

Als we in de vroege morgen het eerste struweel ontmoeten beginnen we ijverig een aparte lijst te maken voor de Brabantse bossen. Tot onze bezorgdheid blijkt dat de houtige gewassen zowat allemaal de zelfde leeftijd hebben en dat we waarschijnlijk geconfronteerd worden met een aanplantingsactie voor Meer Groen en Minder Natuur. Toch vinden we tussen de Robinia en Amerikaanse vogelkers enkele iele iepen, die we als Hollandse iep bestempelen wegens het dimorf karakter van twijghoeken en bladvormen. De typische bossoorten zijn in de kruidlaag wel aanwezig, zoals Schaduwgras en Smalle stekelvaren, maar als de Hazelaar is aangeplant dan weten we het ook niet meer. Mahonia, Japanse berberis en Japanse duizendknoop waren de andere opvallende zaken. Vervolgens onderzoeken we de verboste structuur rond de voormalige kasteelgracht. Hierin treffen we een nat wilgenbos en een natte ruigte waarin we een 40-tal soorten aantreffen waaronder Gewone salomonszegel, een bloeiend exemplaar Stijf barbarakruid, heel wat IJle zegge en erg veel Drienerfmuur. Hier ontmoeten we de eerste Voszegge van de dag en we waren gewaarschuwd: Herman Van Nerom heeft er hier zelf genoteerd. Is het wel een echte of eerder een rare valse voszegge? Hmm, geen donkere resten aan de voet van de pol, maar toch het juiste kleurtje en het juiste schutblad. inzamelen en wegwezen. Uiteindelijk treffen we de Voszegge frequent aan in de loop van de dag en verbazen we ons erover dat de Valse voszegge hier zo zeldzaam is! Later trachten we opnieuw een houtkant te documenteren naast een graanakker, maar al gauw blijkt dat hier opnieuw sprake is van een aangelegde floravervalsing. De vondst van een eerder 'oude' Spaanse aak blijkt opnieuw een aanplanting. We zullen over het bos hier niet verder uitweiden.

Akkerflora

We maken 3 lijsten met akkervondsten. Een graanveld telt 14 soorten, met vooral de typische Grote leeuwenklauw, mooi rechtop en bovendien een massa Klein vogelpootje. In de wegberm op de middag langs akkers noteren we 18 soorten waaronder Ingesneden dovenetel, Hondspeterselie, Ruige klaproos, Behaarde boterbloem, Gewoon langbaardgras, Zwarte nachtschade en Knopherik. 's Namiddags kijken we over een zee van Grote klaproos en Gewone reigersbek in een verlaten akker of raaigrasland in de Scharent. Hierin vinden we 14 soorten, waaronder opnieuw Ruige klaproos en wat Stijf barbarakruid.

Graslanden

Op de loop van onze wandeling hebben we 7 graslanden onderzocht, waarvan 3 verruigde en 3 schrale typen. Opvallend is evenwel dat de schraallanden heel makkelijk in ruige graslanden met grote vossenstaart overgaan als de bodem wat lemiger en lager is. Zo ligt er naast een oude zandige dijk een schraalland met dominantie van Gewoon reukgras en Gewoon struisgras. Hierin treffen we onder meer Tijmereprijs, Rapunzelklokje, Gewone rolklaver, Gewone veldbies, Klein vogelpootje. In de rand staat Eenstijlige meidoorn en Sporkehout. Wat verder is het nog schraler en vinden we Grasklokje, Zandblauwtje, Goudhaver, Knolboterbloem en Muizenoor. De overgangen van zand naar leem zijn bijzonder fraai. In de namiddag treffen we in een ruig grasland verschillende grote vlekken Gevleugeld hertshooi, verder Beemdlangbloem, Margriet, Moerasrolklaver, Echte koekoeksbloem en zelfs opnieuw Goudhaver. Ook is er in de namiddag een grasland over de Binnenbeek bekeken waar we een hoop ingezaaide soorten zoals Inkarnaatklaver aantreffen, waarschijnlijk een poging om een akker om te zetten in een fleurig hooiland. We weten niet of dit ons eigendom is, omdat onze gids ons vroegtijdig diende te verlaten. Tenslotte vinden we een verlaten graslandje dat werkelijk de moeite van aankopen is, met in de hoge zandige rand Kruipganzerik, Gewone veldbies, Gewone rolklaver en Biezenknoppen. In het lagere deel is het reeds een Filipendulion. In de meeste graslanden vinden we frequent en veel wikkesoorten, zoals Vogelwikke, Ringelwikke, Voederwikke, Heggenwikke en Vierzadige wikke.

Muurtjes

We hebben buiten reeds vermelde mossen op verweerd beton ook een oud muurtje gezien, waarop Veldereprijs, Ruig haarmos, Bekermossen, Muizenoor, Vertakte leeuwentand en Muurpeper groeien. Bovendien staat hier een dwergvorm Kruisbladige wolfsmelk en een massa Sedum kamtschaticum op de muur. De villa bewoners weten wel hoe ze hun tuin netjes kunnen houden. Achter de muur - die van Niemand blijkt te zijn - lag een hoop gazonmaaisel met hier op enkele bloeiende exemplaren Damastbloem en wat Late guldenroede (die nog niet bloeide).

We noteren 460 waarnemingen van zo 'n 240 taxa. Hiervan zijn er 10 vermeld in de Rode lijst 2005 (Inbo). Achteruitgaand zijn Goudhaver, Knolboterbloem, Muizenoor, Groot streepzaad en Grasklokje. Brede eikvaren en Damastbloem zijn zeldzaam, terwijl Kikkerbeet als kwetsbaar is opgenomen. Glanzig fonteinkruid en Voszegge zijn in Vlaanderen bedreigd. Als we dit even nagaan moet de omgeving van het Haachtse Antitankkanaal wel bijzonder zijn, de Damastbloem tussen het tuinafval daargelaten. Het rijtje siersoorten dat we in dit buitengebied aantreffen heeft ook hier een flink aandeel in, vooral als we denken aan de waterpartij met winkelsoorten als Kaapse waterlelie en Meerkikker, de houtkanten vol goedbedoeld genetisch verarmd kwekerijmateriaal. Laten we even de Oud-bos planten overlopen. Dat zijn Gelderse roos, Gewone salomonszegel, IJle zegge, Knopig helmkruid, Mannetjesvaren, Rode kornoelje, Schaduwgras, Smalle stekelvaren, Wijfjesvaren, Wilde kamperfoelie , Hazelaar en Spaanse aak. De laatste 2 beschouwen we als verdacht wegens gebruikelijk plantgoed voor het goede doel. We houden dan 10 soorten over, wat natuurlijk niet weinig is maar voor een inventarisatie in 3 km² ook niet veel. In tegenstelling tot de tekst in de nieuwe atlas is langs de Dijle ook wel Voszegge te vinden.

In aanklikbare em060527kruistabel kun je de vondsten met abundantie bekijken.