Met zelfverwonding omgaan als omstaander

Om deze tekst te kunnen schrijven heb ik beroep gedaan op een aantal teksten en getuigenissen van omstaanders. Het is voor iemand die zichzelf vroeger verwond heeft dan ook niet zo makkelijk om te gaan vertellen aan omstaanders hoe ze zouden kunnen reageren als ik niet weet wat voor gevoelens er worden opgewekt aan de andere kant. Ook schrijf ik dit stuk in de "Z"-vorm. Waarin "Z" de persoon voorstelt die zichzelf verwond.

Misschien heeft "Z" je in vertrouwen verteld over zijn of haar zelfverwondend gedrag, of je hebt het per ongeluk ontdekt. Het belangrijkste is dat je het weet, ongeacht hoe je erachter kwam. Het is er... en je zal er op moeten reageren. Hoe je dit doet is meestal niet zo vanzelfsprekend. Daarom zet ik hier een aantal dingen neer die dat wat makkelijker kunnen maken. Of om het beter te leren snappen, zodat er vanuit dat begrip kan worden gereageerd.

Soms zit je met het gevoel dat je voor "Z" weinig kan doen. Dit klopt jammergenoeg in grote mate. Want als er iets moet gebeuren of veranderen, dan zal "Z" daar uiteindelijk moeten voor opkomen. Toch kun je ervoor zorgen dat "Z" een aantal dingen heeft waar hij/zij op kan rekenen. Die dingen geef ik even weer in een aantal punten:

• Het is begrijpelijk dat je het gedrag niet volledig kunt vatten. Wees daarom niet bang om meer info te gaan verzamelen over dit onderwerp. Hou er echter wel rekening mee dat je niet alles wat je las of hoorde kunt weerspiegelen aan "Z". Zelfverwonding is niet iets wat je in een vakje met een aantal kenmerken kan stoppen die zomaar voor iedereen gelden.
• In verband met hoe je er tegenaan kan kijken.
  Je kan bijvoorbeeld na een ruzie te weten komen dat "Z" zichzelf heeft verwond. Dit doet "Z" niet om je op te zadelen met een schuldgevoel. Ook al komt het soms wel zo over, gewoonlijk is dat niet de bedoeling.
• Vermijd het onderwerp niet. Ook al kun je er niet goed mee omspringen. Het zal jou en "Z" wat vrijer doen voelen, in tegenstelling tot het 'zelfverwond-taboe' dat alleen maar spanningen teweegbrengt. Misschien wil "Z" niet geforceerd worden. Respecteer dit dan ook. Een evenwicht hierin zal je echter zelf moeten zoeken.
• Stel geen ultimatums.
  Hiermee bedoel ik dat je "Z" niet kan dwingen om zichzelf niet meer te gaan verwonden. In al de tijd dat ik dit onderwerp ken heeft dit zelden tot nooit geholpen. Probeer het dan ook niet. Soms zorgt dit zelfs voor een negatiever resultaat. Straffen brengt ook geen aarde aan de dijk. Op die manier kan de cirkel van zelfhaat trouwens nog sterker worden.
• Zorg ervoor dat je zelf niet in de knoop geraakt met je gevoelens. Mocht dit toch gebeuren, aarzel dan niet om zelf hulp te gaan zoeken. Het is voor "Z" zelf heel moeilijk, maar voor de directe omstaanders vaak minstens even moeilijk.