Zelfverwonding

Artikel 3: Psychiater Ann Berens: 'Leven met borderline is een hel'

In ons land kampen naar schatting 200.000 mensen met een borderline persoonlijheidsstoornis. Kenmerkend zijn impulsiviteit, stemmings- schommelingen en zelfverminking. Psychiater Ann Berens toont de weg naar het herstel.

Zeven jaar geleden lanceerde Ann Berens in het psychiatrisch centrum van Duffel een afdeling voor borderlinepatiënten, de Spinnakker. De circa vijfentwintig bedden zijn vrijwel constant bezet.
'borderline is nu beter bekend dan vroeger, met een zekere overdiagnosticering tot gevolg', stelt dokter Berens vast. 'ik krijg soms telefoontjes van mensen die zeggen: 'ik leef samen met een borderlinepatiënt.' Je mag niet te snel de diagnose stellen. Toen wij in 1997 de Spinnakker opstartten, werden deze patiënten als 'zeer moeilijk' omschreven. Ik vind het integendeel prettig om met hen samen te werken. Voor hen is het ook een opluchting dat ze ernstig worden genomen.'

Wat betekent 'borderline' precies?

Als borderlinepatiënten luisteren naar hun hart, reageren ze te emotioneel en krijgen ze hun emoties moeilijk onder controle. De omgeving vindt hun reactie overdreven, waardoor ze aan zichzelf gaan twijfelen. Wij leren in het centrum zelfcontrole aan. Vaak hebben patiënten problematische relaties omdat ze niet op een goede manier met mensen kunnen omgaan. 'Ze zijn manipulatief', wordt soms beweerd. Terwijl ze vaak niet bereiken wat ze willen. Het grote probleem et psychiatrische aandoeningen - en zeker borderline - blijft het stigma. Als je een been breekt, heb je een gebroken been, maar wie een borderlinestoornis heeft, is een borderliner. Het definieert de persoon totaal. En daar ben ik het niet mee eens. De stoornis verklaart waarom iemand bepaalde problemen heeft, meer niet.

Wie zijn de patiënten?

Vooral jonge vrouwen. Mannen komen met hun problemen dikwijls in de verslavingszorg terecht, of in de gevangenis, omdat ze in hun impulsiviteit strafbare feiten plegen.

Het is voor een leek allicht niet eenvoudig om borderline in zijn omgeving te herkennen.

Klopt. De omgeving kan het moeilijk begrijpen en reageert vaak niet gepast. Je moet echt uitleggen waarover het gaat en hoe men het best reageert, namelijk door de ander te 'valideren' en zeker niet neer te halen. Borderline is een chronische stoornis, maar het valt alleszins te verbeteren, mits de juiste ondersteuning.

Hoe ziet een behandeling eruit?

We weten meer en meer van borderline, maar het blijft een stoornis zonder duidelijk omschreven hersenletsels. Onbehandeld is het een beperkende ziekte, en soms ook dodelijk omdat het tot zelfmoord kan leiden. Leven met borderline is leven in de hel. Als je met je emoties geen blijf weet en continu in aanvaring komt met mensen, is het geen wonder dat er zelfmoordgedachten opkomen. Er is de drang tot zelfvernietiging en zelfbeschadiging, bijvoorbeeld door zichzelf in de armen te kerven.
Maar het is niet juist dat je met borderline niks meer kan. Door te leren omgaan met spanningen kan borderline langzaam verbeteren. Medicamenteus zijn de opties beprekt, hoewel in crisisperiodes lichte doses van een neurolepticum kunnen helpen. Heel wat patiënten met borderline maken een depressie door, en in gevallen helpt een antidepressivum. Daarnaast bestaan er geen adequate geneesmiddelen. Geef zeker geen kalmeermiddelen, want dat creëert een vals gevoel van veiligheid. Ons centrum werkt meer bepaald volgens de ideeën van Marsha Linehan, onder meer met oosterse meditatietechnieken gericht op acceptatie. Een borderlinepatiënt en zijn omgeving moeten de beperkingen leren aanvaarden. Dat is nog niet hetzelfde als het goedkeuren en je erbij neerleggen. Mensen moeten zelf hun verantwoordelijkheid opnemen, wij kunnen dat niet voor hen doen.

GUY VAN GESTEL

bron: Dag Allemaal