update:
2009 jun 30

SGV Bessemerweg

De Band-Heem jg. 07 nr 1 (1963)

 terug naar / back to
TOPONY SGV

 

   

  (p. 17)

 

Dr J. Nyssen = Jaak Nijssen

SCHOPPEM - EEN OUD STUK WEG

voor de afbeeldingen, zie het origineel (Gutenberg-formaat) of vraag het aan de webmaster, met opgave van uw adres.

     
     
   

Valt op op de kadasterkaart van 's- Gravenvoeren dat het verlengde van de Bessemerweg, K L, nabij het Steenbos, een kromme lijn is (afb 1) . We bedoelen de percelengrens. Andere kavelgrenzen zijn recht. Een kromme lijn op de kadasterkaart betekent iets ; hier, een verdwenen wegvak, 185 m. lang.

Het feit valt des te meer op daar de huidige weg, K M, géén kavelgrens is Op één plaats wordt hij nog elk jaar mee omgeploegd.

Het onderzoek op het terrein (i) geeft te zien dat K L evenmin als het stukje I K holle weg was (2). Wel is er bij punt L aan de westkant van de Kapellestraat.(vroeger heette dit stuk ook Kettestraat) een uitdieping in de berm : de  voormalige aansluiting van de Bessemerweg met de

Kapellestraat (3). Het stuk K L bestaat hoofdzakelijk uit prikkeldraadafsluitingen, gedeeltelijk uit niet te oude hagen. In 1770 bestond K L nog als weg er met de naam Bessemerweg. Het stuk K M N daarentegen vinden we niet vermeld, en N P evenmin. Dit wil niet zeker zeggen dat ze nog niet bestonden, maar het is toch mogelijk dat men toen nog moest rondgaan volgens I K L N T P Q . ... Tussen 1770 en 1870 is K L dan opgenomen geworden in de aanpalende eigendommen.

(p. 18)

Interessant aan het hele geval is dat de Bessemerweg dus vroeger zomaar vertrok vóór de plaats van de Romeinse villa (op ons kaartje met stippeltjes aangegeven) (5). Hij loopt dan in betrekkelijk rechte lijn naar St.- Annakapel. Hét verlengde ervan loopt dan rechtlijnig verder over de Oude Linde, Mesch en  Zesenhoven- Wit Huis naar de Maas

bij Eisden. Aan de andere kant van de villa nu, ten 0. dus, zit er in de vroeger " renghstraet" genoemde weg een opvallende knik, bij Q namelijk Maar de weg Q R G heeft niet een zo opvallend verder verloop als de Bessemerweg.

Het grootste probleem is dat er tussen Q en L geen spoor is van een verdwenen weg, noch op het terrein, noch. in de kavelgrenzen. En tegenover het oude uiteinde van de Bessemerweg, bij L is de Oosterberm van de Kapellestraat drie meter hoog.

Hoe dan ook, het wegennet is in de buurt van het Steenbos terdege beïnvloed geworden door de nederzetting aldaar.

terug naar de top

   

   

AANVULLENDE NOTA'S

   

nota 1.

Reliëf en toponymie van de omgeving van het Steenbos kunnen we best als volgt begrijpen : Op de ketel (tussen hoogte lijn 115 en de wegen K M N T U, Op het Steenbos (binnen R E D N) en Op de Reng (ter weerszijden van de wegen W R en R G en Op Schietekamer (ter weerszijden van het wegvak 0 D) vormen een verhevenheid die ten O. begrensd wordt door het delletje genoemd In de Wiendel, ten N. door de Voer (Schoppem - Vitsen) en ten Z.- W. door de Remeredelle (Voer en Remersdelle niet op het kaartje).

Genoemde hoogte "hangt vast" aan de hoogte van de Weersterhei, en maakt samen daarmee deel uit van de waterscheiding tussen de Voer en de Beek. Zoals de . hoogtelijnen op het kaartje weergegeven is het terrein rond het Steenbos zachthellend (5 m. hoogteverschil op 200 m. lengte)

Huidig gebruik van het terrein : ten N. en O. van de lijn I K M N P Q R W is alles wei. Er zijn daar sinds 1850 (Popp) meerdere hoeven gebouwd: één iets ten O. van de Steenboskapel en meerdere aan de grote weg naar St.- Marten. Ten zuiden van laatstgenoemde lijn is er veel veld

Tussen K en M zijn er nog percelen veld die over de weg heen lopen

nota 2.

Steeds weer die vraag : hoe zijn holle wegen hol geworden? En : waarom andere wegen of stukken weg niet ? Zijn holle wegen ouder dan de andere ?

Op ons kaartje zijn hol, met max. hoogte van de bermen :
A D L N (tot 3 m.),
R G (tot i m.50),
G S en een klein stukje van R W (1 m.), nl. precies zover als hij in 1770 als percelengrens vermeld staat : langs perceel 13 van onderstaand kaartje! Ook B E R is hol (1 m,50).

Holle wegen vormen uiteraard der zaak steeds percelengrenzen. Over vlakke wegen heen kunnen percelen doorlopen : men kan vlakke wegen mee omploegen. Of belet dat omploegen het hol worden van een weg ? Merk op dat I K L kavelgrens vormt, en niet hol is !

(p. 19)

Ook dient aangestipt dat waar de percelen over de weg heen liggen, dat in 1770 ook al het geval was. Maar van 1850 tot op heden is er verandering in de toestand gekomen : P Q is ondertussen percelengrens geworden, en de oostelijke drievierden van KM ook ! (Vgl., nota i)

nota 3.

Op bijgaand diagram (afb. 2) is de hoogte van de bermen langs de Kapellestraat weergegeven. De breedte van het gearceerde vak geeft de hoogte van de berm aan op dat bepaald punt van de weg. De asymmetrische deuk in de berm, bij a, is wat er overblijft van de oude aansluiting van de Bessemerweg. Merk de hoge berm op juist daartegenover.

terug naar de top

   

 nota 4. (bij afb 3)

   

Op volgend kaartje staan nog maar een paar percelen getekend : het zijn enkele percelen van 1770.

Uit de vergelijking van hun ligging en de omschrijving in de kadasterboeken 1770 kan men opmaken hoe wegen aangeduid werden : soms als percelengrens (perceel 1), soms als af te trekken oppervlakte (perceel 8), soms als plaatsnaam (perceel 15). Het spreekt vanzelf dat deze enkele percelen te situeren het hele omgevende veld is moeten uitgepuzzeld worden !

(p. 20)

Op deze kaart staat nog geen kapel : gebouwd in 1846. Huizen hebben we weggelaten.

-----------------

Achtereenvolgens : het kavelnummer op ons kaartje - dan, volgens het kadaster 1770 (Maria- Terezia) : eigenaar, volgnummer, omschrijving - dan eventueel onze opmerkingen.

 

1.- Jan Leenaerts Wed. Willem Leenens. 3459. vijff groote roeden aen de kettenstraet, regenoten ten ooste de Kette straet, weste en suijde Peter Wicken noorde den wegh. Hier is de Bessemerweg ten zuiden dus niet als dusdanig vermeld !

2.- Peter Wicken voord. Erffgenaemen Henricus Alexander Ernon. 2850. twelff groote en seventhien kleyne roeden Landts gelegen op Schietekaemer regenoten ter sonnen opganck de wed. Willem Leenens onderganck hendrick heijnen middagh Bessemerwegh, noord de straet.

3.- Hendrick heijnen. 1738. Drij groote Roeden landts geleghen op Schiete Caemer regenoten Sonnen opganck Peter wicken onderganek Lendert Bronckaers middagh den wegh op Schoppen leydende ter andere (zijde) Nicolaes Claes. In plaats van middag, lees : noord !

4.- d'erffgenaemen hendrick Bronckaers. 2034. Drij groote Roeden geleghen aen de Kette straet regenoten ten opganck hendrick heijnen ten onderganck Thyleman Brouwers ten middagh Nicolaes Claes, ten noorde den wegh . Bessemerweg dus weer verzwegen. 5.- Tilman Joseph Brouwers. 2246. Seven groote en Neghen kleyne roeden lands op Schiete Kaemer gelegen regenoten opganck de straet, onderganck den bessemeekers Wegh, een hooft hendrik bronckaerts, ter andere Joannes Stevens - Hoofd = lange zijde. Orientering is ariders dan in vorige stukken.

6.- Joannes Stevens. 3423. Vier grote en thien kleijne roeden gelegen opden Bessemer wegh regenoten ten sonrien opganck theel joseph.Brouwers ten middagh de P.Exjusuiten ten onderganek de wed. Mathijs Dofnaij ten noorde de straet. Exjesuiten : de orde was opgeheven

7.- Peter Wicken (zie perceel 2). 2855. Ses groote en vijffthien kleijne Roeden gelegen op den Bessemer wegh regenoten ten sonnen opganek de straet oriderganck Nicolaes Cloos noorde den wegh.

8.- Nicolaes Cloes. 2689. Eene groote en negenthien (kleine) Roeden Landts sonder den wegh aen den Bessemerwegh, regenoten ten drij sijden Peter Wicken ten onderganck wed. jan Belboom. - Alhoewel de Bessemerweg niet onder de reigenoteri vermeld staat, wordt toch gespecifieerd dat de weg niet in de opgegeven maat is inbegrepen.

(p. 21)

9,- De wed. jan Belboom. 2994. Een stuck Landts van twee groote en derthien kleijne roeden gelegen op .den Bessemer wegh regenoten ten noorde den selven wegh ten suijde thilman joseph Brouwers ten ooste Joannes theleri ten weste Lendert Stevens. - Het bedoelde perceel van joannes theleri lag iets ten Z. van perceel 7.

10.- Lendert Stevens. 2884. Een stuck van vijff groote en thien kleijne Roeden gelegen op den Bessemerwegh regenoten ten noorde den selven wegh ten suyde thilman joseph Brouwers ten ooste de wed. jan Belboom ten weste de P/Exjesniten. 

11.- P.Joannes Limpens hier vooren procurator van het Collegie der Societeyt Jesu binnen Mastricht. 2388. twelf groote en achtthien kleijne roeden op den selve Bossemer wegh gelegen, regenoteri ooste lendert Steevens, weste antaer: landt, snyde de Erff(genamen) Brouwers, ten noorde den bossemer weegh. Men vergelijke dit "bossemer " met Del Vaux' "beushemer". In het hele kadaster vonden we maar eens "bossemer" en ook ééns "bessemeker". (zie perceel 5),

Voor de jezuieten in SGV zie Leerssen, Pastoor Daffnay, >>> "3. Commentaar bij de huishoudelijke uitgavenlijst (dl. D: 80r - 112r)"

12.- De wed, Jan Belboom. 3001. Een halff Bunder en drij kleijne Roeden Landts gelegen op mombersgalt, regenoten ten noorde joannes Belboom suijde thilman Brouwers ten ooste den wegh ten weste joannes sappin. - Van de weg N T is er dus geen sprake, tenzij we "galt" als gats moeten lezen.

13.- Willem Holtappel woonende in de Kette straet. 2975. Drij groote roeden aen den steenbosch gelegen regenoten ooste de straet gaende naer warsage weste joannes Lousberg, suijde Michel Waelpot noorde de straet gaende naer Visé. - L.W. : " aen" en niet "op den Steenbos". Perceel 13 hoorde dus niet meer bij het Steenbos.

14.- De wed. Jan Belboom. 3006. Noch Een stuck van echt groote en drij kleijne roeden gelegen op de Renghe regenoten ten noorde jacobus van haeren, ten suijde gaspar Rutten en andere ten weste de wed. theel Duyckers ende de verklaerderse.

15.- Gaspar Rutten. 2782. Een Stuck van acht groote Roeden gelegen op den Schoppemer wegh regenoten ten ooste gerard Schellincx ten weste Willem Steenebrugge ten noorde de wed. jan Belboom ten suijde Lambert Belboom. - Hier is de weg vernoemd, doch enkel als plaatsnaam.

16.- De wed. Jan Belboom. 2998. Een stuck van ses groote Roeden gelegen op den Steenbosch, regenoten ten noorde Peter Belboom ten weste de kette straet ten ooste willem magermans ten suyde Willem Belboom. - N P dus niet vermeld

terug naar de top

   

(p. 22)

nota 5.

De overeenkomst tussen ons kaartje en de plattegrond van de opgravingen bij Del Vaux, Découverte... (ook gereproduceerd in HEEM, 50 jg. Nr 4) : het kruisje dat bij Del Vaux de kapel weergeeft komt overeen met de kapel bij "N" op ons kaartje. De " holle weg in het Noorden" van Del Vaux is de grote weg Voeren - St- Marten. Het woord Romersdelle, lees Remeredelle staat bij Del Vaux iets te dicht bij het Steenbos.

 

nota 6.

Enkele nu nog gebruikte plaatsnameri (Vgl, ook Boileau, Enquête dialectale. ...), Ze werden ons medegedeeld door Mevr Jos. . . . . te Schoppem.

fonetische weergave : zie afb. 4.

 

 

 

terug naar de top