Jaak Nijssen 1985 ---- De spoorlijn Tongeren - Aken in oorlogstijd aangelegd

spoorweg / railway / Eisenbahn / chemin de fer / ferrocarril --- (Tongern Tongres) Nerem Nerem (Nederheim) Glons Boirs Bassenge (Bitsingen) Wonck Visé (Wezet) Berneau (Beerne) Sint-Martens-Voeren (St. Maartensvoeren Fouron-Saint-Martin Martinsfuhren) Remersdaal (Remersdael) Montzen Moresnet Boschhausen Gemmenich Aachen-Westbahnhof Ronheide Aachen-Hauptbahnhof

updated 2001-04-07-------------- http://www.ping.be/~ping4929/spoorweg.html

====================================================================

inhoudstabel (= links naar de hoofdstukken) ---------- inleiding ---------- literatuur en internet-links

Kurzfassung ------- résumé ---------- summary -(further traductions are welcome)

========================================================================

Originele uitgave: Opbouwwerk Voeren - Voeren - D/1985/1430/2 / Bessemans. Eigenbilzen --- (boek uitverkocht). Dit is een Scan (zonder afbeeldingen). Er kunnen nog scan-fouten voorkomen. Opmerkingen en vragen steeds welkom - J. Nijssen, Veurzerveld 28 A, B-3790 Sint-Martensvoeren, eMail: jaak.nijssen@ping.be

(Voor St. Martensvoeren, gemeente Voeren zie de site van Rik Palmans: Voeren)

===========================

SUMMARY

 

Tbe Germans had an economic rather than a strategic end in view as they constructed during the First World War the railway Tongeren-Aachen in occupied Bel ium (Fig. 1, p. 13 and fig. 3, p. 18-19).

 

The initial work was done by German railway troops (table 1, p. 23) while the essential part of the work was left to German specialized firms (table 2, p. 31). The manpower (12 000 man daily) was mainly Belgian. Russian prisoners of war had a limited part in it (2 000 during 6 months). The bridges and tunnels of the line present a real interest. But the main impact of its construction was the acceleration that was given to the mechanisation of earthwork. The bridge of Sint-Martensvoeren is of ferroconcrete. At the time of its construction, the use of this material was still controversial among railway administrations. The new line was put into operation on February 16th. 1917, long before war was ended, and still served German military purposes for almost two years.

 

return to the beginning

====================

Inleiding

 

Tot het ontstaan van dit werk droegen bij in lange gesprekken: Pierre Locht (*1898), mijn tante Anna Beckers (1890 -1982). Hubert Beckers (1884-1981), Josephine Joos (*1920), Hubert Philippens (*1901), Alex Zeevaert (*1910), Theo Olivy (*1924), Victor Daems (*1932), allen vroeger of nu te Sint- Martens-Voeren; Jozef Beckers (*1899) Remersdaal/Leuven; Antoon Poisquet (1898-1982), Nerem; Gabrielle Dukers, echtg. Martin, Wezet. Waardevolle in lichtingen verschaften verder Hanni Persson te Essen (Rijnland); Katharina Gräfin von Looz-Corswarem te Koblenz, dochter van Wilhelm Emmanuel Weber; L. Van Den Akker, spoorwegdeskundige te Boechout. Technische raad kreeg ik van Georges Vandenabeele, ingenieur te Deurne-Antwerpen, en van Winand Perillieux, Vorstand des Bautechnischen Büros der Bundesbahndirektion te Keulen. Vele officiële diensten droegen bij tot mijn onderzoek, daaronder de in bijlage genoemde archief-instellingen, de biblioteek van Voeren, de provinciale biblioteek van Hasselt, de stads biblioteek van Maastricht (Limburgensia en krantenverzameling), de biblioteek van de Technische Hochschule van Aken (naslagwerken en verzameling tijd schriften), de Zentral- en de Universitätsbibliothek van Keulen (naslag werken, Fernleihe: honderden regiments-monografieen en fotokopieën uit tijdschriften), het Rheinisch-Westfälisches Wirtschaftsarchiv te Keulen (gedenkboeken van de firma's). Meerdere uitgevers gaven toestemming tot overname van afbeeldingen. Materiële hulp verleenden fotograaf Ghijsens uit Nerem, de V.V.V. "De Voerstreek" en Opbouwwerk Voeren. Dat zij allen, evenals de vele niet genoemden, die een helpende hand toestaken, hier nogmaals de uitdrukking vinden van mijn dank. Dat de oproep van Meertens (zie inleiding) tenminste gedeeltelijk kon beantwoord worden houdt verband met enerzijds de toename van de geestelijke activiteit in mijn streek, de Voerstreek, sinds ze uit een vreemdtalig administratief geheel werd losgemaakt (1963), doch evenzeer met de toenemende interesse voor relikten uit het industriële tijdperk. Meer bepaald wees Adriaan Linters, de voorzitter van de Vlaamse Vereniging voor Industriële Archeologie (VVIA mij op het belang van onze spoorlijn als historisch studieobjekt. Een tentoonstelling in de Provinciale School van Voeren leidde ertoe dat ik een door mijn kinderen ontdekt epigrafisch gegeven (afb. A ) ging ten nutte maken; dit leidde tot twee-en-een-half jaar vrij intensieve opzoekingen. Meertens-joong, doe wets neet wieväöl werk ezeu-get es.

 

 

AFKORTINGEN

(R.)E.B.K. (Reserve-) Eisenbahn Bau-Kompagnie

E.H.Btl Eisenbahn-Hilfs-Bataillon

b. of bay. (vóór de naam van een milit. eenheid) bayerisch

M.G.D.E. Militär-General-Direktion der Eisenbahnen

WO 1 Wereldoorlog I (1914-1918)

WO II Wereldoorlog II (1939-1945)

BF Belgische Frank

o'Kelly dagboek van o'Kelly, zie gebruikte bronnen

NMBS Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen

atü druk (in atmosfeer) boven de normale atmosferische druk (ato)

 

Verdere afkortingen worden in de lopende tekst verklaard. In de lijst van de gebruikte bronnen en in het register worden de daar gebruikte afkortingen verklaard.

 

AFMETINGEN Afmetingen van bruggen en tunnels worden afgerond. Daar zijn redenen voor. Vooreerst zijn de gegevens, die in de dokumenten opgegeven zijn, niet vrij van fouten. Dit geldt vooral voor de afmetingen van tunnels en voor de kilometrage van de hele lijn. Maar er zijn ook moeilijkheden met bepalingen; is de lengte van een brug bedoeld met of zonder de landhoofden? - is de tunnel gemeten aan de onderkant of aan de bovenkant (waar hij korter is)? Daarom werd er van afgezien om getallen tot op de meter precies weer te geven.

 

PLAATSNAMEN

In de streek Tongeren-Aken wordt de Nederlandse vorm van de plaatsnamen gebruikt. Zie ook afb. 1, p. 13. Voor namen uit Slavische gebieden wordt meestal de spelling aangehouden die in Duitse kringen ca. 1916 gebruikelijk was. Bij het gebruik van modernere spellingsvormen wordt de Duitse 1916 bijgevoegd.

==========================

Nerem (bij Tongeren) is een mooi dorp Een beek, brede oevers, boerderijen en burgerhuizen in twee lange rijen, tot aan de kerk. Maar de kerk is van de rest van het dorp afgesneden door een spoorwegbrug. Het Maasstadje Wezet wordt naar het noorden toe afgesloten door dijken en lange bruggen, Sint-Martens-Voeren ligt tegen een betonnen bogenbrug aangeleund en in Moresnet lopen treinen hoger dan het haantje van de toren. Zo stoot je tussen Tongeren (Belgisch Limburg) en Aken (Aachen, Duitsland), altijd ergens op de spoorlijn die deze twee oude kultuursteden verbindt. Afb. 1 geeft het verloop aan van deze 50 km lange spoorlijn, die nu, in 1983, enkel goederenverkeer verzorgt, zij het een voor België biezonder belangrijk deel van zijn internationaal spoorvervoer. Binnen enkele jaren zal de lijn een snelle intercity opvangen: Antwerpen - Hasselt - Maastricht - Aken - Keulen. Het boekje dat voor u ligt, lezer, wil een stuk uit de geschiedenis van die lijn schetsen, speciaal de periode 1914 - 1918. Dit is de periode van de bouw en het eerste - zij het ongewone - gebruik van de spoorlijn Tongeren - Aken, een periode waarover ik enkele tot nu toe in België weinig gekende gegevens kon vinden. Zo kan dit boekje ten dele tegemoetkomen aan de oproep van de schrijver en geboren Voerenaar Frans Meertens, rond 1948, in de krant: "Er zou een zeer interessante studie te maken zijn over dezen spoorweg..."

terug naar BEGIN