update: 2003 jul 20

D'r Koeënwòòf nr 22 (2001/1)

 naar Koeënwòòf 23 reacties??
webmaster

 terug naar / back to

D'r Koeënwòòf

INHOUD

Fridy Maurer: Grensafsluiting bij Mond- en Klauwzeer 1

Servais Hutschemakers Servais Hutschemakers : Een schets van het Jezuïetenhof in 's-Gravenvoeren, annis 1742/1743

Martin Cailliau Konkernolen 6

R. Brouwers + J. Nijssen 13 mei 1940 in 's- Gravenvoeren 11

Jaak Nijssen Mei 1940: Een Duitse reeks foto's 12

Elza Vandenabeele 2001: Internationaal Jaar van de Vrijwilliger 13

Hans Maurer De burgerwacht van 1914 uit St. Truiden - Herdenking van de opvang door de inwoners van Remersdaal in 1914. 14

Bep Mergelsberg Georges Simenon, schrijver 15

Willy Machiels "Eèsjde zingt! - Leedsjes en versjes van vreuger en noe" 16

Jaak Nijssen Bevrijding 1944 17

Heemkring Voeren e.O. Heiligen in de gemeente Voeren 18

Jaak Nijssen Klokken 20

Luc Cox Crash Moolt 20

Jaak Nijssen Crash Moelingen Schans 21

KAL GOOD LIMBURGS (moeze, ze zeunt, sjpaoj, tòwwe, raoze, bessen) 22

GEZÄÖMERS (Grueles, Draad WO1, Mheer, thema-avond; Sleedoorn, Heemflits Mheer, Een website) 23

REAKSIES EN AANTWÄÖED 24

Margriet Frijns Douanehuisje

Armand Oprey Groene wegen

NÜJ VRAOGE (Bevrijding 1944, Heiligen) 24

------------

D'r Koeënwòòf (D'r Kaoënwòòf, in het Oost-Voerens) 22(2001/1)

lezer(es) , e verheugen ons in een opmerkelijke toename van het aantal leden-lezers (2001): 40%

blijf ons lezen, ga of blijf voor ons schrijven / jaak nijssen, redacteur

 

 

bij onze titelbladzijde Grensafsluiting bij Mond- en Klauwzeer

 

bij onze titelbladzijde Grensafsluiting bij Mond- en Klauwzeer - Een veldweg tussen Moelingen en 's-Gravenvoeren, gezien naar het noorden. Hij is op het Nederlands gedeelte onderbroken. Zijn Belgisch verlengstuk liep tussen Kadaster 's- Gravenvoeren sectie D nrs. 9 en 42.(oorspronkelijk kadaster 1840), Foto Fridy Maurer, 11 april 2001.

Links op de foto de achterzijde van een tekstbord.

Gezien vanaf de Nederlandse kant:

BUFFERZONE MOND- en KLAUWZEER BEPERKENDE MAATREGEL VAN TOEPASSING

ZONE TAMPON FIEVRE APHTEUSE MESURES DE RESTRICTION EN VIGEUR

terug naar top

------------------

Servais Hutschemakers : Een schets van het Jezuïetenhof in 's-Gravenvoeren, annis 1742/1743

Servais Hutschemakers tekende voor ons een opmeting na van Jezuïetengoederen 1742/1743 (Maastricht, Rijksarchief, Jezuïeten Nr. 11)

 

 

Uit het Kadaster "van Maria- Theresia" (Arch. Etat Luik , Duché de Limbourg) artikel 162 "de paters exjesuiten"

 

perceel nr 2437 :

"bembt

twee bunders drij groote en thien kleij-

ne roeden boven de moelen, regenoten

ooste sr delvaux, weste sr elias, suijde

den moelendijck, noorde den voerstroom"

(omgerekend: 1,8963 hectare)

 

perceel nr 2444:

 

"huijs

item huijs en aangehoorende schueren

Aen stallingen van ses groote roe' gele-

gen in den pleije ende op den voerstroom

regenoten ooste onse erven en sr' delvaux

west de heerenstraet, suijd de wd' gerard

hoeters noord de erven van sr har

(omgerekend: 0,2615 hectare)

 

De schets geeft het Jezuïetenhof weer, evenals de loop van Voer en molenwater (moelendijck). De molen (toen Elias, nu Janssen) lag en ligt tussen het getal "1452" en de samenvloeiing van Voer (links) en molenwater (rechts)

 

's- Gravenvoeren, het Jezuietenhof, kad. A 465 (Popp 1865) Foto J. Nijssen oktober 2001 , naar het ZZO toe

 

Enerzijds lijkt het op een opgave "zoek de verschillen": het gewelf over de Voer ligt aan de verkeerde kant van het linkse gebouw; de poort ligt aan de verkeerde kant van het rechtse gebouw; de daken zijn even hoog Anderzijds is de knik tussen de twee gebouwen reëel, op bijgaande foto veroorzaakt hij een verschil in belichting van beide delen. Merken we op dat zowel de baksteen als de afwerking van sommige openingen van het rechtse, lange gebouw in zijn huidige vorm de indruk geven dat dit ouder is dan het huidige linkse.

 

Deze 18e eeuwse schets is een aardige aanwinst.

(Red)

terug naar top

----------

 

 

 

Konkernolen

 

Afb: Konkernolen, natuurlijke grootte (Nederlandse Oecologische Flora)

 

 

"Blief toch van dij konkernoele aaf, denne sjollek ès gaans vol roej vlèkke" berispte mijn moeder mij in haar dialect, als ik als acht- of negenjarige bengel van de school thuiskwam.Ik had in een haag wat rode vruchtjes geplukt. Ze smaakten zurig, maar na een paar te hebben geproefd, had ik er genoeg van. Het sap had vlekken op mijn schollek nagelaten; dat kledingstuk droegen de kinderen toen, lang geleden, naar school.

 

Daar dacht ik aan terug, als ik in september enkele kornoeljes peuterde uit de haag achter het kruis aan de Kinkenberg in 's-Gravenvoeren.

 

Konkernolen

 

Zouden die vruchtjes algemeen bekend zijn en zou hun dialectnaam nog gebruikt worden ? De volgende dagen deed ik een mini-onderzoek. In 's-Gravenvoeren is de naam konkernole nogal bekend, maar niet algemeen. Vooral ietwat oudere mensen kennen de naam en de vrucht. Komt dat misschien omdat in het klooster, thans ook rusthuis, van 's-Gravenvoeren, toen er nog kinderen op school gingen, een dichte, lange konkernolehaag stond ? Ook omdat het mooie prieeltje in de tuin van de familie

Willems tegenover het klooster, en de haag aan de Kinkenberg (soms) vruchten dragen ? Mijn zegslieden van Moelingen en Sint-Martens-Voeren - nochtans keien in de kennis van vruchten en dialect -kenden noch de konkernool noch het woord ... In Mesch zijn ze wel bekend; daar is dan ook een prachtige heg met sierlijke, drie meter hoge boog, aan de tuin van de hoeve Smeets, langs de weg nabij de Laathof. Ook een paar mensen uit Schimmert, die ik toevallig ontmoette, kenden de konkernoelen (sic) heel goed.

Zuster Anselma toonde mij in het park van het klooster drie hoge brede konkernolenstruiken, nogal ijl groeiend onder hogere berken, wat natuurlijk zou verbeteren als de hinderende berken zouden worden verwijderd. Ze droegen nogal spaarzaam vruchten.

 

Kader: Rode kornoelje

 

Er zouden ca. 65 soorten van het geslacht Cornus (kornoelje) in de wereld wild voorkomen: in Europa vier, in Nederland drie en in België twee soorten. Die tweede soort is de rode kornoelje (Cornus sanguinea L.); hij groeit in Voeren nogal algemeen, op niet beteelde, ruige plekken. Zijn naam heeft hij van de jonge twijgen die op het einde van de herfst en in de winter roodachtig zijn. Hij draagt bolronde, purperzwarte, 5-8 mm lange, niet eetbare vruchten. Mij is geen Voerense dialectnaam voor de rode kornoelje bekend...

 

Gele kornoelje

 

Konkernolen zijn vruchten van de plant die de naam gele kornoelje (Cornus mas L.) draagt. De rode steenvruchtjes zijn 10- 15 mm lang. De struik of kleine boom (tot 5 m, uitzonderlijk 8 m hoog) bloeit, naargelang het weer, eind februari- begin april.

 

De bloemetjes zijn geel, vandaar de naam gele kornoelje. Niet elk jaar zijn er vruchten: de insecten laten het al eens afweten bij deze vroegbloeier. Met konkernolen kan je jam of compote maken. in Frankrijk zou er een alcoholhoudende drank, vin de coronuille, mee worden gemaakt.

 

De gele kornoelje is inheems in Midden- en Zuid- Europa en Zuid-West Azië. In Frankrijk groeit hij (cornouiller mâle) over grote gebieden vrij algemeen; in Duitsland (Kornelkirsche) in zuidelijke streken verspreid voorkomend, noordelijk tot Kornelimünster (!) bij Aken. In België is hij ten zuiden van Samber en Maas, op kalkhoudende bodem, niet zeldzaam. In Voeren ken ik geen enkele plaats waar hij wild groeit.

 

Kornoeljes ?

 

Hoe heten konkernolen in het Nederlands? Bestaat er wel een algemeen Nederlandse naam voor ? Want, ik stoot hier op iets toch wel merkwaardigs. De dikke Van Dale vermeldt voor kornoelje maar èèn betekenis : het plantengeslacht Cornus. Dus niet als naam van de vrucht van een van de twee soorten Cornus die in België en Nederland wild voorkomen, door Van Dale vermeld als "eetbare of gele kornoelje en "rode of wilde

kornoelje". Kent hij de vernederlandste naam kornoelje voor konkernool niet? Of is de gele kornoelje zo zeldzaam wild groeiend in Nederland (X) dat zijn vruchten geen algemeen Nederlandse naam verdienen ?

 

Ook in Nederlandse flora's vind ik niet kornoelje(s) voor de vrucht(en) van de gele (of rode) kornoelje.

In het Frans is une cornouille voor de vrucht en un cornouiller mâle (of sanguin) voor de gele kornoelje (of rode) algemeen gebruikelijk. In het Engels is cornelian cherry de naam van zowel de struik of het boompje Cornus mas als voor de vrucht ervan.

Wanneer ik begin maart in ons tuintje, als de toverhazelaar aan het uitbloeien is, de

gele kornoelje zie beginnen te bloeien, als ik op weg naar Tongeren, tussen Hallembaye en Houtain-Saint-Siméon, een honderdtal meter van de weg af in een verwilderd stukje veld (een uitloper van de Sint-Pietersberg) een enorm gele vlek van bloeiende, vijf meter hoge kornoeljestruiken zie, dan weet ik dat de winter op zijn laatste benen loopt, dra ingehaald door de prille lente.

 

Kader: "Konkernool": schimpnaam, troetelnaam?

 

Twee authentieke "Voerenaren" (hier bedoeld als geboren en getogen in 's- Gravenvoeren) vertelden me dat hun moeder hen al eens aansprak met konkernool of met het verkleinwoord konkerneulke. Dan zat er meestal wel een licht verwijt of liefhebbende vriendschap verweven in de uitroep: "Wat haaste noe wèr agevange konkernool ? Dat moste neet doe-e, mie konkerneulke!!"

 

Martin Cailliau

 

 

(X) Hij zou in Zuid-Nederlands Limburg groeien in een licht krijthellingbos en in ruig kalkgrasland in de berm van een holle weg (Nederlandse Oecologische Flora).

 

Literatuur

 

Babcock Gove, P.B. Websters Third New International Dictionary. 1963.

Berten, R. Limburgse Plantenatlas. 1993.

Boom, B.K.,e. a. Nederlandse Dendrologie. 2000.

Clapham, A.R. , e. a. Flora of the British Isles. 1962.

Cox, H.L. Van Dale Groot Woordenboek Duits-Nederlands 1983.

Geerts, G. , e.a. Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal. 1999.

Guinochet , M. & R. de Vilmorin, Flore de France. 1982.

Heimans, E. , e.a. Geïllustr. Flora van Nederland.

Hoste, I., e.a. Nederlandse plantennamen in de 3de druk van de Flora van België. Dumortiera 70-71 : 50-60. 1998.

Lambinon, J. , e.a. Flora van België enz. 1998.

Mabberley, D.J. The Plant Book. 1997. Petit Larousse illustré. 1998.

Rol, R. Flore des Arbres, Arbustes et Arbrisseaux. 1962.

Schmeil & Fitschen. Flora von Deutschland. 1982.

Van der Meijden, R. Heukels' Flora van Nederland. 1990.

Van der Meijden, R. De spelling van Nederlandse plantennamen volgens de NIBI-richtlijnen. Gorteria 24 : 33-35. 1998.

Van Rompaey, E. , & L. Delvosalle. Atlas van de Belgische en Luxemburgse Flora. 1979.

Van Rompaey, E. , & L. Delvosalle. Atlas van de Belgische en Luxemburgse Flora. Tekstgedeelte. 1978.

Tutin, T.G., e.a. Flora Europaea. 1968.

Weeda, E.J., a.a. Nederlandse Oecologische Flora. 1987.

Weijnen, A.A. Etymologisch Dialectwoordenboek. 1996.Westhoff, V. Wilde Planten. Flora en Vegetatie in onze natuurgebieden. 1970-1973.

 

Afb. De vroegere konkernolenhaag in het klooster in 's- Gravenvoeren (Foto van een prentbriefkaart uit de collectie van Zuster Anselma.)

 

Afb. Verspreiding van de gele kornoelje in Belgisch Limburg (Limburgse Plantenatlas; 1993)

Afb. Verspreiding van de gele kornoelje in België en het Groothertogdom Luxemburg (Atlas van de Belgische en Luxemburgse Flora;1979)

 

---------------------

13 mei 1940 in 's- Gravenvoeren

 

 

Een incident bij de beginnende oorlog: oprukkende Duitse troepen hebben in 's- Gravenvoeren wapens ontdekt (?). Burgers, mannen, worden op het dorpsplein verzameld. Ze zijn met de dood bedreigd. Tenslotte is echter niemand van degene die hier verzameld werden, doodgeschoten.

 

Willem va ge kloeëster: Willem van Horevoort

 

Theodoor Michiels is de vader van Jeanne Michiels (* 1929) x Gaston Spits

 

Celestin Goessens, een oom van Hari Goessens (*1921)

 

Christiaan Vandeberg, de grootvader van Denise Vandeberg (onderwijzeres) x Jean Reumers, nu Noorbeek

 

Gilles Spits, een oom van Henri, Liliane, Jean- Pol, Josien en Roland Broers

 

Jozef Geelen, de vader van o.a. Guillaume en Hubert (op de foto), de grootvader van o.a. Marie- Thérèse x Willy Gaens

 

Afb Foto Schmeck mei 13 mei 1940. Privé- verzameling

Afb De spontane schets is van de hand van deze kunstschilder en vormt een document op zichzelf.

 

Identificatie door Robert Brouwers (okt. 2001), na bevraging van enkele vrienden.

 

Bakker Emiel Clement, (in Voeren Aktueel 1990, nr. 2 per vergissing Leon genoemd)

 

Guillaume Geelen (met papier in de hand)

 

Hubert Geelen (*1919 ), later op Altenbroek, x Jeanette Heggen.

 

Jean Broers, broer van de (op dat ogenblik vluchtende) burgemeester, grootvader van Johny Broers (*1946) x Lieske Feils

 

De personen die op de schets met een "x" aangeduid zijn, leven nog

 

Verder:

 

Achter T.Michiels, met "kalot": Charel Kerff, neef (oomzegger) van de koereurs Kerff.

 

Tussen T.Michiels en C. Goessens, met hoed: Mathieuke Spits, werkman aan de gemeente.

 

Uitkijkend boven het papier dat G. Geelen in de hand houdt: Andreeske Goffard.

 

Het kenteken op de motor: "..Z .. 4..4" is er geen van een militair voertuig. Die begonnen met "WH" (Wehrmacht Heer).

 

Robert Brouwers en Jaak Nijssen

--------------------

 

Mei 1940: Een Duitse reeks foto's

 

De foto p. 10 is een vergroting van een foto uit een reeks van tenminste 6, afkomstig van de Duitse militair Schmeck van het Gw. Rgt (Grenzwacht Regiment) 46, zoals ons uit betrouwbare bron werd medegedeeld. Daarvan werden:

- één gepubliceerd in Voeren Aktueel 1990/2 (Café de la Place, met o.a. hondenkar en kruiwagen)

- één gepubliceerd in Voeren Aktueel 1990/2 (Stuka Ottegroven van links vòòr)

- één gepubliceerd in Galère "Lorsque... " 1990 (Stuka Ottegroven met Duitse bewaker).

- En nu publiceren wij de vierde, tussen het monument (ook al geen object om de Duitsers gunstig te stemmen) op d'r Plei en huis (nu) Jean- Marie Ernon.

- Een 5e stelt een hoopje wapens voor, waarschijnlijk aan de NW- zijde van het monument,

- de 6e een 35-tal Duitse soldaten, waarvan de meeste ten oosten van het monument. Hier zijn de burgers op de achtergrond nauwelijks individueel herkenbaar.

Volgens de eigenaar van bedoelde privé-verzameling (12 nov. 2000): "Photograph war ein Angehöriger des Grenzwacht ­ Regiments 46. Das Aufnahmedatum ist unbekannt, dürfte aber 12. / 13. Mai gewesen sein, keinesfalls vorher."

Over het gebeuren zelf, zie Robert Brouwers in Voeren Aktueel 8 (1990 ) nr 2 p. 15.

Jaak Nijssen

----------------

2001: Internationaal Jaar van de Vrijwilliger

 

 

De Verenigde Naties riepen 2001 uit tot het internationaal jaar van de vrijwilliger, en de Vlaamse Regering besliste inmiddels dat dit jaar ook in Vlaanderen niet onopgemerkt voorbij mag gaan.

De vier doelstellingen van het Internationaal Jaar van de Vrijwilliger worden door de Vlaamse Regering onderschreven en nagestreefd:

 

1. In de eerste plaats streeft men ernaar dat vrijwilligerswerk meer erkenning krijgt;

 

2. Bovendien wil men ertoe bijdragen dat financiële, materiële en institutionele voorwaarden van die aard zijn dat vrijwilligers in optimale omstandigheden hun taak kunnen vervullen;

 

3. Verder streeft men ernaar vrijwilligerswerk te bevorderen en meer mensen ertoe aan te zetten een deel van hun vrije tijd vrijwillig ten dienste te stellen;

 

4. Tenslotte ijvert men ervoor contacten tussen de verschillende vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties te bevorderen. Concreet wil men het uitwisselen van informatie bevorderen waardoor het mogelijk wordt dat de verschillende groepen uit elkaars ervaringen leren en op die manier efficiënter kunnen functioneren.

 

Eindelijk blijkt men ook in hogere regionen gesnapt te hebben dat heel wat onderdelen van ons maatschappelijk en cultureel leven in mekaar zouden stuiken, als er geen vrijwilligers meer waren... zegt VVIA (Vlaamse Vereniging voor Industriële Archeologie).

 

Elza Vandenabeele

-----------

De burgerwacht van 1914 uit St. Truiden - Herdenking van de opvang door de inwoners van Remersdaal in 1914.

 

 

Afb St. Truiden in Voeren op 14 augustus 2001. Vlnr: schepen Jacky Herens (Voeren), een vertegenwoordiger van de St.- Truidense oudstrijders, burgemeester Ludwig Vandenhove (St. Truiden), burgemeester Huub Broers (Voeren), schepen Jean Duysens (Voeren), schepen Hilde Visser (St. Truiden)..Foto Fridy Maurer.

 

Op 14 augustus 2001 heeft de Heemkring Voeren eO acte de presence gegeven bij de herdenkingen in Remersdaal. Onze voorzitter Jaak Nijssen heeft aan de vertegenwoordigers uit Sint Truiden bij het monument van de draad bij Beusdaal een uitleg gegeven over de situatie tijdens de eerste wereldoorlog bij deze elektrische draad. Zo kwamen de mogelijkheden van de bevolking in de grensstreek aan de orde als het functioneren van de ijzeren draad zelf.

Hierna is het gezelschap naar het oude gemeentehuis van Remersdaal vertrokken om daar na een korte ceremonie bloemen te leggen bij de daar aanwezige gedenksteen. Onder begeleiding van de drumband van de schutterij van St. Maartensvoeren waren er toespraken van de burgemeesters van Sint Truiden en Voeren. Na afloop was een gezellig samenzijn in het CC de Voerpoort in Moelingen waar tevens een film over de Voerstreek aan de genodigden werd getoond.

 

Hans Maure

 

 

-----------------

 

Georges Simenon, schrijver

Kader: Maigret bezocht op 24/25 april 1969 zijn moeder in het rusthuis van de zusters Ursulinen

in 's- Gravenvoeren

 

De wereldberoemde schrijver van Maigret bezocht op 24/25 april 1969 zijn moeder in het rusthuis van de zusters Ursulinen in 's- Gravenvoeren. Volgens Math ieu Rutten (1977) in zijn biografie van Georges Simenon, dan toch. Dat bezoek zou overigens niet ongemerkt voorbij zijn gegaan. Ik vernam voor het laatst van dat bezoek enige jaren nadien van mijn leraar Frans op een Nederlandse school.

 

 

Simenon vond zelf dat hij het enige beroep had gekozen dat er geen was. Aan de magnetofoon tussen 17 September 1973 en 30 maart 1974 zegt hij hierover: "Ce n'est pas un métier d'écrire. C'est une illusion. Une illusion qu'on se fait sur soi-même et sur ce qu'on croit avoir à dire". En verder: "Qu'est-ce qui n'a pas encore été écrit depuis que le monde est le monde?" Toch heeft hij meer dan 400 romans geschreven en dat terwijl hij zelf niet goed begreep hoe hij schreef. Vijf artsen waren niet kunnen doordringen tot de uiterste grens van Simenons creatieve ervaring. Denise, zijn tweede vrouw, heeft wel opgemerkt dat het schrijven van Simenon afhankelijk was van een mechanisme dat hij niet kon starten; hij moest wachten tot het vanzelf op gang kwam en dat joeg hem soms de angst op het lijf. Nooit zeker zijn of, en zo ja, wanneer het weer zou gebeuren. Dat wonder - zoals hij het zelf ervoer - stelde hem in staat om een Maigret verhaal in één week tijd te schrijven. Hoe de man leefde tijdens die creatieve schrijvers-fasen is te lezen in elk werk dat over zijn leven geschreven is. De laatste keer dat 'het wonder' geschiedde was in oktober 1971, toen hij zijn laatste roman voltooide, Les innocents (De schuldelozen). De laatste Maigret werd voltooid in 1972. Toen hij op l8 september van dat jaar aan een nieuwe roman wilde beginnen,Victor of Oscar, merkte hij dat hij niets meer te schrijven had. In de memoires die hij hierna heeft gedicteerd zegt hij: "Ik hoefde niet meer in de huid te kruipen van iedereen die ik tegenkwam ... Ik was dolgelukkig, ik was eindelijk vrij".

 

Georges Simenons voorouders waren afkomstig uit alle hoeken van 'het Land zonder grenzen', het gebied tussen Aken, Maastricht, Hasselt, Luik. De huidige Euregio dus. In deze grenzenstreek kunnen velen de mentale programmering van het land (-sdeel) waartoe hun woonplaats gerekend wordt (leren) overstijgen. Beperkte nationalistische opvattingen waren ook aan de jonge journalist Simenon niet besteed. Deze meta-instelling kostte hem in 1921 zijn baan bij Noss' Perron, een Luiks blad dat voor de Waalse idealen streed. Ook 'Sim'. benadrukte zijn Waalse identiteit door ervoor te schrijven. In juli 1921 had de Belgische regering een wet aangenomen waardoor het Vlaams tot een van de officiële talen werd uitgeroepen, waardoor het land tweetalig werd. Noss' Perron stond vooraan in het gevecht tegen de erkenning van het Vlaams, maar 'Sim' schreef in de Gazette de Liège verscheidene artikelen waarin hij de nieuwe taalwet juist verdedigde. Het gevolg was dat hij verbannen werd uit de pagina's van Noss' Perron."George Sim kun je vergeten ... Die heeft zichzelf om zeep geholpen", was de conclusie van het blad over zijn meest getalenteerde medewerker. Simenon zelf is nooit op deze afwijzing teruggekomen en dat is zeer opvallend. Hij kwam op voor zijn Vlaams erfgoed en heeft ervoor moeten lijden.

 

Simenon werd wereldburger en schreef, zoals zo velen, zijn eigen land. Een land in de verbeelding waar, gezien zijn succes, miljoenen mensen zich thuis voelden. In 1953 vertelt hij in een interview met de New Yorker: "Ik ben geboren in het donker en in de regen, en ik heb weten weg te komen. De misdrijven waarover ik schrijf, dat zijn de misdrijven die ik begaan zou hebben als ik niet had kunnen wegkomen. Ik heb geboft. Wat kan men verder nog zeggen over de boffers, behalve dat ze hebben kunnen wegkomen?

 

Elke keer weer, bij het dichtklappen van een uitgelezen Maigret, stel ik met enige opluchting vast dat de wereld geboft heeft. Stel je eens voor dat Simenon niet had kunnen wegkomen!

Bep Mergelsberg

 

--------------

"Eèsjde zingt! - Leedsjes en versjes van vreuger en noe"

 

Op vrijdag 1 mei 2001 's avonds vond in de raadzaal van het gemeentehuis van Eijsden (Nederland) de voorstelling plaats van de CD "Eèsjde zingt!".

 

Ik vond het een heerlijke avond.

 

Ton Spauwen schetste in het Eijsdens dialect de leefwereld van de Eijsdenaren van zo 'n veertig, vijftig jaar geleden aan de hand van alledaagse gebeurtenissen, zoals, bijvoorbeeld, het bezoek bij de "coiffeur", hun huishoudelijke taken, de hygiëne, enz. Burgemeester Cortenraad van Eijsden begon zijn toespraak in meer dan behoorlijk Eijsdens om daarna in de hem zo eigen plechtstatige stijl in zijn klassiek Nederlands de steun van de hele gemeenteraad aan dit project te betuigen.

Kinderen van de basisscholen (lagere scholen) van Eijsden zongen kinderliedjes van vroeger en voerden ook enkele ouderwetse speelplaatsspelletjes uit.

De Vroenhofzengers van Eijsden, onder leiding van Willy Theunissen en begeleid door accordeonist Lei Crombach, brachten op voortreffelijke wijze enkele oude Eijsdense volksliederen ten gehore.

 

Thuis heb ik de CD beluisterd en heb ik genoten van de soms lichtjes ondeugende teksten uit het Eijsdens volksvermaak van vroeger.

 

Wel heb ik enige bedenkingen bij de teksten waarbij, zogezegd, het Moelings dialect wordt geïmiteerd, terwijl men eigenlijk het Wezets Frans bedoelt.

En tot slot nog dit. Zou de titel in het Eijsdens dialect niet "Eèsjde zengt!" horen te zijn in plaats van "Eèsjde zingt!"?

 

Willy Machiels

 

-----------

Bevrijding 1944

 

Van meerdere zijden werden ons vragen gesteld naar het opschuiven van het front op 11 ­ 12 ­ 13 september in het oosten van de huidige gemeente Voeren. Ik heb aan enkele mensen de vraag gesteld van waar naar waar zich de eerste Amerikanen bewogen, die ze gezien hebben.

 

Frits Janssen, Vaarn, SMV: De eerste Amerikanen kwamen van het Rodebos.

Om 2 uur in de namiddag was er nog een Duits kanon vanaf De Plank opgekomen. Het ging tot aan het Rodebos, en keerde dan terug. Het kanon was op een voertuig met motor gemonteerd. Rond ons huis hadden zich Duitse militairen ingegraven. Mijn vader is naar ze toe gegaan, en hun gezegd dat de andere Duitsers al weg waren. Toen zijn die bij ons ook vertrokken.

 

Later op die dag, rond 5 - 6 - 7 uur, kwamen er Amerikanen vanuit het Rodebos. Ze gingen tot aan de grens (De Plank?) en keerden dan terug. Ze waren meestal te voet, ze liepen bijna onhoorbaar. Tussen hen waren er lichte voertuigen. De dagen daarna kwamen ze met velen.

 

Mariette Roemans, Huize Plankerheim, SMV: De eerste Amerikanen kwamen vanuit het Rodebos.

 

Jef Beuken, die toen aan de weg van De Plank naar De Eiken woonde: De eerste Amerikanen kwamen De Krindal op.

 

Toine Roex, Gieveld, Teuven: De eerste Amerikanen kwamen van Teuven.

 

Jef Deckers, Teuven: De eerste Amerikanen gingen van Opzinnich naar Sippenaken.

 

Gustaaf Lorquet, Berg, SMV: De eerste Amerikanen kwamen van de Als. Mijn oom Hubert Lorquet was ze tegemoet gegaan. Ze gingen tot aan de spoorwegbrug. daar patrouilleerden nog Duitsers. De Amerikanen drongen niet aan, en gingen terug. Pas 's- anderendaags kwamen ze weer, en zetten dan door.

 

Jef Collings, toen bij de kerk, SMV: De eerste Amerikanen kwamen van Het Einde, gingen door de Kerkstraat, en zo verder Ulvend op. Ze liepen zo zacht als katten. Bij de kerk stelden ze een tank op. Drie dagen te voren hadden de Duitsers tussen de kerk en Kwinten vijf huizen in brand gestoken. Ze begonnen daarmee achter in Kwinten (Guillaume Kerff, nvdr). Juist voor de bevrijding trof een granaat de berm van de spoorweg bij de molen. Scherven vlogen door een venster waar een groep mensen bij elkaar zaten. Drie werden zo zwaar getroffen dat ze de dag zelf of de eerstvolgende dagen stierven.

 

Allemaal stukjes in de puzzel. Als we ze niet nu optekenen zijn ze straks voor altijd ontoegankelijk. Voor getuigenissen van Schilberg en Veurs, SGV, zie Voeren Aktueel 1990, nr. 2.Voeren Aktueel 1984, nr. 5. [correctie !]

 

Algemeen is er op te wijzen dat Aubel bevrijd is door de 1e divisie, van het 7e (VII) legerkorps, 's- Gravenvoeren door de 30e infanteriedivisie van het 19e (XIX) [correctie !] legerkorps, samen met de 113e Cavaleriegroep. De grens tussen de operatieterreinen van bedoelde legerkorpsen liep door het Rodebos.

 

Jaak Nijssen

 

-----------------

 

Heiligen in de gemeente Voeren

 

Het Belang van Limburg vroeg om inlichtingen over heiligenverering in onze streek. We stuurden volgend (voorlopig !) overzicht. Aanvullingen welkom !

 

Heemkring Voeren en Omgeving 2001-01-20

 

 

Literatuur

 

De getallen vóór de naam wijzen op de aanduiding in kolom 4 van bijgaande tabel.

 

225 Darras Hervé 1993: Verering van tandheiligen, resp. van de H. Apollonia in de provincie Limburg anno 1991-1992. In: Oostvlaamse Zanten 68, Gent, Koninklijke Bond der Oostvlaamse Volkskundigen v.z.w.

 

517 Schlusmans Frieda 1992: Architectuur I - deel 14n2, Kanton Voeren Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen - Inventaris van het cultuurbezit in België - LVIII, 254 p., 12 bl. pl. : ill. - Turnhout Brepols

 

2770 Nyssen = Nijssen Jaak 1958: St Pietersvoeren, St Annakapel. In: Band - Heem, tweemaandelijks tijdschrift voor Overmaas - Overmaas Jaarboek2 p.6-8 Halle (Brabant) Langohr-Veltmans-Vreuschemen Komitee

 

2788 Nijssen Jaak 1990: Sint Tunnis in Teuven. In: Voeren Aktueel - driemaandelijks tijdschrift8 p. 25-26 Voeren

 

2796 Nyssen = Nijssen Jaak 1957: De Kerk van St.-Martensvoeren. In: Pastoor Veltmans gedenkboek p. 134-138,

 

2797 Nijssen Jaak 1957: De schutterij van St. Martensvoeren. In: Band - Heem, tweemaandelijks tijdschrift voor Overmaas - Overmaas Jaarboek1Halle (Brabant) Langohr-Veltmans-Vreuschemen Komitee

5005 Timmers Antoine + Willy Machiels 1981: Parochiegids OLV TenHemelop-neming, Moelingen, 26 pp

 

5515 Cailliau Martin 1996: Kruisen en kapellen in 's-Gravenvoeren. In: Koeënwòòf, D'r- 13, p. 4

 

5950 Del Vaux H. 1976: La Découverte du Steenbosch et l'origine de sa chapelle à Fouron-le-Comte

 

5961 Dubois Floribert: Notices historiques sur Teuven, 45 pp.; Aubel, Willems Alphonse z.j.

 

6164 Reynders Hub + Hub Knubben 1998: Hondsheiligen in Overmaze - Verhalen door Terra opgetekend. Maastricht Datawyse

 

11219 Machiels Willy: 2001-01-08: persoonlijke vaststelling

 

11221 Nijssen Jaak 2001-01-12: persoonlijke vaststelling

 

11226 Waelbers Carolus 1960: De H. Hugbertus. In: Band - Heem, tweemaandelijks tijdschrift voor Overmaas - Overmaas Jaarboek4

 

12894 Grondal Guillaume : Notices historiques sur Remersdael, 90 p., Remersdaal Gemeentebestuur

 

Anna SGV kapel 517 p. 047 en 5515

Anna

(ten onrechte) SPV kapel (eigenlijk: "Heiligehuiske") 517 p. 153

en 2770

Antonius abt Teuven 2e vereerde 5961

Antonius abt

(S'n Tunnis), Teuven viering januari ,

met toeloop uit de omgevende dorpen 2788

Apollonia SGV devotie (tandpijn, niet officieel)) 225

Blasius SMV devotie 3 feb. (halszegen, officieel, tegenwoordig niet meer uitgevoerd) 11221

Cornelius SPV 2e vereerde 11221

Cornelius

(S'n Kornellis) SPV novene tegen kinderziekten, stuipen; officieel

Genoveva Remersd. 2e vereerde 4836 p. 046

H. Familie SGV klooster rusthuis Ursulinen 517 p. 017 en 11219

H. Kruis SGV kapel 517 p. 044 en 2867

Henricus SGV kapel 517 p. 044 en 2867

Heribertus Remersd. bron 12894 p. 038

Heribertus Remersd. patroon p. 080

en 12894

Heribertus Remersd. schutterij: patroon 4836 p. 046

Hubertus Voeren verblijf, problematisch 11226

Lambertus SGV bron

Lambertus SGV patroon

Maria SMV klok 2796 p. 136

Maria Teuven klok 5961 p. 007

Martinus SMV klok 2796 p. 136

Martinus SMV patroon

Martinus SMV schutterij: patroon 2797 en 13205

Martinus SMV viering 11 nov., S'n Maeëtemis

Maura niet Maurus Teuven devotie (vrouwenziekten, niet officieel) 5961

OLV. SGV kapel 5515

OLV. ten hemel opname Moeling. patroon p. 056

en 5005

OLV. van Lourdes Remersd. grot

Petrus Teuven klok 5961 p. 006

Petrus Teuven schutterij: patroon 5961 p. 011

Petrus (titel?) Teuven patroon 517 p. 160 en 5961

Petrus Stoel SPV patroon

Rochus Moeling. 2e vereerde 11219

Rochus De Plank patroon 517 p. 117 en 6164

Rochus De Plank viering

Stefanus SMV klok 2796 p. 136

Ursula SGV klooster rusthuis Ursulinen 517 p. 017 en 11219

- Teuven voormalig klooster Zinnich

- SGV kapel (Denis-kruuske) let op: verwijst niet naar een heilige maar naar een familienaam 5515

- SGV kapel (Madeleine- kapel), let op: verwijst niet naar een heilige maar naar een persoonsnaam 517 p. 049 en 5515

 

-----------------

 

Klokken

José Lemmens- Nyssen verschafte ons waardevolle informatie betreffende hetgeen zij uit eigen ervaring weet over het luiden van klokken in SMV.

 

We kijken uiteraard uit naar dergelijke informatie over onze andere kerken.

 

We kennen praktisch nog enkel het klokkenluiden voor religieuze doeleinden. In vroegere tijden hadden deze instrumenten ook een rol in het burgerlijk leven.

 

Zo vermeldt A. Remans (Limburg 1953)o.a. het oproepen tot de juridische en administratieve dorpsvergaderingen, tot gewapend verzet, (alarmklok), bij brand maar ook bij het afbranden van een huis door het gerecht als straf, zodat het hele dorp het huis kon zien branden (Vlijtingen). Verder bij de inhaling van de plaatselijke heer, eveneens ter aankondiging van de jaarmarkt, en bij morgen en avond. Dit laatste heeft zich dan toch tot in onze dagen voortgezet.

 

Toch stelt Remans dat de klok haar oorsprong heeft in de religie en verwijst hij naar Baudot 1913: "de klok is een uitvinding van het christendom"

 

In SMV werd trouwen één klok gegeven door de gemeente (gemeente), en één door de kanunniken (volgens opschrift).

 

Een gebruik: enkele mensen bedienen elk de klepel van één klok, en doen die bij middel van een zeel tegen de mantel slaan. Zo kan er een creatief spel ontstaan. Dit bestaat in het Rijnland tot op de dag van heden, en heet "beieren". Zou dat aan de grens ophouden?

 

(JN)

 

Alois Döring: Glocken beiern im Rheinland. 2., veränderte Aufl. Rheinland- Verlag Köln 203 pp.

ISBN 3- 7927- 0979- 1

 

 

Crash Moolt

 

Ik las vandaag het boek "België in oorlog, deel 13" nog eens na en op blz. 61 staat de oplossing denk ik voor crash D uit uw artikel in Koeënwòòf nr. 20 blz. 18: de crash bij De Moolt te SGV:

 

"9/10 augustus 1943: De derde machine die de Duitse Nachtjagd die nacht verloor was een Do 217N met het werknummer 1463. De 'G9+BM' van de 4./NJG1 (Sint-Truiden) vloog die nacht een trainingsvlucht en ook hier liet een motor de machine in de steek. De tweemotor ging te 's- Gravenvoeren tegen de vlakte, waar voor 65% schade opgetekend werd. De piloot, Fw Ruika, bleef ongedeerd maar zijn radiotelegrafist Uffz Kurt Ramsauer, en de mecano, Uffz Werner Lier, raakten gewond en werden naar het hospitaal te Maastricht gebracht."

 

Dit klopt grotendeels met het getuigenis van Egide Muller die twee vliegeniers uit het wrak zag komen, waarvan er één de schouder gebroken had.

Luc Cox

 

-----------------

 

 

Crash Moelingen Schans

Er worden vragen gesteld over een eventuele vliegtuig-crash aan De Schans, in WO2 , KW 20 p. 17, "A2" en KW 21 p. 31.

 

Negatieve argumenten.

 

Toine Timmers verzekerde me in 1990 dat er in Moelingen in WO 2 geen enkel vliegtuig is neergestort. We moeten er wél rekening mee houden dat De Schans op korte afstand door meerdere gemeenten begrensd wordt: Eijsden, Visé (tot 1977 ook Lixhe).

 

Jean noch Guillaume Duysens, wier ouders al vanaf 1939 op De Schans woonden, hebben nooit van zo'n crash daar in de buurt gehoord. - Wèl weten ze dat er bij De Schans bommen gevallen zijn

 

Roger Pearson Mc Kean, het enige bemanningslid van de Lancaster LV783 dat zich kon redden, verklaarde dat hij bij St. Truiden uit het vliegtuig sprong en vanaf die plaats richting Hannut ontsnapte (PRO-document WO/208/3323/2393, medegedeeld door Luc Cox).

 

Twee vragen:

 

Als één man zich kon redden, waarom dan de andere niet? Van St. Truiden tot Moelingen is hemelsbreed 35 km. Lijkt een lange weg Maar het Vliegend Fort van Zinnich 1943 werd boven Geulle neergehaald, en vloog toch door tot Teuven, 20 km verder. Daar overleefden alle bemanningsleden.

 

Positieve argumenten.

 

Het enige lokale getuigenis ten dezen is dat van o' Kelly. Hij geeft voor onze omgeving vijf crashes bij het bombardement op Montzen op 28 april 1944: Maastricht (2), Verviers, Veurs, "Navagne" = De Schans. Galère 1990, p. 100. O'Kelly 1990 p. 180

 

Chorley 1997, die kennelijk voortgaat op officiële documenten, stelt dat de Halifax LV783 neerkwam "3 km NNW of Visé". Zetten we dit op de kaart uit, dan komen we uit in de streek van Mesch - Withuis - Muggemolen.

 

De doden werden begraven in St. Truiden. Dit wijst er op dat ze op Belgisch grondgebied vielen.

 

Ook Ron Pütz en Luc Cox laten de LV783 in Navagne (= Elven) neerkomen.

 

"Een intrigerende zaak" noemt Luc Cox het geval van de De Schans.

 

Als deze Halifax niet bij Moelingen is gevallen, waar dan wél?

 

Jaak Nijssen

 

Chorley, W. R, 1997; Royal Air Force Bomber Command Losses of the Second World War Vol 5: 1944. p. 199

 

-----------------------

 

KAL GOOD LIMBURGS

moeze (JN, SL) : in iets "snuffelen"

 

ze zeunt (Teuven, SL). In smv: ze zunt (SL)

 

sjpaoj (noordwestelijk, ST): laat. Het verwondert ons wel dat deze vorm zo westelijk als 's- Gravenvoeren gebruikt wordt. We aanzien het in SMV al als "oostelijk" : "sjpao zegt men in Moresnet. Overtreffende trap: sjpieëder (lang, ST). Vgl. Duits: spät, später.

 

tòwwe (JN, ST) ­ tòw d'ch :- zich spoeden.

 

raoze (JN, ST): kijven, de mam waeët raoze. - raozeteg (JN, 1, ST): razend boos; ook versterkend voorzetsel: roazeteg groeët.

 

bessen

 

De vraag werd gesteld naar het woord "worbele, woerbele"

 

Ik ken volgende namen:

worbele = bosbessen, (miertiejje)

miemmele = rode aalbessen

kruzzjele = kruisbessen

brommele = braambessen

aeërbele = aardbeien (fraeze)

Alle met klemtoon op de 1e lettergreep en met sleeptoon.

 

Eigenaardig: ik ken geen naam voor frambozen.

 

Men hoort ook "wiemele" (Eijsden; Moelingen, Th. Broers)

 

Mijn vader sprak van "wolbere" en "elbere" - Dan zou "worbele" gelijk staan met "Waldbeere", met metathesis van L en R (zoals in ùlger = ùrgel, melger = mergel. Zie ook KW 21, p. 26 "Dieppelder")

Als "aeërbel" uit *aard-beer" komt, dan is er een pseudo-metathesis ontstaan. Want er is geen "L" aanwezig om met de "R" te wisselen; "elbere" is dan weer een hypercorrectie, een correctie waar die niet nodig is.

 

Ik kan al mijn bessennamen verklaren als een vervorming van "-beere = -bessen" tot "-bele"

 

Waldbeere > wolbere > (metathesis)

worbele

*wijn-beere > wiemele > miemmele

*kruis-beere > kruzzjele

*braam-beere > brommele

*aard- beere > aeërbele

 

Maar wat zegt nu WED?

 

worbele / wolbere kent hij niet.

miemer , miemert, wiemer, wiemel: wijnbeer

kroesel (brabants, limburgs), met "kroes", wijzende op de harige oppervlakte van de bes.

brommel, met "verkleiningsachter-voegsel" (-el)

elber, erbel: de "L" noemt WED een "gevolg van dissimilatie".

 

Wat voor mij als een mooi, eenvormig lijstje is, zou dus toch een toevalligheid zijn.

 

Heeft "mispel" hier ook iets mee te maken?

 

In het oosten zegt men: "erpel", maar dat is een verkorting van "aardappel". Wij zeggen "kròmpieër" = Grundbirne, zoals in sommige delen van Zuid-Duitsland. SGV= "jarpele", zie KW 9 "HET VOERENS PJAARD" ).

 

Jaak Nijssen

 

 

GEZÄÖMERS

 

Grueles

 

Het museum van de vereniging "Grueles" van Gronsveld kan bezocht worden na contact met Frans Huits, tel 0031 43 408 16 83 of met John van de Weerdt, tel 0031 43 355 63 27.

(Red)

 

Draad WO1

 

Professor Alex Vanneste beschreef reeds in 1989 de elektrische grensversperring (de "draad") van WO 1. Nu gaf hij zijn bevindingen weer in het "Tijdschrift van Dexia Bank", nr. 214, (2000). De sectie Maas - Aken komt er meermaals in ter sprake.

(Red)

 

'Mheerder almanak'

 

Aan het eind van dit jaar, halverwege december, geeft onze Heemkunde-vereniging een zogenaamde 'Mheerder almanak' uit, waarin vele heemkundige weetjes in terug te vinden zijn. Onder andere een aantal archiefstukken zullen kort beschreven worden, zo over het aanstellen van een 'rinderheerdt', een koeherder, uit 1704 die belast was met het hoeden van koeien op gemeenschaps-grond 'het Heiboord' boven de Homberg.

 

Verder een archiefstukje waarin een wachter op het kasteel sneuvelt bij het afschieten van 'dobbelhaecken', deze werden afgelost om de inwoners te waarschuwen tegen naderende Hessische troepen die op plundertocht waren in 1642.

 

Verder zullen we oude inscripties op huizen toelichten, oude weerspreuken, wegkruisen, Mhaerder plat, etc..

 

Een ander artikeltje gaat over veranderingen in straatnamen.

(Red)

 

Sleedoorn

 

"ten oosten en suijden van het voors(eide). stuck landt sijn sleij dornen van eene groote roede; rgt' (= reigenoot) gelijk hetselve stuck" (perceel nr. 4090 uit artikel 377 = Maria Stevens in kadaster Maria Theresia SGV, ca. 1780).

(Red)

 

Mheer, thema-avond

"Historische bouwproducten"

 

Op vrijdag 23 november is er weer een thema-avond van de heemkundevereniging bij café Hub Quanten. Het thema van deze avond is historische of natuurlijke bouwproducten.

 

Haske van Zadelhoff uit Gulpen geeft een lezing over oude grondproducten op natuurbasis die de mensen vroeger gebruikten bij de bouw en onderhoud van hun huizen. Hij vertelt over de samenstelling van de smurrie die gebruikt werd bij het opvullen van de 'gevaaker' van de vakwerkhuizen. Ook zal hij u uitgebreid uitleggen welke verf gebruikt werd en hoe deze zelf gemaakt kan worden. Tegenwoordig wordt deze oude techniek weer toegepast bij restauratiewerkzaamheden van ondermeer vakwerkboerderijen. De lezing vangt aan om 20.00, bij deze bent u allen van harte uitgenodigd.

 

Een website:

Meens, Tim : http://users.compaqnet.be/schutterij.sint-martinus.voeren

 

 

REAKSIES EN AANTWÄÖED

 

Douanehuisje

 

Naar aanleiding van twee artikelen in D'r Koeënwòòf in nummer 19 betreffende douanehuisje(s) zijn we, mijn zus Alice en ik, op zoek gegaan naar een plek of plekken waar een douanehuisje zou hebben gestaan. onze speurtocht leverde niets op.

 

Bij navraag bij de oudste inwoners van Eperheide kon mevrouw Ida Aarts, 82 jaar, ons op weg helpen. Als jong meisje was zij in dienst bij een familie in Laschet.

 

De voettocht van Eperheide naar Laschet en terug voerde midden door het bos. Ida kon zich herinneren dat in het bos aan de kant van Teuven ergens een douanehuisje stond.

 

Tijdens onze volgende zoektocht in het bos zagen wij, geheel onverwacht, de fundamenten van een gebouwtje waarvan de afmetingen overeen zouden kunnen komen.

 

Margriet Frijns

Groene wegen

 

In KW 19, p. 20 las ik het artikel over 'de groene wegen'. Mheer heeft ook een groene weg. Deze ligt in Boven-Mheer, in de buurt van Libeek. De groene weg daar verbindt de Trichterweg en de Duivelstraat met elkaar.

 

Armand Oprey

 

--------------

 

NÜJ VRAOGE

bevrijding 1944

 

Graag verdere concrete gegevens en vooral eigen belevenissen over de bevrijding 1944, p. 17.

 

Heiligen

Heiligen

 

Graag aanvullingen over heiligenverering, p. 18.