update: 2004 dec 02

 De Band-Heem jg. 02 nr 2 (1958)

 terug naar / back to De Band-Heem

 
HEEM TWEEMAANDELIJKS TIJDSCHRIFT VOOR OVERMAAS - 2e Jaargang Nr 2 Maart - April 1958
Uitgave : Langohr-Veltmans-Vreuschemen Komitee Melkerijstraat 35, Halle (Brabant)


       
     OP GEN TAPIëT.  
   

 Fastoëvend - St.- Martens- Voeren. 01

Vör sönd atwerr de betste Kamerote. 02

Bessemekriemer Marsch . 03

Dä es verökt. 04

EUPENER GEZEGDEN.(l) 05

Waelbers Carolus. 07

Mennekensput 's Gravenvoeren. 08

's GRAVENVOEREN . - TREECHTER BEELDJE 10

 In Memoriam dhr. Joseph Jennes. 12

Lieven Härr Doktor, op plattdütsche Sprooke. 13

Het Pastoor Veltmans Gedenkboek. 14

Gevaert Photo - Producten N.V. 15

Wachter, wat is er van de Nacht ? 13

Een jonge Moeder vertelt.... 22

Bezinning . 23

Eva de Mulrepas ( uittreksel ) 24

   U vindt verder in dit nummer :

 DE MODDERSPROOK - Woorden : Piet Zimmer Muziek : Lode Dieltjens ( dit lied kon op het laatste ogenblik nog in Nr. 1 van 1/1/58 ingelast worden ) .

WANN OS KERKEKLOKKE KLENGE - Woorden : Piet Zimmer Muziek : J . van Haspengouw.

 CIVITAS DEI. - Een eksemplaar van hot Driemaandelijks Tijdschrift van het Kommissariaat generaal van de H. Stoel bij de Algemene Wereldtentoonstelling, Brussel I958.

. .(p. 01). SINT- MARTENS VOEREN - FAST0EVEND.

De roemmelspot en onderstaand versje kwamen te pas met vastenavond en op de vetdoonnesjtege - de donderdagen vóór aswoensdag. Dan werd rondgegaan voor vlees ( spek ) en geld. De stukken spek werden aan 'n houten vork geregen en zo meegedragen. Niet alleen kinderen gingen rond. Er werd ook van 't één dorp naar 't andere gegaan.

Dit gebruik is in zwang gebleven tot kort vóór de eerste wereldoorlog.

Roemmelspot .

Een ongeveer 15 cm lange halm roggestro werd met een eind ( knoop ) op 'n stuk varkensblaas gebonden, hetwelk over de opening van 'n pot werd aangespannen. De strohalm ( oud woord : sjtruesom ) werd met natte vingers aangestreken. Brommend geluid. Roemmelspotversje .

Hier voorlopige versie, steunend op twee zegslieden ( ca 60 jaar ). Vatbaar voer verbetering.

Het versje had geen eigen melodie, werd afgedreund op psalmodieertoon van kinderversjes :

(mi) sol sol sol la sol fa mi

(mi) sol sol sol la sol - - (mi).

De tekst :

 

Der roemmelspot os a gen döör

E sjtökske sjpek en es ent vööl .

Hej - koerra - mene - vasasa,

Hej - koerra - mene - va.

 

Hie woonnt och en gooj vrow,

Di wet och wat z' es gäve zal .

Gäät es gat en lot es goeë,

De hieëmelspoët es opgedoeë ;

Hej - koerra - mene - vasasa,

Hej - koerra - mene - va.

 

Vööl zal ze gave,

Lang za1 ze läve

 

Hoonderd jaor nao deezzen daag

Zal ze riek en zieëlig zieë

Hej - koerra - mene - vasasa ,

Hej - koerra - mene - va.

 

Hie ene sjtool en dao ene sjtool ;

Op edere sjtool e köse.

De kleenken en de böse.

De sjeenken en de wöesjte ;

Sjniett mer en de lange ,

Lot de köete hange

Hej - koerra - mene - vasasa ,

Hej - koerra - mene - va.

 

- - - -

 

(p. 02)

 

Er bestonden nog meer vastenavondliederen te St- Martens- Voeren.

Het bovenstaande is te vergelijken met het Driekoningenlied van Membach ( zie De Band Nr. 1 van de 2° jaargang ) : Häje wohnt en go... en juist daarvoor : gät se get of laet.. Op dit laatste punt lijkt me de versie van SMV. logischer. De versie van Membach rijmt echter beter.

Ik kreeg fragmenten van het roemmelspotlied van Sint- Geertrui, dat op sommige plaatsen merkelijk van het onze verschilt .

 

 

 

Vergelijk ook onderstaand versje dat we te St- Martens Voeren optekenden met De Band , Nr. 1 / 1958 blz. 6

Het komt van de moeder van de mensen ( ca 50 jaar ) die het mij doorgaven : oude St- Martener familie.

Het lijkt me vernederlandst Duits. Uit 'n boek afkomstig ?

 

Tieën jaore keend,

Twintig jaore jungling,

Dreissig jaore maan ,

Fieëtsig jaore woolgetaan,

Fieftig jaore sjtille sjtaan,

Sästig jaore fingt der älter aan,

Seuvventig jaore a 1 ze grijs s

Tachentig jaore niet moer wijs,

Nöjntsig jaore kindersjport ,

Hoonnderd jaore bei gnäde Gott.

 

Dr. J . Nyssen.

 

 

 

VÖR SÖND ATWERR DE BETSTE KAMEROTE !

 

 

Tekst: Gerard Tatas. Muziek: J. Herzet.

 

Bej et Tina en der Jupp

Jett et all Dag Knöpplezup.

Weil die twei sech mer verstönd

Wenn se no de Haija jönd.

En e Bett jet alles av,

en et Fina, 1ev en brav,

Met sie blojehowe 0w

Sätt: "Wie schön es doch de Trow!

 

Wenn nów hos jewählt werr wätt ,

Kenger, nee, da wätt et nett !

Denn de janze Politik

Jet e Jömmlech met Musik.

Met Bumbum en Zumtara

Kmömt 'ne Börjemeester dra ,

Er no alle Riverej

Spelt atwerr de 0w en Nöj :

 

Refrein: Vör sönd atwerr de betste Kamerote,

Vör sönd werr enge Jott en enge Pott.

Wenn vör et kreete och net könne lote,

Vör hauwe doch tesame wenn et sie mot.

Juchhe, juchhe ! Vör sönd werr Kramp en 0w,

Juchhe, juchhe ! wie dat och sie sow !

 

- - - - - - - - - - - - - -

 

(p. 03)

 

BESSEMEKRIEMER - MARSCH .

 

 

Tekst: Gerard Tatas. ifliziok: Jean Herzet.

 

1. Vör sönd jeng Bretze en jeng Juppe;

Bej os wätt jenge Küsch jeschlacht,

Het " Waibüll " kam os jenge fluppe

Als wat mer wäde vör betracht ?

Lev Vrönde, dat wet jederenge,

Jo, jo, dat es doch janz jewess,

En hej e Jömm'lech jett et jenge,

Dä do net rechteg stolz op es :

 

Refrein : Vör sönd de löst'ge Bessemekriemer,

Judivaldira, met Zeck en Schnett !

Vör sönd de lóst'ge Bessemekriemer

Wu vör kome breng vör Stimmong met !

Judivaldira , juvaldira ,

De Bessemekriemer kome a !

Judivaldira , judivaldira ,

De Bess'mekriemer kome a !

 

2. Der enge nömt os de kleng Belge,

Der andre kallt va Benelux,

De Prüsse hówe os vör Welsche

Nee, Kenger, nee es dat ne Jux !

De Welsche sage an os Prüsse,

Weil vör op plattdütsch os verstönd

Mä, dat s'os allemol jett schiesse,

Vör wete selver wat vör sönd :

 

3. Wenn vör och noch jeng Satellite

Met Möppe drän ervonde hant,

( Vör lote eben no auw Sitte

De Möppe en es Bessemeland )

Sö hant vör äver en behowe -

Dat es doch wiet en breet bekannt -

Van alle andre Sims en Flowe

En Larifari doch Verstand :

 

4. Sönd vör ens en der Suff verbläve

En kome räedop ejen Hö11,

Da kann der Düvel jet erläve,

Da driev vör dem ens fies der Nöll !

Bröllt da dor Düvel: " Wat Manere !

Wat sönd dat mer vör Stabeldöll,

Die sech bej mech noch amesere ?!"

Da rop vör schallend dörch en Höll :

 

Refrejin : Vör sönd de lost'je......

 

- - - - - - - - -

 

(p. 04)

 

DE ES VERÖKTT

 

Piet Zimmer.

 

Wä obäne Riserbesem welt Harmonium spähle

en wä en Jet hält vör ä Krokädill,

wä egäne Bazar wellt jut Kningsvohr gählä

en sett dat Kelmes kreg no immer en Pill,

wä vagen Brök ä Moresent sprengt vör sech tä erhomä

en wenn ä gekleut het sech neht flott verdrökt ,

en wä dä Schohn met en Spekschwat welt besohlä

Däl es verökt.... Dä es verökt !

 

Wä egän Kafedmöhlä welt Rosinge mahlä

en sett et Kossfäll küm direk vagä Peid ,

en wä noch i harnagelsvogel hölt vör Kneit ,

wä sech dä Hegschier obäne Kopp welt schliebä

en sech ä Lek egäne Rock met Stacheldroht flekt,

en Katzekiesäkruht ver Tubac velt piabä ,

Dä es verökt. . . . Dä es verökt !

 

Wä sech noch i hei stervt at löht begravä

en uht Zement en Sand Riesflaam bekt ,

wä obän Söckä stonde löpt dörchen Grave

en jege Gripp Schoonsnägel schlekt,

wä set dä Göhl wär teper wie der Rhin

en enän Sandkull no Forelle sökt ,

wä Schwateseep verköpt als Margarin ,

Dä es verbkt.... Dä es verökt !

 

 

Wä met ä Bottervaht welt ebäne Ozean fahre

en met deke Bohne Billard spellt,

wä sie Rad ömmer egäne Nak det tragä

en vör enäl Froljishot sech hovdut quellt,

wä seht et Schob gehüt bei dä Well derä

en wä en schwette Hos, va wetä Woll strekt,

en wä sech auwä Kies det egän Hoorä schmerä ,

Dä es verökt.... Dä es verökt !

 

- - - - - - - -

 

RADIOLIEFHEBBERS OPGELET !

OP MAANDAG 17 MAART A. S . TE II UUR VOORMIDDAG !

 

worden de eerste Overmaasliederen in ons blad gepubliceerd, door de Gewestelijke Omroep Hasselt uitgezonden.

De uitzending wordt overgenomen door de Nationale Omroep, Vlaamse Uitzendingen , Brussel.

 

IEDEREEN LUISTERT !!!!

 

- - - - - - - - - - -

 

EUPENER GEZEGDEN.(l)

(1) Deze reeks Eupener Gezegden, door T.T. ingezonden, werd eerst gerangschikt in onze prijsvraag van 1/5/1957.

 

(p. 05)

01- Nejt völ Duve op e Dak hane.

- Ene Daag no der Maart kome.

- Hack sökt se Pack.

- We göt wat e haat, is wäärt dat e läft.

- Beter ejne Vogel ä gen Haint es tien op e Dak.

- Ejne över gen Uur howe.

- Ens op en Haag howe.

- Wärem wi än ene Katedärem,

- Kaut wi än ene Sack Saut.

- Der ejne haat der Naam,

 

11- Der aindere haat der Vlaam.

- Der Püss krije. (niet : aanvaard worden, bvb.bij huwelijkseaanzoek

- Di gönt sech aa wi de Büülschniër.

- Vör sine ejge Stejveg vege.

- Väref bekenne.

- Et a ge richteg Aind hane.

- Ejne op ene Taint völe.

- Dee haat sin Schöpkere op et Drücht .

- Dee haat alt sin Schöpkere geschore.

- Se nejt allemool op en Drööt hane. ( Mv.van Droot - draad )

 

21 - Se nejt allemoel op en Re hane.

- Sech e Vüske vol 1ache.

- Sech bej ejne erädone.

- Du guuf et Knoppolosop.

- Nejt op ene Maunt gevalle sene.

- Hoor op en Tong hane.

- Sech de Köp ähowe.

- Ejne e Dümke hauwe. ( iemand geluk wensen wanneer hij moeilijke omstanligheden tegemoet gaat )

- Dee haat et huuch sitte.

- Wat is hü mär vör ene huge Daag, .

 

31 - De haet de Kravat huger es der Kraag.

- De verdent noch nejt vör et Saut op en Zj.

- Se hant et verkiirt Väreke geschlacht. ( zich vergist ).

- Sech op e huuch Peert sitte.

- Ejne der Kop tösche gen twej Ure sitte.

- Dee is drobuut wi der Düvel op en Siel.

- Op ene Steer eruut gone. ( ergens heengaan om een stier of eender wat te kopen )

- Dee is op Schip gewest. ( heeft een reis gedaan )

- Wee te ösch a gen Möele is dee mólt te ösch.

- Ejne ejn a gene Verstaind doë.

 

41 - Dee löt nix op dem kome. (laat niet toe dat er kwaad van een bepaalde persoon gesproken wordt)

- De sönt ömmer anej.

- Mot hane. ( ruzie hebben )

- Dee haat der Vogel afgeschote

- Da kaas de nejt op goe.

- Dee haat de Mul wärem.

 

(p. 06)

- Sich de Naas oplowpe.( inzien dat men mis was.).

- Jät op e Kärefhowt haë.

- Ejne veerkainteg de Worret saë.

- Tiit en Term ähauwe. ( alles op do gepaste tijd doen) .

 

51 - Öschte Gowänn is Kattegewënne. ( die eerst wint bij het spel, moet daarom niet voortwinnen tot het einde).

- Et kömt sich nejt op ene Hontspuut aë .

- Dee is nejt mië hiële vaas ägene Kop - nejt mië gans Pänvaas.

- Et is wärem dat de Kroë gape.

- Dat kit de nejt aunder gen Mötsch.

- Ejne dörech e Muslökeltje jage.

- Dee werd van de Müüs vrete. (hij is te goed, wordt uitgebuit)

- Ravolt make. ( lawaai )

- En Plüm agene Howt krije.

- Proot verkowpe.

 

61 - Owse Herr Gott haat jät aunder gen Sonn lowpe .

- Pool hauwe. (ergens blijven staan te wachten)

- Döll Vaarte livere. ( zette kuren uithalen )

- Et is em arfgekölt. ( zijn geestdrift is afgekoeld )

- Dat kömt mich no gene Haus eruut.

- Dee gejt nejt mie lank mit.

- Dee is braaf wat dräë is. ( kon niet braver zijn )

- Gej Blatt vör gene Maund neme.

- Dee stejt mich op ene Tiin.

- Dee löt sich nejt op ene Tiin tree.

 

71 - Dee lis sich vör en Krak ene Briim dörech gen Vott trekke. ( Briim : tak van doornstruik. Hij is zeer zuinig.)

- Ich kann nejt gowt lejse, waal schläet schriive. ( Raeren )

- Maak nejt e sune Blech ! ( Blech : blik.Behai make )

- Dee mult sich jet wat Staind noch Stil haat.

- Di tüte än ej Hore. (verstaan mekaar)

- Di lije aunder ejn Decke.

- Wot stejs dew mich hej op e Dóppe.

- Dee haat en Händje darae.

- Dat is dem nejt no gen Naas.

- Ejne vör der Nöll hauwe.

 

81 - Dee woor wi uut gen Loot gevalle.

- Dat Supe dat liit derblänne.

- Sich dönn make.

- Dow bis gowt vör an e Lok te stelle wuë nix dörech gejt.

- Da is e Hoor ö gen Botter.

- Di hant Kniis.

- Esu aut wi der Wowf a ge Mönster. ( zeer oud )

- Dee haut ene lange Maag

- Dee haat de Owe gruter es der Bok.

- Ejne de Taint zejge.

 

91 - Braaf haat de Naas aaf.

- Straks kit dich waal der Nixgots. (Niets goeds)

- Ene Kääl wi en Mââl, e flöt wi en Mösch.

- Dat is gehupst wi gesprongen. ( komt op hetzelfde neer )

- Dat is dämm allemoël läpsch. ( hij voelt er niets voor )

- Wi dow ejne uut gene Bosch röps, esu rowp ich em derbänne. ( als gij mij voor de gek houdt, dan doe ik het ook )

- Van et Wireke gönt de mejste Peert kapot.

- Dee gejt der Bak eraaf.

99 - Water op Brej, Dokter derbej.

 

( wordt vervolgd )

 

- - - - - - -

 

 

(p. 07)

 

WAELBERS , Carolus.

 

Waelbers Carolus werd geboren te St.- Job in 't Goor op 27 Maart 1875.

 

Hij behaalde in 1896 het diploma van onderwijzer in de normaalschool te St.- Truiden.

 

Gedurende twee jaren gaf hij les in de lagere school gehecht aan het St.- Hadelincollege te Visé. In 1898 werd hij benoemd in de gemeente 's Gravenvoeren. Hij zou aldaar onderwijzen tot 1930/1932. Inmiddels was hij in de echt getreden met Mej . Janssens uit St.- Martens Voeren.

 

Zijn . echtgenote overleed in Januari 1946 . Nu verliet hij de Voerstreek en vestigde zich te Brussel.

 

Dhr. Waelbers interesseerde zich van meet af aan de geschiedenis van de streek. Tijdens zijn wandelingen met de schoolkinderen ontmoette hij kruisen en oudheden. Uit de mond van ouderen van dagen tekende hij legenden en verhalen op. Pastoor Ceyssens zg. uit Dalhem moedigde hem aan.

 

DE BAND heeft het genoegen 'thans een bijdrage "Mennekensput " en een gedicht ""Treéchterbeeldje" van zijn hand te publiceren. Dit is een primeur, want dhr. Waelbers heeft totnogtoe niets gepubliceerd. .

 

In de toekomst zullen wij nog herhaaldelijk putten uit de schat van gegevens door dhr. Waelbers bereidwillig te onzer beschikking gesteld.

 

Nog iets. Dhr WaeLbers schreef zijn geschiedkundige en folkloristische stukken in de Franse taal. Al zijn gedichten . daarentegen zijn in het Nederlands. Waarom ? Omdat alle werken over onze streek handelend, alle personen met wie hij in aanraking kwam, deze taal bezigden.

 

Doch dichten in 't Frans, bekende de vriendelijke ouderling ons, dat ging niet. Dat kreeg hij alleen klaar in de moed yyertaal..

 

Inmiddels wensen wij onze 83 jarige medewerker van harte : Proficiat ! en Ad multos annos ! .

 

- - - - - - - - - - -

 

Op vraag van Pastoor Veltmans traden we met de zingende Meisjes van Halle" op in St.- Martens Voeren. Ik bezit nog een eigenhandige brief van hem en 't program van dat concert .

Brugge, 12- 2- 58. Remi Ghesquiere.

 

( schreef toon dichter Remi Ghesquiere, na het ontvangen van het Pastoor Veltmans Gedenkboek )

 

(p. 8)

 

's GRAVENVOEREN - MENNEKENSPUT .

 

 

 

Cette riche contrée, appelée le grenier de Charlemagne, avait déja attiré l'attention des Romains, qui y bâtirent la villa "Furonis" et exploitèrent les champs de Hoogveld, mais bien longtemps avant eux, elle fut habitée per un peuple de race inconnue. Ces premiers habitants ne connaissaient pas les métaux et leurs armes et ustensiles étaient faits en pierre; de là le nom de "âge de le pierre", qu'on a donné à l'époque ou ils vivaient.

 

 

Pour la fabrication de ces armes qui étaient des haches, des coutèaux, des marteaux, des grattoires, des harpons, des poinçons, des pointes de flêches,etc., il employèrent le silex ou pierre à feu. Il n'était pas difficile de se procurer le matière première de cette industrie, car les silex se trouvent en abondance dans le gravier quaternaire de notre contrée.

 

Ces hommes primitifs livraient un combat continuel aux bêtes sauvages, tant pour se défendre contre eux que pour se procurer de la nourriture et des vêtements. Dans leurs habitations, qui étaient des cavernes qu'on fermait au moyen d'une grande pierre, on a trouvé les os des animaux dévorés.

 

Le souvenir des " Mennekens " préhistoriques e été conservé dans mémoire des habitants de Fouron- le- Comte jusqu'à nos jours, dit M. Rahlenbeck dans " Pays d'Outremeuse " page 11. " Bien des endroits peuvent prétendre avec raison qu'ils ont été habités per l'homme préhistorique, mais aucun avec les mêmes certitudes que Fouren- le- Comte ", certifie M. de Rijckel. L'existence du " Mennekensput " c.à d. puits ou trou des gnomes ou sottais, est sans contredit le preuve le plus sûre de ce séjour.

Il est inutile de remuer le sol pour avoir des nouvelles sur ces préhistoriques sottais. Leur cas est identique à celui des géants d'Eysden qui portèrent les voyageure d'une rive à l'autre de la Meuse.

Le Mennekensput est actuellement un chemin court et profond qui descend par le place jusqu'à la rive gauche de la Vour. Il est encaissé par deux hauts talus boisés à son extrémité il est fermé per un troisième talus qui en bloquait nettement l'entrée de ce côté; la construction des nouvelles routes de Berneau et de Warsage à Fouron ont modifié la situation du Mennekensput et en ont fait un chemin de grande communication. Les eaux qui descendent le long de ces routes sont déversées dans ce chemin, alors qu' au paravant elles s'écoulaient par la Boomstraat. Avant l'existence de ces routes, le Mennekensput formait une immense caverne à ciel ouvert mais couverte par les branches des arbres qui s'entre- croisaient au dessus de lui et y maintenaient ine température relativement douce. Meilleur emplacement pour l'homme était difficile à s'imaginer. La caverne n'avait qu'une seule iseue, celle qui donnait vers le ruisseau. Le long des talus étaient creusés les trous habités par les Mennekens et ceux- ci lui ont donné son nom significatif.

 

 

(p. 09)

 

Le folklore fouronais est riche en légendes concernant ces premiers habitants: malgré leur petite taille, ils avaient une force herculienne, ils abattaient aisément des grands arbres, qu' ils couchaient l'un à coté de l'autre au dessus de leur retraite sur les sommets des deux talus. Ils aiguisaient et polissaient leurs couteaux et leurs haches sur le s grosses pierres qui se trouvaient près du gué du Jesuitenhof et qui portent toujours les traces du polissge. Ces pierres ont été enlevées lors de la construction du dernier pont. Ils plaçaient leurs enfants dons dos ruches d'osier qu'ils suspendaient aux arbres afin d' empêcher les bêtes féroces de les enlever; ils s'assemblaient sur le pley et dansaient leurs rondes au clair de la lune; ils cuisaient du pain dans des fours creusés dans l'argile des talus de leur caverne; ils montaient des petits chevaux qu'ils vénéraient comme des fieux et qu'ils enterraient après leur mort sur le Pjerskerkhof au dessus du talus sud de leur caverne; ils arrêtaient les eaux de la Cour et les faisaient remonter afin de former un lac depuis le pied du " Bovenhof " et du " Gibrig " jusqu'au Vitschen de la Hesbaye. Ce lac très poissonneux leur fournissait des poissons durant toute l'année; ils savaient courir à cheval avec une telle vélocité que le vent ne pût les atteindre. Les Mennekens du Conijnsberg vivaient an communeauté avec les la pins et ceux du Cattelook tenaient des chats dressés; ils tannaient du cuir dur comme l'os, dont ils fabriquaient des sandales inusables. Ils avaient creusé Mennekenspmt en une nuit pour se soustraire à la poursuite de Tiran ou Taran, qui leur jetait des pierres de feu. Ils s' enfermaient dans leurs cavernes au moyen de gro sses pi erres et souvent quand ils sortirent après le pa.ssage du monstre ils virent des arbres calcinés par le feu.

La légende sur l'existence de l'homme préhistorique dans la Mennekensput, a acquis une grande vraisemblance depuis la découverte de l'atelier néolitique de Rullen, ce une de Fouron St-Pierre en 1893 par M. Ma rcel De Puidt. .

 

L'atelier de silex taillés de Hoogbosch confirme la présence de l'homme préhistorique dans le bassin de le Cour. Initié par les descriptions des ateliers néolithiques de Fouron St- Pierre et de Ste Gertrude par MM. Marcel de Puîdt et Victor Jacques, je pensai à la possibilité -e l' existence d'un atelier analogue dans le " Hoogbosch " où j 'avais mainte fois remarqué le long du sentier des amas considérables d'éclats de silex.

Un jour d'automne de l'année 1908 je me suis mis à remuer ces pierres et quelle ne fut pas ma surprise an trouvant de suite plusieurs haches an tout semblables à celles que j'avais vues au musée de Liège. Pour m'assurer que je me trouvais réellement dans un atelier de silex taillés, je' fis part de me découverte à M.Marcel de Puidt, qui vint s'assurer de l'existence de cet atelier et dont il dit dans se. Notice sur la. Station néolithique de Sainte Gertrude page 10 :" Non loin du château de Mheer, mais sur la commune de Fouron le Comte, l'instituteur M. Waelbers a signalé des excavations rappelant, an petit, celles du grand atelier de Sainte Gertrude. La taille du silex parait identique aux deux endroits."

Car. Waelbers.

 

 


'(p. 10)

s GRAVENVOEREN . - TREECHTER BEELDJE. (1)

 

       
 

 Een aloude bane, uit tijd der Romeinen,

Loopt klimmend en dalend van Trier tot Maastricht;

Aan beide haar zijden staan talrijke kruisen,

Door vrome bewoners de Heer opgericht.

 

Het kruis Wintjesheide (2), het kruis Weersterboomke (3),

Madeleine kapel (4), de Gatsen Jezus ;

Sint Annekapel (5) Kattegraaf en Ouw Linde,

Het kruis van den Driesse (6), het Kwezelekruis.(7)

 

aar 't oudste der kruisen, aan Treechterweg staande,

Heerst over de dellen en 't eindeloos veld,

Het heet Treechterbeeldje en werd door Lambertus (3)

Het heidense volk ter bekering gesteld.

 Het oerwoud des tijds bedekte de gouwe,

En was het Wit Paard, door de druïd toegezegd (9).

Lambertus de bisschop verspreidde de leuze :

"In hoc signo vinces", boven 't kruis vastgehecht.

 

In latere tijden, en dit duurde voor eeuwen,

Ontstak men bij 't kruis 't Sint Martekens vuur;

Men zag er het licht van tot Luik en tot Aken,

Het brandde zeer hoog in 't nachtelijk uur.

 

Het midden der eeuwe die lang is vervlogen,

Zag drie oude linden, bij 't kruisje geschaard .,

Een bliksemend vuur sloeg de bomen tot spaanders

Het kruisje met Jezus werd, wonder, gespaard.

 Egidius Heynen deed het dakje herbouwen ,

De muren beplaasteren, herschilderen het beeld,

De leuze hernieuwen, in 't Diets ook vertalen

En 't kruisje werd keurig met bloemen bedeeld.

 

Tot 't jaar vijf en zestig der vorige eeuwe,

Ging jaarlijks de pronke tot Libekerboom

Kwam voorbij het altaar van 't Treechterse beeldje,

En gaf er de zegen in zonnige gloom.

 

Reeds zovele eeuwen yy en strekt Jezus de armen

En toont zijne liefde, wordt weinig beloond;

Helaas! met wat koelte wordt 't beeldje bejegend;

Waarom niet meer eerbied het kruisbeeld betoond.

     

 Komt mee, lieve kind'ren, en nadert tot Jezus,

, En kust zijne voeten , aanschouwt zijn gezicht

Hij droeg al die smart om uw zieltje te redden ,

Bidt vroom met mij mee,'t oog opwaarts gericht.

 

Carolus Waelbers

 

(p. 11).

     
 

 1) Treechterbeeldje is vermeld in 1213 in de cartularis van het klooster van Godsdal met deze woorden :" prope crucem stantem supra viam Trajectensem,"

Treechterbeeldje is geen kapel, het kleine gebouw vormt slechts een nis van 2 M. 40 breedte, 1 M. diepte en 3 M. hoogte; zij is gebouwd met de rug naar het noorden op ene hoogte waar de wegen Treechterweg en Libekerweg aanvang nemen.

Zij bevat een schoon Christusbeeld van ongeveer 1 M. hoogte, tegen de rugmuur van de nis geplaatst en rustend op een bank van metselwerk bedekt met een dikke plank.

Het driehoekig front van het dak droeg in gesneden letters de leuze: " In hoc signo vinces ", volgens de legende daar geplaatst door de H. Lambertus, bisschop van Tongeren Maastricht. In 1853 werd het dak hernieuwd. Het opschrift verdween doch een nieuw werd in de nis geverfd : " In hoc signo vinces "aan de linkerkant van het kruis; terwijl de vertaling " In dit teken zult gij overwinnen " rechts aangebracht werd. In 1898 kon men nog met moeite de inschrijvingen samenstellen. Ze zijn nu geheel verdwenen.

2) het kruis van Wintjesheide, thans verdwenen,.

3) het Weersterboomke, in 1917 afgekapt wegens het aanleggen van de spoorlijn Aken - Tongeren. De kruisen staan er nog.

4) In 't begin der I9° eeuw gebouwd door Madeleine Theelen.

5) Gebouwd, volgens de legende, door Karel de Grote.

6) Het kruis is vervangen door het Kapelken van den Driesse , gebouwd door Geelen.

7) In 1939 werd de lindeboom, waaraan Kwezelekruis was vastgemaakt, op bevel van de legeroverheid afgekapt. Deze boom droeg de naam van " Paal "" en had aan de grond een doorsnee van 2 M. 10.

8) Te 's Gravenvoeren, gehucht Altembroek, bevindt zich de Sint- Lambertus boën, die volgens de overlevering door de H. Lambertus gezegend werd.

9) In 't midden van het heuvelachtig veld genaamd " Wit Paard" , bevindt zich een diepte die de naam draagt van " Kelderken "", en die in de mening van de Voerenaren, als de verblijfplaats van het Wit Paard moet beschouwd worden.

Ik ontving mijn eksemplaar van het " Pastoor Veltmans Gedenkboek", en ik zal niet zeggen: eindelijk! - want wat een zoeken en opsporen en verzamelen meet U dat gevraagd hebben, en bovendien: wie met drukkers te stellen heeft, is geen meester van zijn tijd ! Neen, ik zeg integendeel, en zeer gemeend: hartelijk proficiat om dat keurige werk, dat qua inhoud en qua materiële afwerking voorbeeldig is.

Ik kende Pastoor Veltmans een beetje; ik heb nog maar hier en daar een stuk gelezen en ken hem al beter, in afwachting dat ik hem helemaal zal leren kennen.

( 10 Februari 1958 . Dhr Amter, algem. secretaris Davidsfonds )

(p. 12)

IN MEMORIAM Dar Joseph JENNES.-

Te Moresnet - Eiksken overleed in de Heer, op 14 Januari 1958, in de gezegende ouderdom van 76 jaren, dhr Joseph Jennes, echtgenoot van Mevr. Maria Vincken.

Hij werd op 13 Januari, begeleid door zijn talrijke kinderen, kleinkinderen en achterkleinkind, en een grote menigte vrienden, plechtig ter aarde besteld.

Dar Jennes was apostolisch syndicus van de EE. PP. Franciskanen te Moresnet- Eiksken, voorzitter van het O.L.Vrouwe- koor en drager van de gouden medalie van St. Lambertus.

Dar Jennes zag met lede ogen de oeroude volkstaal van de streek ten gronde gaan. Hij was trouw lid van afdeling Montzen van het Davidsons. Hij was regelmatig aanwezig op feestelijkheden door de afdeling ingericht.

Hij was de bereidwillige gids toen de afdeling in 1939 de beste fotograaf van het gekende huis Nels uit Brussel naar Moresnet haalde en kapel en kruisweg in details fotografieerde. De oorlog 1940/1944 belette het uitgeven van de ontworpen filmstrook. Na de oorlog verscheen ze als Nr. A.3385 van de uitgaven van de Centrale voor Projectie Onderwijs, 75 Blijde Inkomststraat, Leuven ( 35 beelden met Nederl. en Duitse tekst ).

Dhr Jennes was toen reeds met gedeeltelijke lamheid geslagen. Ten einde hem het genoegen te verschaffen de prachtige filmstrook waaraan hij medewerkte, te bewonderen, werd ze te zijnen huize vertoond ( dhr Jennes baatte het gekende St-Antoniusrestaurant uit ). Enkele vrienden en genodigden woonden deze uitzonderlijke en roerende vertoning bij.

Toen Dr Langohr zg. in 1939 het tijdschrift " HEEM "lanceren wilde en links en rechts om medewerking aanzocht, dacht hij ook aan zijn goede vriend Jennes. Wij hebben het genoegen hierna de tekst van het antwoord, in rijm, te publiceren.

O.L.Heer en O.L.Vrouw Mariahilf van Moresnet hebben voorzeker reeds hun trouwe dienaar de eeuwige beloning geschonken.

Niettemin vragen wij onze lezers hem indachtig te zijn in hun gebeden.

- - - - - - - - -

 

Zijne Excellentie Mgr Kerkhofs, bisschop van Luik, vereerde ons met een inschrijving op het

"PASTOOR VELTMANS GEDENKB0EK "

Hij getuigde van Pastoor Veltmans, bij diens overlijden :

" EEN LANG EN VERDIENSTELIJK PRIESTERLEVEN "

 

- - - - - - - - - -

(p. 13.

Ekske , Sint Katring 1939.

 

Lieven Härr Doktor, op plattdütsche Sprooke - Professer opene Begijnhof i Tongere.

Hat mech dies Dag der Briefdräger agerämpelt met ene Brif va Montse ( Postdatum ) - gestämpelt. Hann mech dat Dink va links än va reets ens besijhe iejhe ech do ens ene rechtege Lues ut kus krijhe. HEEM ! - et Blättsche vör allerlejj Kunde hatt sieeker use Proeasser Lankuhr utfunde i plattdütsche Sprook, - Folklore te dechte es Vör 'ne Bure Jong - en drollige Geschechte. Än e par örmselige Reime, die ech agefange es doch sieeker genge Dechter verlore gegange. Dr6m bitt ich Häre Dokter, datt mutt daer verstuhe mett meng Dechterei hatt daer üch grelleg verduhe. Datt mutt ech üch sage an dear wett ett ech a tt en uss schönn röjjege Gegend, get alles op platt. Meneg Mättsche än Jong bej oss, wüere frueh Vör op plattdütsch bej Kaploon örgens bichte te guëhe in auw Tite üm Höllep än Roët an te froge ! -Mä hüjterdaags wäet me mettsdens bedrooge ! Wänn daer mech mett en Exemplar van " Heem " wölt beiehre än es ett nit te düer, sow ech mech och wal aboniere , Ävel ming auw Dag mett plattdütsche Gedechte mech quäle i söne elendegen Tit, - datt kües grad noch fäele.

Met völl Dank e för üer Metdeeling

än enge plattdütsche Gruss va gen Eckske.

Get. JENNES.

Och völl Gröes va mech a minge Kameroot

no Hasselt der Härr Fransse va gen Beukestroot.

- - - - - - - - - -

Roermond, 26/2/58.

Hooggeacht Comité ,

Van harte wens ik U proficiat met het verschijnen. van het

" PASTOOR VELT MANS GEDENKBOEK '".

Ik heb er onmiddellijk ander werk voor laten liggen en heb 't gelezen. Hoe duidelijk leeft deze grote figuur, die ik helaas nooit persoonlijk gekend heb, nu vóór mij.

Ik dank U daarvoor oprecht.

 

Get. J.H.W.M. HANSEN ,Litt. Rom. Drs.

 

 

(p. 14.

 

PASTOOR VELTMANS GEDENKB0EK

 

Het " PASTOOR VELTMANS GEDENKBOEK " is eindelijk verschenen. Het is een prachtig boek, rijk geïllustreerd, van 148 blz.

de tweelingbroeder van het werk van Ereleraar Dr. J. Langohr zg.

" Va gen Weech bes a ge Graaf ".

 

Een vollediger en juister beeld van de betreurde Pastoor Veltmans kon bezwaarlijk gegeven worden.

Mgr. Prof . Dr. A. Janssen, voorzitter van het Davidsfonds, schreef het voorwoord.

Een overzicht van de familie waaruit pastoor Veltmans sproot en waarvan hij de hoge deugden in zijn persoon culmineerde, zet het werk in. Pastoor wordt gevolgd in zijn studentenjaren te Beringen, te St.- Truiden, te Rome. Ruime aandacht wordt verleend aan dat verblijf te Rome, dat trouwens zijn stempel heeft gedrukt op geheel zijn leven en waaraan hij gehecht bleef tot in zijn allerlaatste ogenblikken.

Pastoor wordt verder gevolgd in zijn strijd voor de opkomende democratie te Luik, waar hij een der luitenanten was van Mgr. Pottier; in zijn werking voor de boerenstand en zijn betrekkingen met de Belg. Boerenbond; in zijn Vlaamse werking in Davidsfonds en Taalgrensaktie Overal wordt pastoor zelf aan het woord gelaten.

Zijn afsterven, zijn begrafenis, de deelneming van heinde en verre worden ontroerend beschreven.

Aan twee van zijn intieme medewerkers, Mathieu Royen en burgemeester Teney, wordt een korte gedachtenis gewijd.

Het werk besluit met een historische bijdrage gewijd aan de kerk van St.- Martens Voeren en aan de voorgangers en opvolgers van pastoor Veltmans.

Het L,V. Comité biedt hierbij , doch uitsluitend aan Overmazers, de gelegenheid zich het werk aan inschrijvingsprijs aan te schaffen, nl.

125 Fr. voor de luxe- uitgave ( in plaats van 150 Fr.)

75 Fr. voor .

Van de luxe- uitgave blijven nog slechts een beperkt aantal eksemplaren beschikbaar. Haast U dus !

Storting op postcheck 5202.51 van hot Ereleraar Dr. J. Langohr & Z.E.H. Dr. H. Veltmans Comité , Steenweg op Ninove,152, HALLE ( Brab.)

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - -

 

(p. 15)

ARBEID ADELT - LIEVEN GEVAERT en de N.V. GEVAERT PHOTO - PRODUCTEN.

 

Wij hebben ons voorgenomen in 1958 enkele specifiek Vlaamse ekonomische ondernemingen aan onze lezers voor te stellen.

Het toeval wil dat wij met de " Gevaert Photo- Producten N.V." beginnen. Alleszins een goed begin. Onze taak wordt in niet geringe mate vergemakkelijkt door het werk " Lieven Gevaert. De Mens en zijn Werk " in 195.5 in de keurreeks van het Davidsfonds verschenen, alsmede door dokumentatie ons zeer bereidwillig door de Gevaert Photo- Producten ter hand gesteld.

Lieven Gevaert werd te Antwerpen geboren op 28 Mei 1868 Zijn vader , vergulder van beroep, overleed toen de jongen drie jaren oud was. Van studeren kon in die omstandigheden niet veel in huis komen. Van kindsbeen af ging al zijn belangstelling naar de fotografie. Hij ging links en rechts in de leer. In 1890 opende hij in de Montignystraat te Antwerpen, met de steun van zijn moeder, een eigen fotoatelier.

De jonge Gevaert, die al zijn vrije tijd met studeren doorbracht, kende al spoedig voldoende Frans , Engels en Duits om zich de geschriften van buitenlandse geleerden eigen te maken .

Hij slaagde er ook al spoedig in zelf fotografisch papier te bereiden. Deze bereiding, de nodige installatie, de eerste medewerkers, het is een roman op zich zelf.

Op 23/6/1894 wordt de firma " L. Gevaert & C° " gesticht. Een bekend Antwerps zakenman A. Segers bezorgde het nodige kapitaal, nl. 20.000 fr.

In 1896 werd het gebracht op ?5,000 er en werd de naam, met het oog op de voorziene expansie in Frankrijk, gewijzigd in " Franco- Belgische Mij voor het vervaardigen van fotografische papieren L. Gevaert & C°."

Nu slaagde Gevaert er in een procédé samen te stellen tot het vervaardigen van een mat papier dat hem wereldfaam zou bezorgen. Het kapitaal liep op : in 1899 tot 125.000 Fr., in 1900 tot 250.000 Fr. Hij sluit een akkoord af met een Amerikaanse vennootschap die het verkoopmonopolie bekomt voor de Verenigde Staten

In 1904 worden de fabrieken opgericht in de Septestraat te Mort l. Op eenvan de gevels staat de lijfspreuk gebeiteld van Lieven Gevaert: nl. " Arbeid Adelt "3

In 1909 wordt de Gevaert Ltd gesticht te Londen.

In 1910 verovert Gevaert de Russische markt. Reeds

 

(p. 16)

vroeger verspreidde de knapste vertegenwoordiger die de firma ooit kende, de Gevaert - producten over Duitsland en Oostenrijk - Hongarije.

In 1907 werd hot kapitaal gebracht o 500.000 er en in 1909 op 1.000.000 fr. Toen de oorlog 1914/13 uitbrak was een net van filialen en depots over geheel de wereld gespannen.

Op 4/12/1920 wordt de firma omvormd tot de N.V. Gevaert

Photo - Producten. Het kapitaal wordt achtereenvolgens op 15, 25 en 55 millioen gebracht, in 1929 op 100 millioen, thans 600 millioen.

Gevaert overleed onverwacht te Scheveningen op 2 Febr. 1955. Zijn levenswerk stond echter voor een groter bloei dan ooit te voren. Hierna enkele vergelijkingen die een juist gedacht geven van de geweldige expansie die de Gevaert fabrieken genomen hadden.

1953 Wereldexport van fotografisch papier :

Duitsland 2 millioen kg.

Frankrijk 1,2 "

Engeland 5 "

U.S.A... 5,5 "

Gevaert 2 "

 

--------

1955 Wereldexport van fotografische platen :

Duitsland 1.500 duizend kg.

Engeland 530 "

Frankrijk 120 "

U.S.A. 80

Gevaert 750 "

Wij besluiten deze cijfers met enkele gegevens uit het Jaarverslag 1956.

Aantal personeelsleden 6.500

Universitairen en techn. ingenieurs 250

Export :90 % van de totale verkoop.

Filialen, agenten en monopolisten over de wereld 111

Financiën : Activa 2.052,856.759 Fr.,99 cn.

Passiva 1.719.827.507 Fr. 02 cn.

Dit is het werk van deze nederige Antwerpse volksjongen.

Doch dit is op verre na niet alles

Geen patroon in het land paste de kristelijko sociale leer van Rerum Novarum zo gewetensvol tor als Gevaert. Alle sociale voordelen die in de jongste jaren door de arbeidsorganisaties werden verkregen, werden 50 jaren geleden op zijn initiatief in zijn bedrijf ingevoerd.

Dit bedrijf was een bolwerk van Vlaamse volkskracht. Steeds had het Nederlands de voorrang. 11 Juli werd als officiële feestdag gevierd en telkenjare werd een groot Vlaams feest belegd.

Lieven Gevaert was medestichter van het Vlaams Economisch Verbond en beheerder van de " Vlaamse leergangen aan de Universiteit van Leuven ".

Hij was medestichter van de St-Lutgardisschool te Antwerpen (1928), van het St-Lievonscollege (1950) van de St. Lutgardisschool te Merksem (1931),

N. M. Wildiers getuigt van hem: "Grondlegger van één der grootste industtiële ondernemingen van ons land, organisator van het economische leven in Vlaanderen, groot mecenas van het Vlaamse cultuurleven, was hij vooral een man uit één stuk,

 

 

(p. 17.

begaafd met een ontembare werkkracht en ondernemingsgeest, met een helder en realistisch inzicht in het leven, wars van uiterlijk vertoon en holle woorden, maar heel en al gericht op het scheppen en opbouwen van wat hem nuttig en waardevol voorkwam : een man van de daad in de volle zin van het Woord,

" Naarmate de tijd ons verder van hem verwijdert en wij de vruchten van zijn arbeid rondom ons zien rijpen; dringt zijn zeldzame grootheid en buitengewone verdienste ook duide lijker tot ons door. Het is goed dat zijn nagedachtenis in Vlaanderen blijve voortleven als een voorbeeld voor de op groeiende generaties, als een wekroep ook opdat wij zijn werk zouden voortzetten en voltooien."

 

 

 

Enkele Gevaert anekdoten.

-

" Weinigen zullen vermoed hebben dat de man, die vrijgevig in millioenen handelde voer weldadige of sociale doeleinden, van zijn achttien- negentienjarige dochters afrekening verlangde van zeer bescheiden zakgeld, enkel voor kleinigheden toereikend . "

 

" Zekere dag had een van zijn medewerkers een bezoek gebracht aan een grote fabriek. . , Vol jeugdig enthoesiasme vertelde hij wat hij daar gezien had en wat de genoemde firma allemaal veer haar personeel had tot stand gebracht : grote woningcomplexen , ontspanningsaangelegenheden, theater en bioscoop.

" De baas luisterde met aandacht en mijmerde terwijl hem dit verteld werd. Toen zei hij : " Dat is niets voor mij. Ik geef liever aan allen een aandeel in de winst en dat iedereen ermee doet wat hij wil; Als mijn mensen 's avonds do fabriek verlaten heb ik gaarne, dat ze zich vrije mensen voelen,"

" Aan het personeel an de arbeiders werd dan ook een aandeel in de Winst uitgekeerd, lang voordat dit idee in de hoofden van de syndikale leiders was opgekomen."

 

" Het hotel De Witte Brug,waar hij vaak enige rust nam , bevond zich in de nabijheid van het Vredespaleis en werd druk bezocht door diplomaten uit alle landen: mooie praters, glan zende verschijningen, precies het slag van mensen dat Gevaert niet kon luchten. " Soms heb ik goesting om heel dat spel in de lucht te laten vliegen " gromde hij. " Zij spreken van vrede en denken alleen aan oorlog."

 

" Kort na de vestiging van zijn fabriek te Mortsel werd door het ministerie een ingenieur naar de firma gestuurd om er de instellingen te komen controleren. Naar goede Belgische gewoonte kende deze inspecteur geen woord Nederlands. Gevaert was woedend en de ontvangst was niet mals:" Zeg aan uw meester dat de ketels van mijn instellingen steeds voor toezicht tot zijn beschikking staan , maar dat wij ons hier in het hart van het Vlaamse land bevinden en dat onze firma een Vlaamse firma is. Mijn technische zaakgelastigde zal U alleen in het Nederlands te woord staan."

(Uit Lieven Gevaert- ,De mens en zijn werk)

 

 

(p. 18)

 

WACHTER , WAT IS ER VAN DE NACHT ? 18.

 

 

 

 

Onder deze rubriek publiceren wij echo's die wij links en rechts, in en om Overmaas, opvangen en die onze lezers niet on verschillig kunnen laten.

Waar wij deze zonder kommentaar overnemen, vertolken zij daarom nog niet onze eigen mening.

 

 

 

PLEIn VENT, Feuillets trimestiiels,

25 Rue de l'Ecole, Welkenraedt.

 

 

" Art et Littérature - Miettes du passé - Folklore et Légendes du Noord-Est de le Province de Liège, vus par des jeunes" zo luidt het sympathieke programma van deze groep jongeren uit Welkenraedt .

De leiding berust in handen van dhr Jean Teller, Nr 1 Januari 1958 houdt o.m. in :

Perdus dans la Neige. Verhaal van een nachtelijke uitstap, door wind en sneeuw in de Hoge Venen.

Une regrettable Décision. Heftig protest tegen het opblazen van de historische ruïne van Schymper te Moresnet.

Carnaval dans les Cantons de l' Est

De eerste stappen werden gezet op de weg naar een harte- lij k samenwerken tussen " De Band " en " Plein Vent " .

 

FONTANE IN FLAUBERTS FUSSTAPFEN, door Drs L. Teller.

 

Wij gaven in een vorig nummer een uitvoerige bespreking van deze studie verschenen in de Revue des Langues vivantes,

XXIII - 1957 - 2 - 3 - 4.

Deze studie werd thans afzonderlijk in een nette brochure gedrukt.

 

VEREINIGUNG ZUM SCHUTZ UND ZUR PFLEGE DER MUTTERSPRACHE.

 

De Vereinigung -richtte een schrijven tot de h. Anseele, Minister van Verkeerswezen met betrekking tot de taal waarin de belastingsformulieren voor radioposten in Nieuw-België aange boden worden.

Dit gebeurt thans in de Franse taal. Dozen die een duits- talig formulier verlangen, dienen zulks aan te vragen.

De Vereinigung verlangt, terecht, duitstalige formulieren voor iedereen, franstalige voor dezen die het aanvragen.

Zij verlangt behandeling van de Duitse, Nederlandse en Franse taalgebieden, op gelijke voet.

 

FONS OLTERDISSEN - JAAR .

 

De Nieuwe Limburger brengt in zijn nummer van 1I/1/53 een geestdriftig artikel over de hulde die in de loop van dit jaar aan deze geKende Maastrichter schrijver en dichter zal worden gebracht .

 

 

(p. 19)

DE TOERIST , orgaan van de V.T.B., 16/2/58,

 

zet zijn leden aan in de loop van drie achtereenvolgende jaren 15 minder bekende, doch op toeristisch gebied zeer merkwaardige plaatsen te bezoeken , verspreid over geheel het Vlaamse land.

Onder de opgegeven gemeenten komt Teuven voor, met volgen de aanbeveling :

' Vlaamse taalgrensgemeente ( 600 i.), op de grens van de provincie Luik en Ned. Limburg, zeer schilderachtig gelegen in het

' mooie Gulpdal, op 7 km van Aubel en 23 km van Verviers. Neo-

" gotisch kerkje. Fraaie overblijfselen van de Augustinessen- ' abdij Sinnich ( thans kasteel ), met goed bewaarde kapel, en

" van een oude heerlijkheid " De Draak ". Kasteel Beusdaal. Op

" 3 km Remersdaal, en op 5 Km Sippenaken, met merkwaardig kasteel

" in beide dorpen.

Uitvoeriger inlichtingen worden graag verstrekt door het Langohr - Veltmans Comité.

 

GIDS VOOR BENELUX 2 : Wallonie - Luxemburg.

 

Nr 2 uit de drieling : Vlaanderen - Wallonie/Luxemburg -Nederland, door de Vlaamse Automobilisten Bond uitgegeven, werd besteld als bijzonder nummer van De Toerist 1/2/58.

De gids geeft een beknopt doch waardevolle beschrijving van alle toeristische merkwaardigheden.

Hij brengt daarenboven 16 volledig uitgestippelde reiswegen voor toeristische uitstappen.

Reisweg VII, met vertrekpunt Hasselt, gaat over Bilzen, Kanne, Visé, Moelingen, 's Gravenvoeren, St-Martens- Voeren, St- Pieters- Voeren, Hagelstein, Bleyberg , Moresnet- Kapel , Welkenraad, Eupen, Dolhain, Verviers, Luik.

Reisweg VIII, met vertrek uit Tongeren, doet even Onze streek aan, nl. Julémont, Godsdal, Aubel, Hendrikkapelle, Welken-raad, Eupen, Jalhay, enz.

 

KELMIS 100 JAAR PAROCHIE.

 

Kelmis vierde op 22 en 23/2 met ongemene hartelijkheid het honderdjarig bestaan van zijn parochie.

Bij deze gelegenheid werd door dhr F. Pauquet, leraar aan de middelbare school, een geschiedenis van kerk en parochie geschre ven.

Piet Zimmer dichtte het lied " Wenn os Kerkeklokke klenge," bekroond in de prijskamp voor het beste lied, uitgeschreven door het L.V. Comité en getoonzet door J. van Haspengouw.

Tussen de talrijke plechtigheden vermelden we nog de heropvoering, op alle zondagen van de vasten , van de " Passio Christi" door Z.E.H. Frans Darcis, destijds voorzitter van afd. Montzen van het Davidsfonds en kapelaan van Kelmis.

 

OP HET " KARLSFEST " 2/2/19 58 IN AKEN ,

 

werd, onder leiding van kapelmeester prof. Th.B. Rehmann, de

" Missa festiva in D " van Arthur Meulemans uitgevoerd als een van de hoofdpunten van het feestprogramma.

Deze H. Mis werd in 1930, op verzoek van dhr Rehmann, voor

 

 

 

(p. 20.

vijfstemmig gemengd koor en blaasinstrumenten door de Vlaamse meester gekomponeerd, ter ere van St-Vervaas.

Dezelfde H. Mis word in 1954 door het domkoor van Aken uitgevoerd in de kathedraal van Tongeren,

Des avonds werden 10 verschillende Maria liederen uitgevoerd, nl. van Jos. des Prés, Bach Monteverdi, Mozart, Bruckner, Strawinski en Van Nuffel.

 

LE JOURNAL D ' AUBEL

 

vervolgt wekelijks de geschiedenis van Julémont,

Het is een volledige en diepgaande studie over deze oveyy- rigens belangrijke gemeente.

In het nummer van 1/2/53 vermeldt de auteur eveneens de deelneming van Willem van Julermont aan de Slag der Gulden Sporen, destijds in ons 11 Juli - artikel 1957 medegedeeld. Hij dankt van harte " Da Band " voor de verstrekte kostbare mede deling .

Deze studie zou in brochurevorm moeten kunnen worden uitgegeven.

 

BEAU PAYS DE LIEGE.

 

La Fédération du Tourisme da la Province de Liège gaf, onder bovengenoemde titel, een prachtig en rijk geïllustreerd boek uit.

Het werd samengesteld door de hh. R. Pourat en G. Remy.

Een paar bladzijden behandelen het NO.. van de provincie. Mooie zichten worden gegeven van de afdamming van de Gileppe, van het slot Streversdorp te Montzen, het schilderachtige meer van Kelmis en de abdij van Godsdal,

Aan de Oostkantons wordt ruime aandacht geschonken, zo in de teksten als in de illustraties.

Graag hadden wij maar aandacht gewenst voor het O.L.Vrouw genade-oord Moresnet en de monumentale kruisweg aldaar.

 

NEUE NACHRICHTEN, 25/1 en 22/2/3<3 ,

 

geven een interessante bijdrage, in primeur voor België, over " Deutung und Sinn des Wortes Mansuarisca " , van de hand van B. Brück uit Wirtzfeld.

Men weet dat de zgn. Via Mansuerisca, voor-Romeinse heir-baan, Trier met Maastricht verbond en Overmaas van Zuid naar Noord doortrok.

Opgravingen in de Hoge Venen in 1952/5â door E.H. Bastin geleid, legden grondvesten van deze baan bloot. In de hiervoor besproken uitgave " Beau Pays de Liège " verscheen een mooie foto van deze opgravingen.

Ereleraar Dr. J. Langohr behandelt de Via Mansuarisca in " Le Nord- Est de la Province de Liège et le Canton d' Eupen " en had, bij zijn afsterven, aan ander werk op het getouw, over de oude wegen van het Land van Overmaas

 

 

 

(p. 21)

LE LIVRE D' OR DE L' AGRICULTURE BELGE. .

 

Toevallig kregen wij inzage van bovengenoemde luxe - uitgave 1959 door Ir. Dr. M.J. Vander Vaeren, professor aan de Leuvense Universiteit en sekretaris-generaal aan het Ministerie van Landbouw.

Dit werk behelst, naast een reeks algemene inlichtingen over de Belgische landbouw, een overvloed van illustraties.

Als typische modelhoeve uit het Land van Herve en Eupen komt er o.m. Kloosterhof te Teuven in voor ( woonhuis, stalling gen en vee ) .

Wij treffen er bovendien enkele foto's aan van onze prachtige zwart-witte koeien, van melk en kaasbereiding.

 

EUPENER GEZEGDEN .

 

Van da inzender van de reeks Eupener Gezegden, waarvan wij de publikatie in dit nummer beginnen, ontvingen wij een schrijven waaruit wij volgende regels onder de ogen van onze lezers wensen te brengen :

' Ik ben u persoonlijk dankbaar voor het initiatief waardoor u de belangstelling van ons volk voor het schone van zijn taal wil wekken, want ik denk dat onze dialekten rijk zijn aan schoonheid van die aard; ik zou het jammer vinden, indien die rijkdom verloren ging. Ik vermoed pok dat de reeks die ik ingezonden heb bij lange niet volledig is , gelukkig trouwens ! Ik denk ook dat zelfs in een stad zoals Eupen waar het dialekt ontzettend achteruitgegaan is bij de jonge generatie, dat daar die schatten nog ten volle aanwezig zijn bij vele volwassenen , vooral misschien bij de oudjes. De mensen zijn er zich overigens misschien niet helemaal bewust van dat hun taal zo rijk, zo kleurvol, zo suggestief is, maar in dagelijkse omgang voelen zij spontaan aan , hoe zij op een schone en aantrekkelijke wijze iets moeten verwoorden in een taal waar zij volledig in thuis zijn en waarin ze zijn opgegroeid.

" De schoonheid waarover ik het heb kunnen we misschien best " volksheid " noemen. De taal van de gewone volksmensen staat bekend voor haat spontaneïteit; haar oorspronkelijkheid, haar levendigheid, haar plasticiteit, tegenover de academische taal, wat niet betekent dat deze laatste geen waarden zou heb-ben ; ze heeft trouwens bepaalde doeleinden te verwezenlijken, die verschillen van die van de omgangstaal."

(?) 22.

 

 

Ik beschreef U hoe ik mijn kinderen gelukkig maak met een tekenverhaal.

Moeders, zegt nu niet gauw "dat is flauw, er bestaan zoveel andere dingen waarmee onze kinderen kunnen bezig zijn."

Ik kan u verzekeren dat onze kleine gastjes tienmaal meer deugd beleven aan een tekening van moeder dan aan de vele schreeuwerige boekjes met vechtende cowboys of monsterachtige dieren; tevens krijgen ze zin voor het goede en het fijne waaraan men te dikwijls achteloos voorbij gaat en dat de natuur ons zo weelderig biedt.

Mijn moedertje is een simpele boerenvrouw. Haar leven is geen sprookje geweest. De harde arbeid heeft eelt geplant in haar vrouwenhand op bijna dertig jaren weduwschap. Steeds is ze echter de sterke, levensblije vrouw geweest. Na haar rotsvast vertrouwen op God dankt zij deze levensmoed aan haar grote liefde tot de natuur. Reeds heel vroeg plantte zij in haar ongekunstelde moedertaal, deze grote liefde over in mijn kinderhart.

Ja, moeder leerde mij luisteren naar 't gemurmel van 't beekje dat door onze weide stroomt,'s avonds als we in bed lagen met oren raam en alles rustig en stil was in de natuur.

Moeder leerde mij kijken naar dat eerste lentebloemeke dat schuchter zijn kopke uitsteekt van onder het dorre loof.

Moeder leerde mij de geur der bloemen beminnen,maar niet alleen yyn de bloemengeur doch ook de reuk van de omgeploegde grond en van't vuurke dat we stookten met het verdorde aardappelloof.

En luisteren leerde mij moeder naar de zang van de merel hoog in een boom met als begeleiding 't zacht& getokkel van een mild rvoorj yy faarsregen op de fris ontloken bladeren. Luisteren naarAyy de za yy.g van de nachtegaal bij stille avondstond.

Toen ik later als jong meisje eens met familie op reis ging kwamen yy i we terecht in een bus met vrolijke jonge lieden. Een zanggroep die het huwelijksfeest van een kameraad ging opluisteren. Spontaan heb ik toen sympathie ondervonden voor een van die jongens die ik nooit van tevoren gezien had. Op zeker ogenblik tikte hij zijn kameraad in de zijde : " Kijk eens daar jong!" Van op de hoogte waar we reden blikten we nader op 't heerlijk schouwspel van een dorpje verscholen in een dal van Overmaas , badend in 't gouden licht van een milde oktoberzon.

 

)Vervolg onderaan volgende blz.) p. 13: ( Vervolg van vorige bladzijde )

 

Toen we heel kort nadien nader kennis maakten,was er iets merkwaardigs dat ons opviel : beiden hadden we nooit behoefte gekend aan bal of bioscoop. Moeder natuur was ons beider grote vriendin .

Een paar jaartjes later is diezelfde jongen mijn man geworden en samen kunnen we nu nog menige keer in verrukking staan voor een gouden morgenstond of voor 't langzaam wegzinken van de zon achter de heuvels van ons dorpke.

Och, moederkens , wie van U kent niet het proza van een verstoorde nachtrust om een wakkergeschoten dromertje in slaap te gaan sussen of een blootgewoeld slaapstertje terug warm onder de dekens te gaan stoppen ? Is het dan niet heerlijk doorheen dat proza, als een gouden draad, een stukje poëzie te kunnen mengen. Stilletjes naar het open raam sluipen en te turen in die heerlijke sterrennacht met zachte maneschijn.

't Is die liefde, die we willen overplanton in de hartjes van onze kindertjes op onze beurt. Zacht en teer laten ontyy- luiken als een frisse bloem. . . Wij simpele buitenmensen hebben gewoonlijk de tijd en de middelen niet om in vreemde landen de wonderen der natuur te gaan bezichtigen? Och we hebben er ook de behoefte niet toe ; onze eigen streek is zo rijk en zo schoon. Als we het maar weten te waarderen en te ontdekken.

J .L.N.

Uit " Bij de Haard " 1/57.

 

 

(p. 23)

 

BEZINNING.

 

Op 10 Januari 1958 werd door Mgr. Van Wayrenbergh, hulpbisschop van Mechelen en rector - magnificus van de Leuven-se universiteit , in aanwezigheid van '.Z. Exc. Mgr Forni, pauselijk nuntius en talrijke geestelijke en wereldlijke overheden van België en het buitenland, het diploma van doctor honoris causa uitgereikt o.m. aan Konrad Adenauer, kanselier van de Westduitse Bondsrepubliek.

 

Handelend over het verleden van België en Duitsland en eraan herinnerend hoe de eeuwenoude universiteit van Leuven tweemaal het slachtoffer werd van de oorlogsomstandigheden, verklaarde Mgr. de rector ; " Wij uiten niet de platonische verklaring ; " Wij vergeten ", maar wij zeggen met een gevoel van oprechte en diep kristelijke naastenliefde ; " Wij beminnen ".