STUIVENBERGZIEKENHUIS

Een historische kans voor een historische site

Nu de plannen van ZNA definitief zijn om het Stuivenbergziekenhuis in Antwerpen Noord te verlaten, denken wij dat er een unieke kans is weggelegd om van deze site iets waardevols te maken. We menen dat
de volgende vier krachtlijnen moeten gerespecteerd worden.

Krachtlijn 1: Bewaren van de waardevolle architectuur

Eind 19de eeuw werd een wedstrijd uitgeschreven voor een prestigieus nieuw ziekenhuis in een buurt in ontwikkeling. Architect Frans Baeckelmans zorgde voor het winnend ontwerp. In 1884 werden de acht ronde zalen met bijgebouwen en tuinen ingehuldigd met veel feestvertoon. De genodigden “drukten hunne bewondering uit over dit gesticht en bekenden onbewimpeld, dat het gasthuis het beste ingerichte en het schoonste is welke tot hiertoe bestaat”. Het hele grondplan met o.a. de acht ronde zalen en de inkompartij is nog intact aanwezig, zij het dat de verbindingen en de inrichting geëvolueerd zijn. Dit historisch erfgoed is uniek in Europa, vele andere steden benijden het feit dat dit typisch 19de eeuwse ziekenhuisgebouw nog intact is. Onderdelen zijn dan ook reeds beschermd. Dit geheel mag nooit verloren gaan. Bij latere toevoegingen heeft men weinig rekening gehouden met het oorspronkelijk karakter en deze mogen volgens ons wel verdwijnen.

Krachtlijn 2: Licht, lucht en ruimte voor iedereen

De achterliggende filosofie voor dit revolutionair project kwam van verpleegster Florence Nightingale uit Engeland. In een tijd van kleine donkere ziekenhuiszalen met amper geneeskundige zorgen pleitte zij voor licht, lucht en zuiverheid voor elke patiënt. Ook moest er voldoende ruimte zijn voor verzorging en toezicht. Dit was essentieel voor de genezingskansen die voor iedereen gelijk moesten zijn. Rond de zalen moesten er tuinen zijn, dit was heel belangrijk voor het genezingsproces, zowel lichamelijk als geestelijk. Een was- en badinrichting, een keuken en een apotheek mochten eveneens niet ontbreken.

Als er iets is waar Antwerpen Noord vandaag nog behoefte aan heeft is het deze lucht, licht en ruimte voor iedereen. De Stuivenbergsite mag dus zeker niet afgesloten worden van de buurt, integendeel de huidige tuinen en open ruimte moeten extra zichtbare zuurstof geven aan de buurt.

Krachtlijn 3: Toegankelijk en levendig

Voor een dichtbevolkte buurt als Antwerpen Noord ontstaat er een unieke mogelijkheid om een gesloten bouwblok van 4 ha toegankelijk en doordringbaar te maken. De huidige va-et-viens, de bereikbaarheid, het komen en gaan van gebruikers, het wervend vermogen voor de buurt, ... van het ziekenhuis mag niet verloren gaan, maar moet integendeel worden bevorderd. Kwaliteitsvolle interactie van de tuinen en gebouwen met de omgeving. De nieuwe invulling van het gebouw en de omgeving moeten in dienst staan van de buurt.

Krachtlijn 4: Kwalitatieve invulling

Het nieuwe structuurplan voorziet in een gemengde openbare functie. De invulling van de gebouwen moet een meerwaarde geven aan de buurt én aan de stad. We denken aan projecten voor dienstverlening, wonen, werk en cultuur waarbij mogelijk een deel van de gezondheidszorg kan bewaard worden. Waarom geen serviceflats voor bejaarden naast unieke woongelegenheden voor jonge gezinnen. Ook een onderwijsinstelling zou kunnen gebruik maken van de oorspronkelijke filosofie en architectuur en een levendige toegankelijke invulling realiseren. Waarom geen ateliers voor startende bedrijven. Een gedeelte kan zeker als waardevol museum worden ingericht met ziekenhuismateriaal dat al verzameld is door Prof. Van Hee. Het Sint Elisabethziekenhuis vertegenwoordigt de ziekenzorg uit de 16de eeuw, het Stuivenbergziekenhuis die van de 19de eeuw.

We hopen dat het nieuwe stadsbestuur beseft dat het invullen van deze openbare ruimte een hefboom is voor de ontwikkeling van de buurt en de stad. De site Stuivenbergziekenhuis biedt hiervoor unieke kansen. We willen in samenspraak met het nieuw bestuur ijveren voor de realisatie van deze vier vooropgestelde streefdoelen. Laat ons inventieve en creatieve krachten van deze stad aanspreken voor een vernieuwend en hedendaags project dat de kwaliteiten van deze site ontwikkelt en versterkt.

We lanceren deze krachtlijnen nu als oproep. We willen dat het nieuwe stadsbestuur ze opneemt in haar nieuw bestuursakkoord. Daarvoor zullen we in de nabije toekomst alle betrokkenen contacteren van lokaal bestuur over ZNA en OCMW tot en met de betrokkenen uit de Vlaamse en Federale regering. Laat ons deze historische kans samen grijpen!

Ondersteunende buurtgroepen:

• werkgroep Spoorwegemplacement
• Antwerpen Averechts vzw
• NoordzegtNee.be
• Wijkcommittee Willibrordus
• Samenlevingsopbouw Antwerpen Noord
• De Bilzen vzw
• Bewonersgroep Richardstraat en omgeving