26 MHz - 11 meter Studio links en Cue stations *

Het topje van de kortgolfband

Zoals een rechtgeaard DX'er hoort te weten is kortegolfpropagatie onderhevig aan een elfjaarlijkse zonnevlekkencyclus die bepaalt of hogere frequenties, al dan niet te gebruiken zijn voor langeafstands radioverbindingen. We zitten volop in een periode van stijgende zonnevlekkenactiviteit en dat laat zich op de hogere frequenties merken. Omroepstations maken steeds meer gebruik van de 15 meterband met frequenties in het 21 MHz-gebied en de Deutsche Welle en Radio France International gebruiken nu ook frequenties in de 11- meter band resp. op 25740 and 25820 kHz. Dit omroepbanddeel loopt van slechts 25670 tot 26100 kHz. Dat propagatie op deze hogere frequenties steeds beter begint te verlopen kunnen we zelfs tijdens de winter vaststellen.

Het hogere uiteinde van de kortegolf boven 25 MHz wordt voor diverse vormen van communicatie gebruikt. De zendamateurs nemen bijna het ganse gedeelte boven 28 MHz voor hun rekening. Verder vinden we er ook de CB ofte burgerband en ook allerhande maritieme stations.

Een wel bijzondere gebruiksvorm van deze hogere frequenties bestaat het uit de zogenaamde Studio links en Cue stations. Vooral in de Verenigde Staten zijn er nog tamelijks wat van deze links in bedrijf, maar ook in Europa en Zuid-Amerika komen ze voor. Toch is het aantal stations dat van deze kortegolfbanden gebruik maakt beperkt. De meeste gebruiken voor dit soort doeleinden veel hogere frequenties buiten het kortegolf-gebied die minder beïnvloed worden door lange afstands propagatie. De steeds verbeterende popagatie-verschijnselen op die hogere kortegolfbanden maakt het mogelijk dat wij ze over een afstand van vele duizenden kilometers verder kunnen horen, maar dat betekent ook dat deze studio-links gedurende periodes van hoge zonnevlekkenactiviteit gemakkelijker onderhevig zijn aan storingen. Bovendien zenden ze over het algemeen uit met een vermogen van slecht enkele tientallen watts. Het zou ons dus niet verwonderen indien de stations die deze communicatievorm gebruiken, deze in de toekomst vervangen door een meer betrouwbare technologie.

Het Cue link systeem wordt meestal gebruikt voor 'pre-delay' monitoring. Op de Cue frequentie wordt het programma real time uitgezonden en op de echte omroepfrequentie gebeurt dat dan met een vertraging van zo'n zeven seconden. Dat stelt de journalisten en andere medewerkers van het station in staat vooraf te beluisteren wat op antenne gaat en dus tijdig klaar te staan. De studio technicus kan de Cue feed onderbreken om instructies door te geven aan personeel in het veld. Dit systeem wordt tevens gebruikt om personen die niet te tolereren uitspraken doen tijdig te verwijderen van antenne.

De stations die van deze verbindingsvorm gebruik maken doen dit over het algemeen in de Narrow FM modus (NFM). Dat kan voor sommige van de bij ons gebruikelijke ontvangers een probleem zijn, maar de meeste hedendaagse communicatieontvangers hebben deze mode aan boord. Ook is het zo dat men op een station dat in NFM uitzendt met een ontvanger in AM kan afstemmen op voorwaarde dat men een beetje naast de gewenste frequentie afstemt. Het is in feite een ongewenst neveneffect dat voor ons DX'ers toch nuttig kan zijn. Toch zullen de meesten van ons hobbyisten deze truc niet hoeven toe te passen. Ook zijn er stationlinks die gewoon de AM-modus gebruiken.

Wil men een poging doen om deze stations te ontvangen, dan moet men uiteraard rekening houden met de regels van de propagatie. Overdracht op deze hoge frequenties lukt slechts wanneer de reflectiepunten in de ionosfeer tussen zender en ontvanger zich in het daglicht bevinden. Wanneer men bv. WFLA uit Tampa, Florida op 25870 kHz wil ontvangen -het station uit de reeks dat het meest kans op succes waarborgt- dan kan je dat best in de late namiddag uittesten. Stations uit oostelijke richting komen dan weer het best in de voormiddag binnen.

De ontvangst van deze stations is meestal niet erg stabiel en de signaalsterkte is erg wisselvallig, maar nu en dan houdt het signaal zich voor langere tijd sterk en heft het zich op uit de ruis. Vooral omstreeks 15:30 UTC is het boeiend om de opgesomde frequenties een keer na te checken. Zoals blijkt uit de in blauw gemerkte stations wist de schrijver dezes reeds verscheidene dergelijke stations te loggen. Interessant om weten is ook dat men voor ontvangst van NFM-studiolinks geen uitzonderlijke antennes hoeft te spannen. Voor ontvangst van lokale Amerikaanse stations op de middengolf haalt men met name tijdens de DX-weekends halsbrekende toeren uit door het opstellen van tot 500,- m. lange beverage-antennes. Met deze stations gaat het met veel eenvoudigere middelen. Ondergetekende werkt met een eenvoudige 10,- m. langdraadantenne, en wie op zolder nog een oude CB-antenne heeft liggen kan die maar best ook eens uitproberen.

Gegevens over dit soort stations zijn schaars. Ze zijn niet terug te vinden in publicaties zoals het WRTH en ook niet in de publicaties van Klingenfuss, niettegenstaande dat het strikt genomen om utility-stations gaat. Het betreft hier tenslotte point-to-point verbindingen. Op het internet wordt de laatste weken en maanden druk over dit onderwerp gecorrespondeerd, waarbij de deelnemers aan deze discussie hun beschikbare gegevens ter beschikking stellen en alzo samengebracht kunnen worden. Wellicht is deze opsomming niet volledig en kunnen, naarmate de propagatievoorwaarden op het hoge uiteinde van de kortegolf verbeteren, nieuwe en/of andere station-links ontdekt worden.

Tenslotte nog dit: ga er niet van uit dat alles wat als een omroepstation klinkt automatisch onder de noemer ‘studiolink' te catalogeren valt. Ook harmonischen van kortegolfzenders (veelvoud van de basisfrequentie) zal men in dit deel van de kortegolf kunnen ontdekken. Het zijn nevenproducten die door kortegolfzenders (dikwijls van een oudere generatie) opgewekt worden. Ook komt het wel eens voor dat grappenmakers onder het CB- volkje omroepstations ‘rebroadcasten'. Wees dus op uw hoede.

Een goede top-dx toegewenst.

Guido Schotmans.

(*) Een Cue is een term uit het studio-jargon en wordt meestal gebruikt in verband met het klaarzetten van eengeluidsfragment. B.v. 'Cue track 1' betekent zoveel als houd fragment 1 klaar voor uitzending. (Jim Watson, IBB Support Engineer, Sri Lanka)

Cue is de correcte engelse spellingsvorm maar in de States wordt het woord dikwijls ook als Que gespeld. (zie o.a. hierboven op de QSL afbeelding)

FastCounter by bCentral