In Ruisbroek is er voor het eerst sprake van een kasteel in 1232. Toen gaf Arnold van Grimbergen vanuit zijn kasteel alhier in de maand mei een charter uit tot het stichten van geestelijke zielendiensten "ten zijnen profijte" in de parochie van Ruisbroek..

Waar dit kasteel toen gelegen was, is niet meer te achterhalen. Vermoedelijk zou dat het huidige domein Hof ter Zielbeek wel eens kunnen zijn. Ziehier waarom: de Hoogstraat (nu Sint Katharinastraat) was al rond de jaren duizend een voorname verbindingsweg vanuit Mechelen over Willebroek naar Rupelmonde waar er een veer te Wintam was. Die Hoogstraat was bovendien grens met Puurs en de Zielbeek was de grens met Willebroek. Het kasteel was dus strategisch goed gelegen en de brug over de Zielbeek vormde de enige doorgangsweg

In de keure van Ruisbroek uit 1294 vernemen we dat de huidige "Stenen Brug" op de Zielbeek in die tijd "de Molenbrug" werd genoemd, wat wil zeggen dat er op die plaats een watermolen aanwezig was.

Een molen was vroeger het alleenrecht van de plaatselijke Heren, meestal verbonden aan een hoeve of kasteel.

Vergeten we niet dat Ruisbroek in het bezit was van de Heren van Grimbergen, een der machtigste heren van Brabant. Toch begint de eigenlijke geschiedenis van het domein ter Zielbeek maar vanaf de 16^de eeuw.

Vanaf de eerste jaren van deze eeuw behoorde het Hof ter Zielbeek toe aan Ridder Gijsbrecht van Brouchorst, heer van Schooten. Toen kreeg het de benaming van "Ooievaarsnest". Bij akte van 20 december 1575 verkocht deze heer de eigendom met alle er aan verbonden rechten, aan Nicolaus van Brouchorst, Heer van Haarlem. Die verkoopakte beschrijft het gebied aldus:

"Een huis van plaisantiën metten berghe, poorten, drijfhuizen en de hoeve met de gronden en alle toebehoorten, genaamd Hof en kastele van Zielbeke ofte Ooievaarsnest, gelegen onder de Schepenbank van Ruisbroek, met al de rechten die Gijsbrecht had op de gemeenten Puurs, Willebroek en Ruisbroek".

In 1578 verkocht Messire Nicolaus het goed aan de Antwerpse koopman Pieter van der Goes (grafsteen in de kerkmuur van Reet). In 1628 is diens zoon Alexander eigenaar van het goed dat toen 36 bunders groot waren. Hij was advocaat bij de Grote Raad van Mechelen onder het bestuur van Margaretha van Oostenrijk. Tot op 1 november 1657 bleef het domein aan de familie. Ludovica Van Esch, weduwe van Alexander verkocht toen het kasteel aan de heer Jan Chauwin. Deze was van Franse afkomst en woonachtig te Antwerpen. Alexander van der Goes had twee kinderen: Pierre, kapitein bij het koninklijk leger in Frankrijk en Louise, echtgenote van Laurent Sarasse, auditeur van de stad en district Brugge.

Figuratieve kaart van het Hof ter Zielbeek op 30 mei 1769.

"Caerte figuratief van het Hof ter Siel-beke met hovingen, wateringen, pachthoeve, landen, bembden, weyden ende plantagiën en gestaen ende gelegen onder de dorpen van Ruysbroeck, Puers, ende Willebroeck, competeerende den Heere Joannes Carolus de Labistraete, heere van Laer en Neerwinde ten wiens versoeke ende volgens aenwijsinge van Carel Homs beneffens de respective pachters der selve hoeven ende landen gemeten ende in caerte gestelt door den onderschreven gesworen landtmeter ’t Antwerpen residerende, verklaert mits desen alle bevonden te hebben met sijne paelen, limieten ende regenoten als op deze caerte uijtgedruct staet ende groot van stuck als hier nefens staet aengewesen, met de nombers ende streeckin ofte wijcken in gevolge de dorpscaerten der voorschreve respective dorpen ende in ’t geheel groot negen en veertigh bunderen 161 roeden brusselse landmaete van twintig voeten de roede, maeckende alsoo vier hondert quadraet roeden en een bunder. Actum 30 mey 1700 negen en sestigh. Signé: Stijnen, geometer".

De verkoopakte vermeldt dat het kasteel en de hovingen omringd waren door water. Na de dood van Jan Chauwin werd de eigendom openbaar verkocht op 17 november 1679. Het was Magdalena Batkin, weduwe van Jan Chauwin die er terug eigenares van werd. Zij overleed te Antwerpen op 4 maart 1687 en ligt samen met haar man begraven in de St.-Jacobskerk

Op 20 juni 1687 ging het kasteel met bijbehorende gronden over naar Messire Joannes-Carolus de Labistrate °Antwerpen 1 december 1648, die gehuwd was te Antwerpen 7 oktober 1674 met Anna-Theresia een dochter van Jan Chauwin uit zijn tweede huwelijk. De koopprijs bedroeg 17.305 gulden en de verkoopakte vermeldt het kasteel als "een huis van plaisantiën, genaamd "den Ooievaarsnest" groot 22 bunders 135 roeden onder Ruisbroek en 7 bunders 101 roeden onder Puurs.

Na overlijden te Antwerpen op 22 november 1712 kwam het goed in bezit van zijn kleinzoon Joannes-Carolus die pas 5 jaar was. Gezien de leeftijd kwam het kasteel met de meubelen in vruchtgebruik aan messire Franciscus-Ignatius de Labistrate en de naakte eigendom bleef voor Joannes-Carolus de Labistrate. Door het testament van deze laatste gedateerd op 22 juli 1742 en na zijn overlijden (ongehuwd) op 4 augustus 1742 kwam het kasteel in handen van zijn oom Joannes-Baptist de Labistrate gehuwd met Helena-Francisca du Mont (zuster van zijn moeder). Door het overlijden van Joannes-Baptist te Antwerpen op 6 maart 1743 kwam het domein in handen van zijn zoon Joannes-Carolus de Labistrate °Antwerpen 25 januari 1715 en er gehuwd op 7 oktober 1736 met Anna-Martina de Proli. Hij overleed te Antwerpen op 17 september 1803. (88 jaar). Zijn kinderen en kleinkinderen werden in 1805 door de Franse administratie verplicht het domein openbaar te verkopen om de successierechten der nalatenschap van hun vader en grootvader te betalen.

De eigenaars de Labistrate waren door erfopvolging heren van Laer en Neerwinden. Tijdens de periode dat het kasteel toehoorde aan de familie de Labistrate (1687-1805), was het meermaals het verblijf van oorlogvoerende troepen tussen de Engelsen, Fransen en Oostenrijkers.

Het Ooievaarsnest was dikwijls het hoofdkwartier der opperbevelhebbers tijdens de krijgsverrichtingen in "Smal-Brabant". De Hertog van Cumberland, oppergeneraal van het verbonden leger, dicteerde hier zijn bevelen (tussen 1744 en 1748). Meerdere belangrijke stukken zijn ondertekend door "Zijne Hoogheid de Groothertog van Cumberland, erfprins van Engeland".

Een verordeningsbrief heeft volgende inhoud: "Il est ordonné sous peine d’exécution militaire au bourgemestre de Hingene d’envoyer plutôt la présente reçu: tous les fourrages qui se trouvent dans le dit village et dependance au Grand-Willebroek et de là à l’armée des alliés à Blaesveld. Fait au Château d’Ooievaersnest le 5 septembre 1745". Vrije vertaling: "Ik, voor de Hertog van Cumberland;

"Er is bevolen, op straf van militaire doodstraf, voor de burgemeester van Hingene, van zo vlug mogelijk de volgende ontvangsten te zenden: al het vee en voeder dat zich bevindt in genoemd dorp en de afhankelijkheden, en deze te brengen naar Groot-Willebroek en vandaar naar het leger der geallieerden te Blaasveld". Gegeven in het Kasteel Ooievaarsnest op 5 september 1745. D’Unewrith, Capit. Commandant.  

Bij de openbare verkoop voor notaris Guilielmus De Pauw (Ruisbroek) werd op 22 juli 1805 het Hof ter Zielbeek verkocht voor 29.629,62 fr aan Jonker Nicolaus-Antonius-Jacobus Diercxens ° Antwerpen 15 oktober 1765, advocaat te Mechelen. Hij was de enige zoon van Jacobus-Joannes, lakenfabrikant en Maria-Anna Cooman. Nicolaus-Antonius-Jacobus Diercxens huwde te Antwerpen op 19 april 1796 met Anna-Carolina-Josephina de Broëta °Antwerpen 2 mei 1774 en aldaar jong overleden op 18 december 1807. Uit dit huwelijk werden te Antwerpen 2 kinderen geboren. Francisca-Antonia °7 maart 1797 en Antonius-Josephus °15 mei 1798. Na het overlijden van zijn vrouw komt hij met zijn twee minderjarige kinderen op het kasteel te Ruisbroek wonen. Hij was "maire" te Ruisbroek (1808-1818) en lid van de Provinciale staten (1818-1822).

Door een hevige orkaan, met dijkbreuken op de Rupel en Zielbeek en met overstromingen van bijna gans Ruisbroek, werd het oude kasteel weggespoeld op 2 maart 1820. Tijdens deze rampzalige dagen verbleven zij bij hun (groot)moeder te Kalfort op kasteel "’t Echelpoelhof". Op 4 juli 1820 huwt te Mechelen zijn dochter Francisca-Antonia Diercxens met Messire Gustave-Josephus-Maximiliaan Van Velsen, °Mechelen 18 maart 1783 en er overleden op 1 mei 1836. Hij was oud-gouverneur in Nederlands-Indië onder Willem I.

Hij liet ter vervanging van het oude eenvoudige kasteel een nieuw bouwen op een kunstmatige heuvel in het domein. Het werd Grieks-Italiaanse stijl met een plat dak en zes enorme zuilen die de galerij ondersteunden. De eerste oorspronkelijke plannen van dit kasteel voorzagen in een voorgevel die drie keer zo lang was als het nieuwe kasteel dat er uiteindelijk gebouwd werd!

Kasteel "Hof ter Zielbeek" in 1910

De bouw ervan begon in 1821 en was maar pas voltooid in 1829. De kwistigheid, tot in de kleinste bijzonderheden, deed het gerucht de ronde dat het gebouwd werd met de gelden van Willem I, en dat het als beloning gold voor bewezen diensten in Indië. Zeker is dat er schikkingen genomen waren om koning Willem I te ontvangen bij de voltooiing van het mooie witte kasteel. Maar met de Belgische omwenteling van 1830 gebeurde dat niet.

De eigenaars deden de vergulde roodkoperen wrongen der kapitelen op de zuilen in olieverf herschilderen om het wat soberder uitzicht te geven. Dit pompeuze kasteel was geïnspireerd door de befaamde Franse architect Blondel wiens werk "Constructions à la Campagne en 1754" zeer in de mode was bij de kasteelheren.

Nicolaus-Antonius-Jacobus Diercxsens verlaat op 9 oktober 1820 Ruisbroek en vestigt zich te Brussel. Hij overleed bij zijn dochter te Mechelen op 9 februari 1822 en was 56 jaar. Zijn dochter kwam zo in het bezit van het kasteel "Hof ter Zielbeek" en haar broer verkreeg bij testament van Maria-Anna Cooman (+1825) het kasteel "Echelpoelhof " te Kalfort.

Francisca Antonia Dierckxens huwde voor de tweede keer te Mechelen op 19 oktober 1837 met Baron Leopold-Donatius-Alexander Duvivier °Bergen 9 juni 1804 en voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg te Mechelen. Hij liet het park aanleggen met Engelse tuinen, vijvers en vreemdsoortige bomen waarvan er nu nog enkele van bestaan, zoals een twintigtal moerascipressen een tulpenboom (van de familie der magnolia’s), de laatste in Klein-Brabant!, enkele amberbomen die bij warm weer zijn bladeren kleverig aandoen en een eigenaardige geur verspreiden. De bomen geven een geurige gomhars af, en verder beuken en eiken.

In 1858 liet Baron Duvivier in de kerk van Ruisbroek een tribune aanbouwen. Hij stond grond af voor de vergroting van de kerk in ruil voor "een altijddurende tribune voor de familie". De afsluiting tussen het koor van de kerk en deze tribune is uit geschilderde eik en smeedijzer. Het heeft in het midden (deur) het wapenschild van de familie Duvivier.

Na het overlijden van Francisca-Antonia Diercxsens te Mechelen 30 april 1866 had Baron Duvivier het vruchtgebruik over de goederen van zijn vrouw de kinderen van wijlen haar broer Josephus-Antonuis de naakte eigendom. Baron Duvivier overleed te Mechelen op 16 juni 1878.

In 1887 werd het kasteel en park (ongeveer 6ha) voor 49.000 fr verkocht aan Emiel Van Nijen gehuwd met Helena-De Bruyne en koopman in tabak te Antwerpen. In 1893 liet deze het over aan zijn oudste dochter (uit zijn eerste huwelijk met Marie-Elisabeth-Catharina Glénisson).

Dochter Maria-Catharina-Ludovica-Cornelia Van Nijen, °Antwerpen 22 juni 1872 huwde te Ruisbroek op 12 juli 1893 met Karel-Victor-Marie-Gislain Lefebvre-Wouters de Jauche. Deze was afkomstig van het kasteel van Blaasveld. Zijn vader Louis-Alexander was gehuwd met Marie-Anne Wouters de Jauche. Hij was ook quaestor van de kamer van volksvertegenwoordigers in Brussel. Uit dit huwelijk werden te Ruisbroek twee kinderen geboren. Etienne-Emiel °17 mei 1894 die reeds op 28 oktober 1899 te Ruisbroek overleed. Edtih-Héléne-Albert °29 december 1895. Karel Lefebvre was burgemeester te Ruisboek van 1901 tot 1920. Hij overleed te Etterbeek op 3 augustus 1936. Op 30 januari 1937 erfde de weduwe Maria-Catharina-Ludovica-Cornelia Van Nijen het goed en zij ging in Etterbeek wonen, avenue Boileau, en overleed daar op 19 januari 1949. Tenslotte verkreeg haar dochter Edith het goed op 19 juli 1949 dat toen 18 ha groot was. Zij was gehuwd met Jonker Paul de Schietere de Lophem °Brugge 6 februari 1893, gepensioneerd majoor bij het leger en afkomstig van Lophem bij Brugge. Hij overleed te Brussel op 18 mei 1982. Zijn echtgenote overleed aldaar op 30 januari 1985.

Ze woonden te Etterbeek en de oude conciergerie te Ruisbroek werd als buitenverblijf ingericht. Tot 1938 woonden ze nog te Ruisbroek op het "Hof ter Zielbeek". Wegens geldgebrek en de bouwvalligheid van het kasteel liet Paul de Schietere de Lophem het goed afbreken. Op 14 maart 1949 vroeg burgemeester Juul De Schepper in een schrijven toelating voor de afbraak aan de heer Gouverneur der provincie Antwerpen.

Gelegen aan de achterkant van het park nabij de vijver met houten brug. Het is een mooi gebouwtje, rustig gelegen onder de bomen. Boven de inkomdeur is er een arduinen steen met jaartal "1850". In dat jaar liet baron Duvivier het bouwen. Het paviljoen is een achthoekig gebouw in rode baksteen en heeft vijf vensters.

Baron Duvivier was een fervent jager. Hij liet ook een fazantenkwekerij aanleggen achter de kasteelhoeve. Als de baron al wat ouder was leed hij aan jicht. Om tochmaar te kunnen jagen moesten enkele knechten hem laten rondrijden in het domein gezeten op een kruiwagen met het geweer in aanslag.

In het paviljoen zijn er aan de binnenkant kleine ruitvormige gekleurde glasraampjes op de vensters. Ze stellen historische personen voor. Onder aan de glasraampjes staan de namen der personen samen met hun data’s. In het totaal zijn er vijftien glasraampjes waarvan twee beschadigde. De namen van die personen zijn in het Frans. Volgende personen staan er op:

Jean TAISNIER –1509- (Jan de Tavernier), miniatuurschilder – Oudenaarde.

Rembert DODONEE –1517- (Rembert Dodoens), botanicus – Mechelen.

Juste LIPSE –1547- (Justus Lipsius, schrijver, humanist, professor te Leuven afkomstig uit Overijse.)

Roland de LATTRE –1520- (musicus uit Bergen-Henegouwen- beter gekend met zijn Italiaanse naam Orlando di Lasso.)

Jan VAN EYCK –1440- (afkomstig van Maaseik, hofschilder van Philips de Goede.)

Jean ’t SERCLAES -1559- (Brusselaar – tijdens de Spaanse oorlog kon hij de stad Brussel sparen door onderhandelingen met Alexander Farnése.)

Jeanne de CONSTANTINOPLE –1193- (Johanna van Constantinopel was gravin van Vlaanderen en Henegouwen.)

Marie de BOURGOGNE –1457- (dochter van Karel de Stoute, verbleef veel te Mechelen in haar paleis.)

Jeanne de BRABANT -1355- (Johanna van Brabant was de oudste dochter van hertog Jan III van Brabant en Limburg.)

Begge de LANDEN –658- (Begga van Landen was de dochter van Pepijn van Landen. Ze stichtte te Andenne een kerk met vrouwenklooster. Stierf in 695 en werd heilig verklaard.)

Pieter STOCKMANS -1608- (Antwerpenaar, jurist en rechtsgeleerde. Was tweemaal rector van de universiteit van Leuven.)

Frans DUQUESNOY -1594- (Brusselaar, Barokke beeldhouwer, verbleef vanaf 1618 in Italië tot aan zijn dood.)

Geertberghe de BRABANT -1005- (Geertberghe of Gerberga was de dochter van Karel van Lotharingen. Zij huwde met Lambert I. Door dit huwelijk verkreeg hij de graafschappen Brussel en Leuven in 997. Na de dood van Karel werd dat het Hertogdom Brabant.)

Stuk.

Stuk.

De Zielbeek te Ruisbroek is een korte waterloop en splitst zich even buiten de grens van Pullaar in de Bosbeek naar Willebroek toe en de Leibeek naar Breendonk toe. Ze ontspringt juist buiten Klein-Brabant bij Stuikberg te Londerzeel en heeft een verval van 0,04 % in haar benedenloop. Vroeger was haar monding in de Rupel gelegen achter de Gansbroekhoeve. Met de aanleg van het Zeekanaal naar Wintam werd ze afgeleid langs een kanaaltje dat uitmondde in de Vliet nabij de Vlietmonding in de Rupel. Het woord "Ziel" betekent "de zelfwerkende kracht van iets" (Woordenboek Nederlandse taal – Van Dale).

Zielbeek is een waterloop die met een zelfwerkende sluis of "verlaat" in verbinding staat met een andere waterloop. De wal rond het kasteel ter Zielbeek (oud kasteel) stond vroeger met zulke sluis in verbinding met de Zielbeek. Er zijn heel wat waterlopen met die naam, ook als plaatsnamen: Zillebeke, een deelgemeente van Ieper, Zellebeek in Herentals, een beek die in de Kleine Nete ontspringt, Silbach, een Duits stadje waar de beek met sluis het gehele stadje doorspoelt, enz.

Schrijfwijzen van "Zielbeek" te Ruisbroek:

Sielbeke (1294), Syllebeke (1350), Sylbeke (1360), Sielbeecke (1669), Sielbeeck (1746), Siel-beke (1769), Zielbeek (1855).

De laatste eigenaars van het Hof ter Zielbeek waren Paul de Schietere de Lophem (1893-1982) en zijn echtgenote Edith Lefebvre-Wouters de Jauche ( 1895-1985). Na hun dood verhuurde de oudste zoon Thierry namens de andere kinderen de conciergerie, gelegen aan de Sint-Katharinastraat. Op 27 december 1987 verkochten de kinderen de Schietere de Lophem het domein aan de gemeente Puurs. Het is 18 ha 50 a 40 ca groot. De aankoopprijs bedroeg 15.740.000 BEF waarvan 6.569.000 BEF door de Staat gesubsidieerd werd. Op 13 maart 1988 werd het domein opengesteld en ingewandeld door burgemeester Jozef Schokkaert, de gemeenteraadslieden en de bevolking van Ruisbroek. Het park dient voor passieve recreatie. In het najaar van 1989 werden de wallen en vijvers uitgediept op 1,5 m en werden 3 nieuwe houten bruggen geplaatst en in maart 1990 werden de wandelwegen verder aangelegd met een verharding van dolomietkiezel.