Home  

Vesting Antwerpen - TURNHOUTSE POORT en Omgeving

De Brialmont omwalling werd gebouwd tussen 1860 en 1865

 

                        2005                    1864

Bekend vanuit het dagelijks nieuws tijdens de Ringwerken in Antwerpen. De Turnhoutse poort

De Grote Omwalling van 1859  (Vesting Antwerpen)

In de jaren 1960 werden de laatste resten van wat ooit de grootste militaire vesting van Europa was afgebroken.

Het is voor de huidige generatie moeilijk om zich voor te stellen welke enorme militaire infrastructuur
hier gebouwd werd om het jonge BelgiŽ te beschermen tegen mogelijke invallen vanuit het zuiden.

Door een wet van 8 september 1859 wordt de Vesting Antwerpen, Nationaal Reduit van BelgiŽ.

Antwerpen werd in andere woorden DE MILITAIRE HOOFDSTAD van BelgiŽ.

Algemene beschrijving van de Vesting.

Aan de Schelde lagen het Noordkasteel en het Zuidkasteel.

Tussen deze twee citadels komt een omwalling met een lengte van ongeveer 11 Km.

Onderstaande foto is gemaakt vanaf de omwalling achter de Herentals poort.

De foto geeft een goed beeld ter verduidelijking van de onderstaande tekst.

De omwalling wordt versterkt door middel van een polygonaal stelsel, door caponniŤres,
en wordt onderverdeeld in elf fronten.

Tussen het Noordkasteel en het eerste aanvalbaar Front
(Tussen Turnhoutse en Herentalse Poort)
wordt de omwalling verdedigd door inundaties
(Mogelijkheid om het gebied onder water te zetten.
(Men rekende op een gemiddelde diepte van het water tussen 3 en 4 meter)).
Hiervoor werden militaire sluizen gebouwd op de schelde.

Bovenstaand beeld maakt het mogelijk het heden en het verleden te vergelijken.

Links op de foto het beeld dat wij nu nog zien de centers van de spoorweg.
Midden links op de foto het Station Foorplein dat in 1931 werd afgebroken.
Midden recht op de foto de huizen van het Foorplein die in 1970 werden afgebroken.
Rechts op de foto de Turnhoutse poort die in 1931 volledig werd afgebroken.

1931

 

Opsomming van de militaire structuur van de omwalling rond Antwerpen

Onderstaande opsommingen zijn enkel bedoeld om een indruk te geven
van de enorme bouwwerken die tussen 1860 en 1864 uitgevoerd werden
op de plaats waar nu het traject van de ring autosnelweg rond Antwerpen loopt
En in de onmiddellijke omgeving van het Foorplein.

 

Vanaf de Turnhoutse Poort tot aan het Zuidkasteel werd de omwalling verdedigd
door Fronten (aanvalbare- en aanvalsfronten).

De vesting bevat diverse bouwkundige werken.

1. De Vestingsgracht. (Nu ring rond Antwerpen)

2. De Schijnafleidingen (Andere bedding voor de Schijn)

3. Inundaties (Overstromingsgebieden)

    a. De West of Linkeroeverinundatie
    b. De Zuidinundatie
    c. De Noordinundatie
    d. De Schijninundatie

4. Aanvals- en Aanvalbare fronten

    a. De hoofdwal
    b. De Caponniťres
    c. De contregarde van de caponniťre
    d. De Flankeringsvoorzieningen
    e. De Inwendige verdediging
    f. De bomvrije gebouwen
    g. De bruggen (Rolbruggen, Hefbruggen, Valbruggen)

 

Een belangrijk onderdeel van de verdediging van Antwerpen was natuurlijk de aanwezigheid
van voldoende soldaten.  Op verschillende plaatsen binnen de omwalling werden dan
ook de nodige kazernes voorzien. Ter hoogte van de woonwijk foorplein stond de kazerne
van de Telegrafisten.

Ter hoogte van het huidige Hof ter Lo stond de Kazerne van de Telegrafisten.

(dubbele nu en toen 1)

Onderstaand bouwplannen zijn gebruikt om bovenstaande kazerne te bouwen.

Let op de prachtige details van het gebouw en de overeenstemmende onderdelen.

Spijtig genoeg zijn er van voor 1910 weinig fotografische documenten,
om veiligheidsredenen mochten de versterkingen niet gefotografeerd worden.

Onderstaand beeld is gemaakt rond 1900 door de paters van het Hof ter Lo.

Bovenstaande foto is natuurlijk maar een fragment van het geheel.

Onderstaand plan stemt ongeveer overeen met de het visuele beeld hierboven.

Na bouw van de vesting was dit de enige weg om in onze omgeving in Deurne
te geraken. De Herentalse poort was nog niet open de eerste jaren na de bouw.
De Louisa- en de Leopoldpoort zijn ook pas later opengegaan.

Onderstaande foto is genomen komende van Deurne (Cogelsplein) voorbij bocht in
de verte reed men rechtsaf naar de Turnhoutse Poort.

Onderaan in deze reeks foto's komt u een foto tegen waarop op bijna dezelfde plaats
een tram richting Deurne rijdt. Deze foto is veel vroeger genomen. Er waren nog
geen tramsporen.

De vesting Antwerpen is nooit gebruikt geweest in een militair conflict. Reeds in 1906 werd
beslist deze indrukwekkende militaire constructie af te bouwen.

40 jaar heeft de omwalling stand gehouden tegen de interne druk van de politiek

Na de afbraak werd op de fundering de ring van Antwerpen aangelegd.
Onderstaande twee tekeningen geven duidelijk het hergebruik aan van de
verdedigingsgracht rond de omwalling.

 

Tot zover het militaire aspect.

Wij zullen nu trachten op basis van enkele foto's uit het verleden een indruk te geven
van de werken die uitgevoerd werden bij de bouw en de afbraak van de Vesting Antwerpen

De hier getoonde foto's zijn allen gemaakt binnen een straal van 500 meter rond de
plaats waar wij nu wonen.

 

Zicht op het Foorplein

 

Zicht op de achterkant van de Herentalse poort (Nu richting Hasselt autosnelweg)

Hieronder 3 foto's die ongeveer op dezelfde plaats zijn genomen.

Vergelijk de plaats.  De tramsporen rechts liggen nog op dezelfde plaats.

De huizen links op bovenstaande foto's stonden waar nu op de onderstaande foto de bomen staan.

De tramsporen links zijn nu verdwenen en diende om met de goederentram (Boerentram) de
kazerne te bevoorraden.

Zicht op de omgeving vanuit de kerktoren St. Jan (Peperbus)

Waar eens de Vesting was is nu het klaverblad Antwerpen Oost van de Ring rond Antwerpen.

 

Vanaf 1903 reed de tram door de Turnhoutse Poort  enkele jaren later werd naast deze poort een doorsteek
gemaakt door de omwalling en reed de tram links naast de poort in de richting van Deurne.

Deze foto is gemaakt juist achter de Turnhoutse Poort richting Deurne.

Rechts op de foto is de plaats waar nu de ingang is naar de parking van het
Rivierenhof. Links op de Foto in het midden is de plaats waar nu de woonblokken
staan voor de Schijn. Destijds was hier een tijdelijk Kerkhof ingericht.

 

Foto hieronder en foto hierboven zijn op bijna dezelfde plaats genomen.
in de andere richting en op een ander tijdstip.

 

De afbraak van de Turnhoutse Poort in 1931.

Home