De westerse beschaving.  Een project, dringender dan ooit.

 

            Wanneer men vandaag spreekt over “de westerse beschaving” en probeert de superioriteit ervan over andere aan te tonen, antwoord ik dat het dringend nodig is een beschaving te hebben, alvorens die te vergelijken met andere.

 

...

 

            Veel gebeurtenissen van de voorbije maanden bewijzen dat de westerse wereld dringend nood heeft herbeschaafd te worden.  Wij zijn collectief een groot aantal waarden vergeten, die we als fundament beschouwen van wat we beschaving noemen.  De laatste gebeurtenis - en wat mijn reactie betreft, de druppel die de emmer deed overlopen - is de afwezigheid van reactie van de internationale gemeenschap op het menselijk drama van Goma.  (Maar onteren we het mooie woord ‘gemeenschap’ niet door op dit moment te praten over ‘internationale gemeenschap’ ?)

 

            Reeds meer dan drie dagen is de lava van Nyiragongo de stad Goma aan het bedelven.  De stad wordt zo goed als tot een ruïne herschapen en een bevolking van meer dan een half miljoen wordt gedwongen in alle richtingen te vluchten, de helft van hen richting Rwanda.  Drie dagen zonder enige internationale hulp van waar ook.  Nu begint de hulp druppelsgewijs op gang te komen.  Waar zijn de grote mogendheden die hun financiële en militaire middelen aangesproken hebben om Kabila te helpen Mobutu omver te gooien en vervolgens een hele reeks buurlanden en plaatselijke rebellenbendes bij te staan in hun verzet tegen Kabila?

 

            De Kivu wordt reeds meerdere jaren systematisch beroofd van zijn natuurlijke rijkdommen, rechtstreeks door de buurlanden - die er een beetje van profiteren - en onrechtstreeks door de grote westerse mogendheden - die er veel van profiteren.  Zolang de oorlog profiteert van al die mensen, heeft niemand er belang bij dat hij ophoudt.  En dus gaat hij verder.  Natuurlijk zijn er enkele aanmoedigingen om vergaderingen te beleggen met het oog op de verdere vrede.  Het blijft bij mooie woorden en bijna louter symbolische daden zoals recentelijk enkele blauwhelmen, verspreid over het immense gebied.  En de oorlog gaat verder, met als gevolg dat de plaatselijke bevolking steeds afneemt en vastgehouden wordt in een onzegbare ellende.  Niemand heeft er zich mee beziggehouden, behalve hier en daar enkele NGO’s, waarvan sommige werkzaam in Goma.  En bijgevolg in de huidige situatie van Goma helemaal niet meer werkzaam. 

 

            De vulkaan Nyiragongo is één van de meest actieve ter wereld en in een recent verleden waren er verwoestende uitbarstingen, in het bijzonder die van 1977 wanneer de lava voortschuimde aan een snelheid van 60 km per uur.  Reeds meerdere weken waren er voortekenen van de huidige uitbarsting met aardschokken die minstens 4,8 bereikten op de schaal van Richter.  De uitbarsting kon natuurlijk niet vermeden worden; ze kon wel voorzien worden en een waardige en georganiseerde evacuatie van de bevolking zou ten hoogste gekost hebben wat een gesofistikeerd projectiel (bom) op de woestijngrotten van Afghanisan kostte.  Niets werd ondernomen want men bevond zich in een staat van vermomde oorlog.  Moderne instrumenten, bedoeld om de aardbewegingen te analyseren en elk gevaar te voorzien werden ten tijde van Mobutu op de helling van de vulkaan geplaatst.  Ze bleven lang ongebruikt en de afgelopen twee jaar is men in volslagen onwetendheid omtrent dit gespecialiseerd laboratorium.  Wie is verantwoordelijk ? Wij allen.  Wij allen, in Amerika en in Europa, die rechtstreeks of onrechtstreeks profiteren van de oorlog en de exploitatie van primaire grondstoffen waarvan de Kivu overloopt - of beter overliep, want dit gebied is snel onteigend - in het bijzonder mineralen zoals kobalt, belangrijk voor de aanmaak van massieve vernietigingswapens, momenteel gebruikt om ons te verdedigen tegen de gevaren van het wereldwijde terrorisme.  Ik ben beschaamd.

 

            Europa en Amerika hebben Afrika aan zijn lot overgelaten na in zeer grote mate zelf oorzaak te zijn van de huidige ellende.  Voor het ogenblik liggen de prioriteiten elders.  Men moet erkennen dat sommige diplomaten, zoals de Belgische minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel ernstige inspanningen verrichten om de Europese Gemeenschap te betrekken in het zoeken naar oplossingen.  Maar ze moeten tegen de stroom op roeien.

 

            Zoals ik aan het begin van deze overdenkingen reeds zei, de tragedie van Goma is slechts een teken te meer van het feit dat onze westerse beschaving ernstig ziek is.

 

            Algerije beleefde onlangs een toestand, gelijkaardig aan die van Goma.  Duizenden mensen, wiens leven gemakkelijk gespaard kon blijven, zijn in Algiers gestorven ten gevolge van de recente overstromingen.  Er waren rioleringen onder de stad om het water in dergelijke omstandigheden af te leiden...  Die rioleringen werden niet alleen de afgelopen jaren helemaal niet meer onderhouden, maar de militairen aan de macht zouden een aantal afvoerpijpen gedicht hebben.  Hierdoor wilden ze verhinderen dat de terroristen van de GIA (Islamitische gewapende groepen, zeggen de enen, “islamititsche groepen van het leger”, zegt men meer en meer in Algerije...) ze zouden gebruiken.  Ze hebben er nooit aan gedacht de afvoerpijpen te heropenen.  De Europese Gemeenschap heeft zonet, ondanks de protesten van Humanitaire Organisaties, economische akkoorden ondertekend met de militaire dictatuur die reeds meer dan tien jaar oorlog voert met het eigen volk.  De economische voordelen van dergelijke akkoorden voor de Europese landen zijn natuurlijk belangrijker dan de opbouw van een echte democratie in Algerije.  Ik ben beschaamd.

 

            Een andere dramatische situatie.  Gedurende de laatste maanden is de trage genocide van het Palestijnse volk op een schrikwekkende manier opgevoerd.  Elke dwaze, wanhopige aanval van een zelfmoordcommando tegen de Israeli’s wordt voorwendsel voor een massief antwoord.  Het heeft de vernietiging als resultaat van de al zo beperkte burgerlijke infrastructuur van de Palestijnen.  De Palestijnen, die reeds generaties lang in vluchtelingenkampen leven, beroofd van de meest elementaire menselijke noden.  Men vernietigt alles : administratieve gebouwen, radio- en televisiestations, politieposten, landingsbanen, helikopters, etc. en een groot aantal privéwoningen, met als duidelijk geworden doel de vorming van een Palestijnse staat onmogelijk te maken.  En geen enkel parlement protesteert - of de één of de ander in dusdanige diplomatieke vorm dat ze zich bijna verontschuldigen te protesteren.  President Arafat wordt gevangen gehouden in zijn huis, men vermoordt de leden van de palestijnse leiding de één na de ander.  Men ontneemt president Arafat elke mogelijkheid om over land of over lucht of over zee te communiceren met de rest van zijn verstrooide volk over een grondgebied, samengesteld uit kleine percelen waartussen communicatie onmogelijk is.  Vervolgens herhalen alle westerse parlementen dezelfde vooropgenomen boodschap : “President Arafat zou meer moeten doen om het geweld te stoppen” en lijken allen hetzelfde kleine plaatje af te draaien.  Iedereen - maar dan ook iedereen - met wie ik in de loop van de voorbije maanden hierover praatte, vinden deze houding uitermate hypocriet.  Onze verkozenen denken zo niet of hebben de moed niet het te zeggen.  Leven wij in een democratie ? Ik ben beschaamd.

 

            Honderden Afghaanse soldaten die volgens alle internationale conventies, van niets anders kunnen beschuldigd worden, althans de meesten onder hen, dan dat ze hun land verdedigd hebben tegen een buitenlandse invasie (en die onschuldig moeten beschouwd worden zolang een rechtbank ze niet schuldig bevonden heeft) werden in verachtelijke omstandigheden weggevoerd naar het ander eind van de wereld om er gevangen gehouden te worden als dieren in kooien, blootgesteld aan de elementen (alle weersomstandigheden).  Mag men nog spreken over beschaving ? Men weigert hen te beschouwen als krijgsgevangenen, met als bedoeling hen op snelle wijze te laten veroordelen door militaire noodrechtbanken.  Op die manier wordt hen tweemaal de garanties die het internationaal recht hen toekent, geweigerd.  Onder alle autoriteiten was enkel de moedige stem van Mary Robinson te horen om de rechten van deze gevangenen in herinnering te brengen.  Ik ben beschaamd.

 

            Toen Donald Rumsfeld, Secretaris van Defensie van de Verenigde Staten commentaar gaf op de voortgang van de troepen in Afghanistan, mat hij uitdrukkelijk het succes af van het aantal gedode vijanden.  Hij drukte meermaals zijn verlangen uit dat tijdens de belegering van Kunduz, geen enkele soldaat, ingesloten in de stad, levend zou ontkomen, zelfs indien hij zich wou overgeven.  450 onder hen werden inderdaad afgeslacht door de machten van de Noordelijke Aliantie.  Beschaving ? De opmerkingen van Donald Rumsfeld over de toestand waren zo primair dat men werkelijk de indruk had teruggekeerd te zijn tot de tijd van de Neandertaler.  Ik was beschaamd.

 

            Ja, ik ben beschaamd te behoren tot deze zogezegde beschaving.  Ik zou beschaamd zijn te behoren tot de mensheid als de Incarnatie van de Zoon van God ons niet geopenbaard had dat we niettemin tot véél beter in staat zijn.  Ik bewaar die hoop.  Maar wie zal ons opnieuw komen beschaven ?

 

Dom Armand Veilleux

20 januari 2002