home > woord en beeld >

De panoven in de Pannestraat

de laatste Schulense panoven In een weide in de Schulense Pannestraat staat een stenen gebouwtje dat op het eerste zicht een 'gewoon' schuilhok is. Toch is deze schapenstal het laatste zichtbare overblijfsel van de Schulense pannenindustrie.

Dit was de oven van Henri Raymaekers die tot in de jaren 1920 als pannebakker werkte! Dit is dus wat rest van de laatste Schulense panoven!

de laatste Schulense panoven In de jaren '60 - zo vertellen de buren - was de rune nog veel imposanter en was ook de schouw nog zichtbaar. Op de oude foto's is dat ook goed te zien. Later, allicht in de jaren '70 of '80, werd deze rune verbouwd tot een schuilhok en zie je alleen nog aan de dikke muren dat het hier niet zomaar een schuilhok betreft.

Op de oude foto's herken je de vorm van de panovens zoals we die terugvonden in de beschrijving in het artikel 'De pannebakkerijen in Limburg, 1941-1844' van Willem Driesen.

De oven had erg dikke muren met telkens twee zware steunberen. Er was een tonvormig dak. Een korte schouw achteraan is verstevigd met houten of ijzeren banden. Het is niet duidelijk of de oven destijds een hoge schouw had. Allicht was het gewoon een oven met korte schoorsteen.

Het is onduidelijk wanneer deze oven oorspronkellijk werd gebouwd. In het vermelde artikel worden voor de 'Rey' drie ovens vermeld, maar we kunnen uit de beschrijving niet opmaken of deze oven toen ook al bestond.

Het eerste schema toont een 'gesloten oven zonder schoorsteen'. Dit is een zogenaamde "paepeoven". Waarschijnlijk ging het om een oven met een grote vulopening die bij het bakken dichtgemetst werd en n of meer stookopeningen die met een deur werden afgesloten. Door een stookruimte onder de ovenruimte werd de ovenruimte verwarmd. De oude ovendeur is waarschijnlijk nog aanwezig.

Op oude fotos is wel een kleine schouw waarneembaar en was de oven aan de buitenzijde versterkt door balken of ijzeren banden tegen de temperatuurschommelingen. Dergelijke "paepeovens' waren blijkbaar het standaardtype in de eerste helft van de 19de eeuw. 'Onze' oven in de Pannestraat leek hier erg op, maar had dus duidelijk wel een lage schouw. Deze oven was echter in gebruik tot in de jaren '20 van de 20ste eeuw. Misschien was deze oven dan ook wat 'moderner' dan de meeste ovens in de 19de eeuw.

schema pannoven

Het tweede schema toont een zgn. 'dubbele Kasseler-oven' met schoorsteen en een overkapping. 'Onze' oven was in elk geval geen dubbele oven.
Deze ovens waren tot 8 meter lang, 4 meter breed en zo'n 2 meter hoog. Er konden waarschijnlijk 8 9000 pannen in n keer gebakken worden. Omwille van de grote temperatuurschommelingen hadden de ovens erg dikke muren en waren ze soms versterkt met balken.

schema dubbele Kasseler-oven


Als resultaat van onze opzoekingswerken is de oven nu ook is opgenomen in de Inventaris van Onroerend Erfgoed!

Meer foto's:



Meer info en bronnen:
'De pannebakkerijen in Limburg, 1941-1844', W. Driesen, Volkskunde, nr. 3 (1981), p. 215-239.

Lees ook:


Den nieuwe panhoven is gezatten