Twistappel: Oorlog om een appel

 

Het woord 'twistappel' is een leenvertaling van het Latijnse 'pomum Eridos' ('de appel van Eris'). Eris was bij de oude Grieken de godin van twist en tweedracht. Bij de Romeinen heette zij Discordia, etymologisch 'twee-hartigheid' (van 'dis' - uiteen - en 'cor, -dis' - hart - ), onenigheid, tweedracht, twistappel.

        Het woord 'twistappel' gaat terug op een voorval waarop Homeros (Ilias 24, 25-30) zinspeelt.

        Op het bruiloftsfeest van Peleus, de koning van Frygië, met de waternimf Thetis waren de godinnen Hera, Athena en Afrodite wél, en Eris niet uitgenodigd. Zij pruilde. Verontwaardigd over de belediging, verscheen zij plotseling op het feest en wierp in het gezelschap een gouden appel waarop geschreven stond: 'tè[i] kalè[i] to mèlon'; vierkant vertaald: 'voor de mooiste (is) de appel'; dus: 'de mooiste van jullie drie krijgt deze gouden appel').

        Hera, Athena en Afrodite begonnen met elkaar te twisten (vandaar 'twistappel') wie van hen de mooiste was; ze raakten er natuurlijk niet uit. Daarom gaf Zeus de Trojaanse prins Paris de opdracht het pleit te beslechten (vandaar 'Parisoordeel). De ene na de andere trachtten de drie schoonheden Paris in zijn keuze te beïnvloeden: ze beloofden hem allerlei moois.

        Daarover heeft Euripides de volgende verzen in zijn De Trojaanse vrouwen. Aan het woord is Helena, dochter van Zeus en vrouw van Menelaos; zij werd beschouwd als de allermooiste vrouw ter wereld. Euripides laat haar in het derde bedrijf het verhaal van Paris' keuze doen. In de toneel-bewerking en -vertaling van Johan Boonen (KNS-Antwerpen 1996) wordt Afrodite genoemd met de naam van het eiland waar zij na haar geboorte is aangespoeld, namelijk Cyprus; zij heet dan 'Kupris'. Helena vertelt:

 

'Op een dag moest

Paris rechter zijn - en oordelen welke

godin de mooiste was - de mooiste van de 3.

Athena zei: als ik het ben maak ik u

generaal van het Trojaaanse leger

en ik laat u Griekenland vernietigen.

En Hera zei: ik maak u koning - u heerst

over Asia en delen van Europa

(dat beloof ik - als ik win). En Kupris

[de godin van liefde - uit het oosten]

Kupris hemelde mijn mooie vormen op

en zei: u krijgt Helena - ik beloof het

(als ik beiden overtref in schoonheid).'

 

We weten dat Paris de titel heeft toegekend aan Afrodite. Als dank slaagde hij er met haar hulp in om Helena te schaken, naar Troje te ontvoeren en met haar te trouwen. Meteen de aanloop tot de Trojaanse oorlog, en dus tot de Ilias.