De legende van Brabo van Antwerpen


Jaren zocht men tevergeefs naar het ontstaan van de naam 'Antwerpen'. Iedereen bleef het antwoord schuldig. Historici verdiepten zich in deze materie en de laatste jaren werden maar liefst 28 verschillende hypothesen klaargestoomd over de herkomst van de naam "Antwerpen".

En ding weten we zeker! De naam Antwerpen komt niet van "aan de werf" of "aanwerp". Waarom niet? heel eenvoudig, voor het jaar 1000 bestond de letter "W" niet in het Nederlands alfabet. Je hoeft zelfs geen historicus te zijn om deze hypothese te verwerpen. Straks gaat men nog beweren dat Keizer Karel V met een Porsche rond reed in de burcht.

"Antverpia" is de oudste schrijfwijze ( anno 8ste eeuw ) van de naam Antwerpen die door iedereen wordt aanvaard.

 

Geen enkele andere hypothese kon ons voldoening geven. De meest gebruikte: 'Aan de werf - hypothese' wordt naar de prullenmand verwezen. Daarom werd de prachtige legende van Silvius Brabo in het leven geroepen. Of beter gezegd, die reeds bestaande legende werd naar Antwerpen gebracht.  

In de 12de eeuw vinden we het oorspronkelijke verhaal terug en dat luidt als volgt:

Ergens in Brabant, op een burcht aan de Schelde, woonde de reus Druon Antigoon. Elk schip dat voorbijvoer, moest een zware tol betalen. Van degene die niet wou betalen, werd een hand afgehakt en in de Schelde geworpen. Tot de Romeinse soldaat, Silvius Brabo, de reus overwon. Hij hakte op zijn beurt de hand van de reus af en wierp ze in de Schelde. Zo zou de naam Brabant ontstaan zijn.

( Brabo = brabant )

In de 15de eeuw kwam een kunstenaar en koopman, Pieter Coecke uit Aalst, naar Antwerpen. Hij kon de markgraaf van Brabant overtuigen dat de reus volgens de legende in de Antwerpse burcht zou hebben gewoond. Meer bepaald in het huis van Bretagne gelegen in de Mattestraat. In 1534 werd het hoofd van de reus voor de Ommegangstoet, Druon Antigoon, gemaakt naar een tekening van Pieter Coecke zelf.

 

 

In het huis van Bretagne woonden toen de Teutoonse ridders. De Antwerpenaren vertelden hun kinderen, vr het huis van Bretagne, het verhaal over de reus. In de volksmond werd dit huis daarom het 'Reuzenhuis' genoemd. Boven de poort van het Reuzenhuis verscheen het eerste beeldje van Brabo.

Midden van de 16de eeuw werd in de middenbeuk van het nieuwe stadhuis het tweede beeldje van Silvius Brabo geplaatst. Helaas moest dit Heidense beeldje snel plaats maken voor het O-L-Vrouw beeldje.

Eind 16de eeuw werd een nieuwe werfpoort van de Antwerpse burcht gebouwd aan de Schelde. Op deze werfpoort, te vergelijken met de Koninklijke poort, werd het derde beeldje van Brabo geplaatst.

In de burcht stond op de hoek van de Zakstraat en de Mattestraat een waterput.  Boven deze put maakte Quinten Matsijs een prachtig smeedijzeren frame bekroond met het vierde beeldje van Brabo. Later kreeg deze waterput een ereplaats op de Handschoenmarkt vr de kathedraal. Quinten Matsijs was de eerste die Brabo afbeeldde met de werpende hand van de reus.

In de 17de eeuw werd de link gelegd naar het hand-werpen. De legende diende niet langer meer om het ontstaan van Brabant te verklaren, maar geeft een ludieke verklaring van de oorsprong van de naam 'Antwerpen'.

Onze stad werd zelfs enkele jaren officieel 'Hantwerpen' genoemd.

Mooie gravure uit 1613 van Pieter van den Keere

in het boek ''Het hertogdom Brabant in kaart en prent''

In de 19de eeuw kreeg Silvius Brabo op de Grote Markt van Antwerpen zijn vijfde beeld. Het is een imponerend beeldkunstwerk van Jef Lam beaux ( 1887 ) waarop men Brabo de rechterhand van de reus ziet weggooien ook al staat hij op het verkeerde been.

Op het voetstuk ligt de verslagen reus, Druon Antigoon.

*Brabo Naakt!

Rond de 12de eeuw liep de reus langs de Schelde om tol te eisen van de voorbij varende schepen. Toen kwam de Romeinse soldaat langs om de reus te doden. De Romeinen verbleven in onze streken tot ca de 3de eeuw. In de 12de eeuw konden er geen Romeinen meer rondlopen in Antwerpen. De beeldhouwer Jef Lambeaux had dat ook begrepen en loste dat probleem prachtig op. Hij zette Brabo in zijn blootje, want zonder kleren kon niemand bepalen uit welke periode Brabo kwam.

 

*Op het verkeerde been!

Met uw rechterhand een bal wegwerpen en op uw rechterbeen staan. Probeer dat maar eens! Enkel de pitcher bij Baseball neemt deze houding aan. Maar wij geloven nooit de Jef Lambeaux  in 1887 al baseball kende!

 

*Brabo werpt de hand in de stad!

Toen wierp Brabo de hand van de reus in de Schelde. Maar Brabo op de grote markt gooit de hand richting stad! Waarom?

Het Brabo beeld staat te dicht tegen het stadhuis. Wanneer men het stambeeld 180 zou draaien, lijkt het of Brabo de hand in het stadhuis wilt binnengooien, recht in het schoonverdiep bij de Burgemeester. Ook geen fraai zicht natuurlijk!

Een andere plaats zoeken voor het beeld mocht ook niet. Want het beeld moest precies staan waar vroeger de vrijheidsboom stond.

 

In de 20ste eeuw kreeg Silvius Brabo op het Belgische Loodswezen aan de Schelde zijn zesde beeldje.

 

21ste eeuw

Eindelijk wordt een wetenschappelijke verklaring gevonden over het ontstaan van de naam Antwerpen. Volgens een van de oudste verklaringen zou die naam zijn afgeleid van 'anda verpus'. Dit werd vertaald als een naar voren (kunstmatig) geworpen stuk land. Iedereen wist dat het ging om een natuurlijke zandheuvel, half in het water gelegen. Zo ontstonden trouwens de meeste steden. Men kon geen diepere zin geven aan anda verpus. De naam werd vergeten, maar wij deden de ontdekking dat de Schelde tot in de 8ste eeuw langs villae Thurnini (Deurne) vloeide.

In het midden van de jaren 700 verlegde de Schelde zich in de huidige bedding en Deurne lag daarmee niet langer aan de Schelde. De benedictijnen van Deurne bouwden een nieuwe naar voren geschoven (= anda verpus) nederzetting aan de nieuwe Scheldeoever. Door dialectvorming werd het: andverpus- andverpia antverpia - anvers.

 


Graag uw reactie!