Er was eens.... 

                   " Het  Soldatenhalfuurtje ' ! "

   Er was eens het (dagelijks) 'Soldaten (half) uurtje'...
   Het verhaal komt nog uit de tijd dat ik (geboortejaar 1949) én de radio nog vrij jong waren.
      Ik herinner mij nog wat vaag die tijd van toen en zelfs mijn eerste communie ,dat moet 1956 geweest zijn.
      Eerste leerjaar lagere school (nu basisonderwijs genoemd) en tijd ook voor mijn (aller) eerste radio ervaringen.
      Tegenwoordig werkt men al met de PC op die leeftijd...het was ooit wel anders.
      Thuis hadden we een eenvoudig radiotoestelletje Philips BX 380 A, waarschijnlijk ook nog in bruikleen gekregen
      van mijn grootvader.Kan natuurlijk ook zijn dat mijn ouders dat ooit cadeau kregen toen ze in huwden in 1948.
      Maar dat kleine (radio) ding deedt het wel uitstekend en is in verval geraakt in 1963 toen ik het wou ombouwen.
      Ondertussen was dat radio toestel al vervangen in de huiskamer door een vrij moderne Philips...en had ik dus
      de eer en het genoegen gehad om het muziekding in mijn (slaap) kamer te plaatsen...
      Waarom het 'ding' er de brui aan gaf ? Wel, in principe gaat de frequentieband op de middengolf tot 1602 KHz.,
      maar ik had nogal vlug ontdekt dat ik een ietsje verder kon afstemmen.De naald ietsje verder en dus de condensator
      ook.En daar hoorde ik gesprekken vanop 'vissersboten' en aan de taal te horen nogal dikwijls bijna onverstaanbaar
      in het platte West-Vlaams.Ergens kon ik ook Radio Oostende dus ontvangen  met een doordeweeks radio toestelletje.
      Het bakelieten kastje gaf de geest toen ik probeerde om naast de schepen ook...gesprekken op te vangen vanuit de
      lucht...Naast Oostende wou ik ook Melsbroek horen en dat was nét iets te ver gegrepen in de mogelijkheden.
      Het koordje van de afstemnaald brak en de radio ellende  begon.Ik haalde het toestel uit elkaar maar daar stopte het !
      
                                                                           
 
                                           Philips BX 380 A -bouwjaar 1948

   Terug naar het soldatenverhaal na deze korte inleiding met extra uitwijding.
      Elke werkdag (van maandag tot vrijdag )  was er een radioprogramma dat mij al echt kon boeien als (zeer) jonge
      tiener.Ik herinner mij ook dat dit voor de 'journal parlé' (ook gesproken dagblad genoemd) van 19 uur op 
      Vlaams Brussel werd uitgezonden.Waarom mij dat toen al intrigeerde blijft nog altijd een onopgelost raadsel.
      Maar hoe dan ook veel luisterkeuze had ik dus ook (al) niet want die afstemnaald van die mini-Philips stond toch
      vastgeroest op 927 kHz. zijnde "Vlaams Brussel".
      Voor alle duidelijkheid en om volledig te zijn, toen wij in 1958 (Expojaar) in de huiskamer de televisie mochten 
      verwelkomen werd ook  'Brussel Vlaams' in gebruik genomen.Dat was precies hetzelfde maar omgekeerd...
      Kwestie dat er toch een duidelijk verschil gemaakt werd tussen radio - en televisie uitspraken...het klonk anders !
      Het was toen ook allemaal nog middengolf wat in België de ether ingestuurd werd  (uitzondering hierop was
      de toenmalige Wereldomroep met zijn (legendarische) kortegolf (KG) uitzendingen vanuit Waver .
   
   Maar dat Philipsje was zowat de enige (electronische) gebeurtenis in huis samen met een oude Ultra 78 toeren
      platenspeler die op bepaalde momenten voor wat ontspannig konden zorgen in de huiskamer.
      In principe waren  we dus tevreden met héél weinig en de radio zelf had al een tijdje nodig om op te warmen
      (buislampen).
      Belangrijk toch wel om rekening mee te houden als je het weerbericht volledig wilde beluisteren.De 'pingeltjes'
      waren klokvast! Na een tijdje zette dat toestelletje letterlijk en figuurlijk ook zijn warmte én zijn (bakelieten) reuk
      af in de huiskamer.Meteen goed ook als ' geurverfrisser ' alhoewel...
      Opmerkelijk was ook het feit dat het dierbare toestelletje maar één eigenaar had die het mocht bedienen.Vader dus...

                                         

                   NIR-INR legendarische omroepgebouw uit 1934                                      Binnenzicht op de trappenhal                                                                             .
      Als vader dus moest overwerken (?) of hij was toevallig (?) iemand tegengekomen, na zijn dagtaak,was er die avond
      dan ook geen radio te beluisteren en waren de uitzendingen vanuit het NIR-INR radiogebouw op het Flageyplein 
      vrij nutteloos wat ons dan betrof.De soldatengroeten gingen dan letterlijk de mist in... 
      Zelf moest ik mij dan noodgedwongen tevreden stellen met het lezen van oude Kuifjesstrips of met de belevenissen
      van Piet Fluwijn en Bolleken. 'Ons Volksken' even (her) inbladeren kon ook en zelfs schoolwerk inoefenen zoals
      'schoonschrift' behoorden tot de diverse mogelijkheden. Ook een ouder exemplaar van dagblad 'Het Volk' nog eens 
      doorbladeren kon.Tenminste als er niet te veel stukken in ontbraken want het dierbare papier werd ook gebruikt om
      de kolenkachel mee aan te steken en zelfs...tja in het kleinste kamertje werd het ook al gebruikt !
      Maar terug naar onze radio...
      De programma-tune van het 'Soldatenhalfuurtje' uit de jaren '50 zit nog als vers in mijn geheugen en kan ik heden
      zelfs nog (na) neurieën na 52 jaar.Het was een vrij korte ingestudeerde march met op de voorgrond in ieder geval 
      het klaroengeschal, wat ontegensprekelijk het militaire van de zaak meteen ook sterk onderstreepte.
      Zeer waarschijnlijk waren deze uitvoerders ook onze eerbiedwaardige 'Militaire Muziekkapel van de Gidsen'.
      Alleen de vlaggengroet ontbrak er aan, al stond ik soms kaarsrecht en in de houding naast de radio !
      Vanwaar dat  verschijnsel? Wel ik was bij de scouts (V.V.K.S.- wolfjes),en er zat al een héél klein beetje militair in mij.
      Mijn toenmalig jong ingestudeerde soldatengevoel kwam toen dus al als jongeling naar boven...
      13 jaar later was dat al véél minder...toen ik de kazernepoort in Turnhout (noodgedwongen) zelf binnenstapte !
      Overigens, de korte radiotune van het ' Soldatenhalfuurtje 'dat  je kon horen toen je op deze site kwam dateert van 1966.
      In de loop der tijden werd dat kort stukje muziek (radiotune) meermaals aangepast en ververst.

      Ik vermoed dat het programma ontstaan is kort na de tweede wereldoorlog.Er was in die naoorlogse periode ook nog
      de 'bezetting' van Duitsland en de 'dienstplicht'. De (meestal) jonge rekruten bij 'den troep' waren dikwijls gekazerneerd
      in het ' verre' Duitsland én zelfs tot in Belgisch Congo ! Wie wat geluk (!?!) had mocht in Belgiê zelf blijven...
      Wekelijks naar huis komen vanuit Duitsland zat er toen voor de meesten niet in (wegens véél te duur en ook 
      onbetaalbaar met het genot -!?!- van de dagelijkse militaire toelage).De militaire (boemel) trein reed ook al niet elke 
      dag tussen Duitsland en België. De meesten miliciens zaten dus meerdere weken ver weg van hun moederlijke liefde
      of héél ver weg van hun (soldaten)  lief. Al waren er wél die in ieder land eentje zitten hadden...

                                  

           Julien Put zette zijn éérste radiopasjes in het 'Soldatenhalfuurtje' en ook Zaki & Mike Verdrengh deden hem dat na !
   
   
   De radio was dus in de kazerne (Duitsland) meestal afgestemd op de kortegolf (middengolfzender had ook zijn grenzen)
      en was dus in principe de enige (directe) band met het thuisfront. Het soldatenhalfuurtje was ' live' in ieder geval.
      Briefwisseling was gratis, indien dit tenminste vermeld werd in de rechter bovenhoek.De letters 'MD' was de postzegel.
      Maar die brieven, verstuurd met de militaire trein, deedt er soms dagen over om de bestemmeling ervan te bereiken.
      Telefoon was toen (ook) zéér duur want je zat tenslotte in het buitenland. De GSM zat nog in de bloemkomen en van
      SMS-en was nog geen sprake.Wél werd er door sommigen aan morse gedaan...maar die radiogolven waren niet bestemd
      voor het alledaagse ' publieke ' radioverkeer.
      Brieven sturen was dus goedkoop en bij het NIR konden ze de toevloed van al dat geschreven materiaal soms niet 
      verwerken.Goed wetende dat er toen  méér dan 20.000 soldaat-miliciens waren en méér dan evenveel beroepssoldaten
      in het  Belgische leger (ABL).Iedereen wou groeten doen en naar ik ooit hoorde vertellen waren het soms ook 
      kettingbrieven...Nu moet je ook wel weten dat het ook omgekeerde effecten had.Ouders,broers,zusters,familieleden,
      vrienden en kennissen wilden op hun beurt dan maar wederkerige groeten doen. En hop, dat was een terugslag en 
      een onomkeerbaar effect van jewelste.Je kan het geloven of niet maar er waren er bij die er in slaagden van meerdere
      keren per jaar hun ' verjaardag' te vieren...

                                                

                         Zicht op de prachige (nostalgische) gordijnantennes van Waver voor/van de kortegolfzenders van het NIR-BRT-BRTN.
                                        Vanuit de zenderzaal vertrokken de radiosignalen naar en vrij groot deel van de wereld !      
   
      Wat ik lang nadien ook ben te weten gekomen is het feit dat het ' Soldatenhalfuurtje' bij zijn introductie kort na de
      tweede wereldoorlog, aanvankelijk het 'Soldatenuur' moet geweest zijn.Later tot een half uurtje herleid omdat 
      allerlei gastprogramma's 'den anten' inpalmden na het nieuws van 18 uur en dat liep nogal eens (veel) uit ...
      Nu we vertelden het al, de middengolf had een vrij hoog ontvangstbereik (zeker ook een groot stuk van Duitsland )
      én daar waren dus gelukkig ook nog de glorie/super jaren van de kortegolf voor de verder afgelegen gebieden.
      Zelfs tot in Belgisch Congo en ver daarbuiten.De toenmalige moderne communicaties...
   
   Dat groetenprogramma ( ook lievenprogramma genoemd ) kende dus fantastische hoogdagen en ik denk dat het
      op het ogenblik van uitzending overal wel wat stil was in de kazerne ( er werd meestal in de kantine geluisterd want
      in de jaren '40-'50 tot halverwege '60 waren transistorradio's nog een doordeweeks ding ) en ook wel in en rond het
      thuisfrond.Misschien links  en rechts een gecamoufleerd traantje wegpinkend,zowel hier als daar.
      Uitzonderlijk werd er ook wel eens plaatse een programma opgenomen.
      Bovendien waren er in elke kazerne de  speciale ' groeten formulieren ' te verkrijgen (op stencil) en om uw (eigen) 
      verzoekplaat de ether in te krijgen moest ge méér dan een beetje geluk hebben.Met gewone groeten lukte dat beter.

                                                    

                Met zicht op mezelf dus...tijdens Paleiswacht                      De BRT 1 radiostudio begin der jaren '70
                                Brussel- september 1969         

      Ook de presentatie in het inmiddels historische radiogebouw (Flageyplein) gebeurde door echte soldaat-miliciens
      die (meermaals) al bij de toenmalige NIR (Nationaal Instituut voor Radio omroep) aan het werk waren of er later
      tewerk gesteld werden na hun radio ervaring als soldaat-omroeper.Na hun militaire losse- dienst dus de niet
      militaire vaste - dienst ! Het was dus  letterlijk een soort van vaste ' kweekplaats ' voor omroepers-nieuwslezers-
      jounalisten...en velen werden later zelfs nog DJ's ook . Overigens van BV's was er in die tijd nog geen sprake!  
      Uit (geloofwaardige) bronnen kwam ik ook te weten dat er nogal dikwijls veel discusies  waren tussen de 'jonge'
      omroepers/samenstellers en de NIR (oudere) staf i.v.m.de platenkeuze wat op de zender werd gezet in dat
      populaire 'verzoekprogramma' die de naam kreeg als het Soldatenhalfuurtje.
      Want begin der jaren ' 60 zat de radio vernieuwing ( verjonging ) er al aan te komen met een hoorbare letterlijk
      nieuwe lichting afgestudeerden. Zelfs het mooi gesproken Vlaams kreeg een andere véél modernere klank 
      toegewezen al bleef het allemaal mooi ABN.Velen van hen schreven radio - geschiedenis,sommigen zelfs 
      TV-  geschiedenis.

                 

             Cas Goossens                       Jan Theys                                                    Erik Oger

   Ik citeer alvast een paar namen die mij zomaar te binnen schieten. Jan Schouwkens (BRT1 omroeper/producer en
      later oprichter en grote baas van Studio Brussel),Walter Capiau (Omroep Brabant/VTM) ,Zaki ( Omroep Brabant en
      VTM ),Mike Verdrengh (Radio Luxemburg, BRT 1,VTM). Ook René Van der Speeten uit Herdersem (bij Aalst) mogen
      we niet vergeten.Zijn belangrijkste troef was 'Binnen en Buiten', het zondagse namiddag programma van onze
      Vlaamse televisie (net zoals Mike Verdrengh trouwens), maar hij was ook nog actief bij Omroep Brabant.
      Maar ook de Sportnamiddag (op zondag) via BRT 1 was hem niet vreemd (ik dacht  zelfs de opvolger van
      Jos Baudewijn die even later de overstap maakte naar Omroep Antwerpen).Ook een toen ontluikend radioboegbeeld
      startte zijn radioloopbaan in het soldatenhalfuurtje en dat was niemand minder dan Julien Put in 1959.
      Ook oud BRT directeur-generaal Cas Goossens  verdiende zijn eerste sporen van radio maken in het oude omroeps-
      gebouw aan het Flageyplein.. én in het soldatenhalfuurtje en dat was precies in 1960.Ook leuk om weten is dat zelfs
      Jan Thys (BRT 1 en VTM) zijn eerste radiopasjes plaatste tijdens zijn legerdient bij het NIR.
      Ook Guido Cassiman in 1961  (mede-oprichter van Omroep Brabant in 1968,tenminste dat dachten we toch maar op 
      4/10/2010 kregen we een rechtzetting terzake door René Van der Speeten zelf, via e-mail.Onderaan leest u de 
      rechtzetting ) ook zijn radio stage volbracht als groetenman .
      En toevallig kwamen we ook nog te weten dat zelfs Yvan Sonck in 1968 het soldatenprogramma 
      presenteerde,de latere VRT sportjournalist.En Gil Claes (later presentator Wereldomroep & RVi) én ook 
      Erik De Temmerman (later presentator Wereldomroep & RVi) waren van dienst in het Soldatenhalfuurtje.
      Maar ook Erik Oger (professor Universiteit Antwerpen op rust) was in 1968 van dienst kwamen we nog te weten !

      Het soldatenhalfuurtje moet zowat gestopt zijn rond 1971.
      

      Bij Milac geraakte u trouwens ook aan speciale voorgedrukte formulieren die je dan nadien rustig kon overmaken 
      aan de toenmalige BRT.Vanuit Duitsland was dit overigens gratis.In de rechterbovenhoek van de briefomslag 
      schreef de soldaat- milicien gewoon in hoofdletters MD.Wat ik ook nog van weet is dat deze voorgedrukte 
      formulieren ook te verkrijgen waren in sommige kazernes én in de militaire ziekenhuizen.
      
      Wie er vanaf het begin (zeg maar het ontstaan) ook bij was,mag en kan ik gewoonweg niet vergeten te vermelden.
      In die tijd (1945) waren het overigens nog beroepsmensen (presentatoren/regisseurs/omroepers) zelf van het NIR 
      die het succes programma presenteerden (de soldaat miliciens werden maar ingeschakeld midden der jaren '50).
      Eéntje van de allereersten, zoniet de éérste presentator/omroeper ervan,  heb ik dan toch nog kunnen heropvissen.
      Ik heb het over Paul Van Dessel (geboren 25/10/1925).
.
                              

               Paul Van Dessel                            Yvan Sonck                                     Gil Claes                            Erik De Temmetrman

      Hij presenteerde het populaire radioprogramma al vanaf het midden der  jaren '40 tot 1952!
      En even later stond hij als radioman aan het roer van de Vlaamse televisie ( NIR)  die van start ging op 31/10/1953.
      In ieder geval ook samen met radioman Nic Bal ! Of deze laatste het programma ook ooit presenteerde is mij onbekend.
      Meteen werd hij (Paul Van Dessel) ook de allereerste ( nog vrij jonge ) directeur televisie (1953-1990).  
      
      Maar ook de allereerste programma-directeur televisie van het NIR bleek zijn allereerste radiostappen gezet te hebben 
      bij het soldatenhalfuurtje.Nadien kwam ook hij in vaste dienst bij de radio als...reporter.Ik heb het over Bert Leysen.
      Dat moet in de periode 1946-1946 geweest zijn.Waarschijnlijk is hij dan ook de allereerste presentator geweest
      van het 'soldatenhalfuurtje'! 

      Ik zal waarschijnlijk nog erg onvolledig zijn bij het 'namen noemen'... elke aanvulling/verbetering is welkom.
      
      Tussendoor ook nog eens vermelden dat het programma de ether inging elke weekdag van maandag tot vrijdag.
      In het prille begin tussen 17u30 en 18 uur en later van 18u30 tot 19 uur.

      De' jonge lichtingen ' uit de  ' kweekvijver '(na 1955) zorgden dus ook voor de (moderne) melodie aanpassingswerken.

      Update: 5/10/2010 en een rechtzetting i.v.m. Guido Cassiman en de toenmalige BRT 2 Omroep Brabant.

     Goeienamiddag,
   Toevallig kom ik op “geschiedenis-site” terecht en wil U toch attent maken op een (tamelijk veel voorkomende) fout.
      Guido Cassiman was er niet bij toen Omroep Brabant startte op 1 januari 1967 om middernacht . Het team bestond uit : 
      directeur Karel Aerts, woordproducers  Willy Carlier en Willy Straetmans en muziekproducer Bob Boon. 
      Ik was de vaste  presentator. Vermits ik de enige in leven ben die het heeft meegemaakt, wou ik dit toch even rechtzetten...
      Guido Cassiman kwam pas meer dan vier jaar later na een kort intermezzo van Jan Schoukens die eerst tijdelijk de 
      gepromoveerde Bob Boon verving. Cassiman werd dan de vaste vervanger.
      Met beste groeten,
      René Van der Speeten.

      Met dank voor deze rechtzetting, het is een stukje Vlaamse radio geschiedenis...

                                                          
                            Walter Capiau                                                Guido Cassiman                                René Van der Speeten

      Amerikaanse en Engelse rock and roll én ander hitwerk verdreven begin ' 60 stilaan de gekende Vlaamse platen die
      jarenlang dat soldatenprogramma domineerden.
      Zonder afbreuk te doen van hun verdienste citeer ik er hier een paar...Bob Benny,Bobbejaan Schoepen,Lize Marke,
      Rina Pia,Jo Leemans,een debuterende Louis Neefs,een debuterende    Will Tura,Jean Walter,Frieda Linzi,John Larry
      enz. Stuk voor stuk (Vlaamse) artiesten die de populariteit van het programma alleen maar konden versterken.
      Maar ook de Nederlander Joop De Knecht met zijn hit uit 1958 ' Ik sta op wacht (ook in de versie van Bobbejaan 
      Schoepen) en de opvolger ' Wij zwaaien af ' zaten meteen goed én op zijn plaats in dat soldaten programma.
  
      Wanneer precies het programma definitief (en op welke manier ) aan zijn einde kwam is mij ontgaan ( vermoeden 1971).
      Dit is in elk geval zeker. Toen ikzelf in 1969 mijn (verplichte) militaire verplichtingen volbracht als soldaat-milicien
      in Antwerpen (Luchtbal/Noorderlaan), bestonden de speciale groeten-formulieren nog. Het programma bestond
      nog, maar de populariteit ging er wél sterk op achteruit.
      Ook de begintune was al meerdere keren gewijzigd in de loop der tijden en het klaroengeschal werd vervangen 
      door de véél modernere radioklanken.
      Maar misschien lag ' Vragen Staat Vrij ' wel aan de basis.Een radio programma dat overigens in 1967 en 1968 via
      Radio 2 Omroep Antwerpen al in zijn kinderschoenen stond.Het werd ook al op de zondagavond uitgezonden.
      Het programma noemde ' Favorieten-Express', en dat zal ondertussen al veel lezers/luisteraars ontgaan zijn vrees ik.
      Nu 'Vragen Staat Vrij'  was aanvankelijk een platenverzoekprogramma zonder groeten.
      Dat veranderde echter in 1970 toen Lutgart  Symoens de platenverzoeken én de bijhorende briefwisseling begon
      te behandelen.Het werd op die manier een heus ( radio ) succes in ieder geval,zelfs tot op de dag van vandaag.
      Bekend radio-producer / maker Jos Baudewijn had daar zeer zeker ook wat mee te maken!
      Van één ding ben ik wél zeker.Het Soldaten (half) uurtje zal wellicht de Belgische radio geschiedenis ingaan als
      een van de langstlopende radio (groeten) programma's van de nationale omroep ( NIR-BRT 1) dat doelgericht was.

                                        

                Op 1 april 1979 was ikzelf (links) te gast in de opvolger                     Jan Schoukens (links) en ikzelf hier in het oude
                van het Soldatenhalfuurtje' Tot Uw Dienst ' met rechts                      omroepsgebouw (Flageyplein) in juni 2004 bij de
                ook nog een piepjonge debuterende Paul De Wyngaert                    start van FM-Brussel.we hadden het over...radio !
       Maar er kwam nog een soort van een gedeeltelijke herstart! Na het ter ziele gaan van het soldatenprogramma was
       er op BRT 1,Service en Informatie (in die tijd noemde dat zo) een programmamaker (en oud presentator van het
       Soldatenhalfuurtje) Jan Schoukens,die inmiddels al producer geworden was.Hij lanceerde een evenwaardig
       radioprogramma dat gedoopt werd als 'Tot Uw Dienst'. Paul De Wyngaert ( jonge debuteerende radiokracht op BRT1)
       was de vaste presentator.Paul werd soms wel eens afgelost door zijn voornaam/genoot /collega Paul De Meulder.
       Allebei werken ze nog op de VRT in héél andere functies en doen zelf geen programma's meer.
       Bovendien was het (nieuwe) programma niet meer voorbehouden aan (enkel) soldaat-miliciens,maar richtte het
       zich ook speciaal (en vooral) tot truckers !
       Een verloren vriend opzoeken,klasgenoten van vroeger bij mekaar brengen (na het opzoeken)  o.a. behoorde ook
       al tot de mogelijkheden in dat programma dat wél succes had.Het werd later afgevoerd wegens ' reorganisatie'.
   
       Tenslotte nog, hieronder als afsluitertje kan u nog even genieten van ons eigen radioarchief.
       Bobbejaan Schoepen is te horen in een muziekmixje waarin u ongetwijfeld ' Het Soldatenhalfuurtje' zal
       in herkennen. De opname dateert van 1949 en werd uitgebracht op Decca 78-toeren.Maar ook 
       'Ik sta op wacht ' uit 1958 werd niet vergeten.Eveneens  uitgebracht door Decca op 78 -en 45 toerenplaat.
       In Nederland door  Philips uitgebracht in de versie van  Joop De Kneght.
   
  
                                  
     Klankfragmentjes!

     Korte begin -en eindtune 'Soldatenhalfuurtje' 1966- 
     Eindtune 'Tot Uw Dienst' 1 april 1979-met Paul De Wijngaert-  
     Bobbejaan Schoepen (soldatenhalfuurtje 1949/Ik sta op wacht 1958) 

   
   Reacties en aanvullingen/opmerkingen graag via: 
   Met extra dank ook aan de eigenaars van sommige gebruikte foto's waarvan wij de (eigenaars) copyrights niet (meer)  terug konden vinden.

          Lees ook het nostalgische radioverhaal van de ' Radioturnles ' 

   
       Denderleeuw  20 december 2007   Einde verhaal !