CHTA

OROMO

Deze tekst werd uitgezonden in het programma RAYA van Q-radio op zondag 17 januari 1999. (Raya is het spirituele zondagochtendprogramma van Q-radio en behandelt elke week een ander onderwerp als een soort muzikale workshop)
OROMO is een onderdeel van een serie uitzendingen over traditionele Afrikaanse culturen en religieen.
De OROMO mensen blijken een heel geavanceerde
MAANKALENDER te hebben, die wel overeenkomsten vertoont met de Hindu kalender.

 

 

De OROMO mensen die in OROMIA wonen, werden in het laatste kwart van de vorige eeuw gekolonialiseerd door een zwart Afrikaans land - Abysinie (nu Ethophie) geheten - met de hulp van Europese koloniale machten. Tegelijkertijd weren Somalis, Kenianen, Soedanezen en anderen gekolonialiseerd door Europese machten. Maar het feit dat de Oromo werden gekolonialiseerd door een zwart Afrikaans land is uniek. Gedurende het kolonisatieproces werd de Oromo bevolking gereduceerd van 10 tot vijf miljoen mensen. Vandaag de dag zijn het er trouwens 25 miljoen.

Haile Selassie, de leider van EthiopiŽ, hetgeen het huidige Abyssinie is, consolideerde de verovering van de Oromo, die nu onderdeel van EthiopiŽ zijn en wel een vergeten volk met vergeten tradities lijken te zijn. Alles werd in het werk gesteld om hun cultuur, hun speciale taal, hun godsdienst en hun bestuursvormen te vernietigen.

In 1974 was er een revolutie en ook later nog een keer - op dit moment leeft er trouwens ook een groep van 1500 Oromo mensen in Seattle in Washington.

Veel vluchtelingen in het gebied dat bekend staat als de Hoorn van Afrika, zijn Oromo mensen. Vandaag de dag, waar vrijwel alle Afrikaanse volken hun onafhankelijkheid hebben zijn de Oromo nog steeds in onderdrukking en het gros van de wereld weet niets van hun bestaan, terwijl hun bevolking twee keer zo groot is als Nederland.

Maar deze uitzending gaat niet over de politieke situatie, maar over de heel bijzonder en respect afdwingende aspecten van de cultuur en religie van de Oromo. We beginnen met het laatste, de godsdienstige opvattingen van hun, hetgeen heel veel lijkt op alle traditionele Afrikaanse culturen, en veel overeenkomsten vertoont met aspecten van Yoruba waar we het eerder over hadden. Verder vertellen we je iets over de ongelooflijk geavanceerde politieke structuur van de Oromo, die heel democratisch en hecht is, en die helaas weggevaagd wordt op deze aardbol, en iets over

Ethopie is een boeiend land wat religie betreft. Naast de Islam en het orthodoxe Christendom kent een deel van het huidige Ethopie, Oromia geheten, ook een traditionele religie, die OROMO heet. En eigenlijk gaat het hier niet om het oorspronkelijke Ethopie maar om Oromia dus? dat het eerste en enige volk en gebied werd dat gekolonialiseerd werd door een zwarte natie, namelijk door de Abbessijnen, oftewel EthiopiŽ. Tegenwoordig maakt het deel uit van EthiopiŽ. Haile Selassie, die zo vereerd wordt door de Rastafari, heeft een sterk onderdrukkend bewind gevoerd met betrekking tot de Oromo.

Voordat het Christendom en de Islam geÔntroduceerd werden praktiseerden de Oromo mensen hun eigen godsdienst.

Ze geloofden in een WAAQYAOO, dat ongeveer hetzelfde is als God. Ze aanbaden nooit valse goden of beelden. De Waaqa, dat de afkorting is voor Waaqyaoo is een god voor iedereen, de schepper van alles, de bron van het leven, alomaanwezig, oneindig, onbegrijpelijk, hij kan alles doen en ongedaan maken, hij is puur, tolereert geen onrechtvaardigheid, geen misdaad, geen zonde en geen valsheid.

Er zijn bij het Oromo volk ook veel heiligen, of heilige godheden, en die worden AYYAANA genoemd, maar het zijn allemaal manifestaties van de ene WAAQA oftewel van een en dezelfde goddelijke werkelijkheid. Een effectieve relatie tussen deze AYYAANA en de Oromo mensen wordt onderhouden door QAALLU, mannelijk en of QAALITTI, vrouwelijk. Een QAALLU is net zo iets als een bisschop in de christelijke wereld en een IMAM in de Moslim wereld. Hij is een religieuze en rituele expert met een speciale relatie met een van de AYYAANA, die bij tijd en wijle ook bezit van hem neemt.

De functie van QAALLU is erfelijk maar staat tegelijkertijd open voor iedereen die voldoende bewijs kan leveren voor het hebben van een direct persoonlijk contact met een AYYAANA. Het lijkt erop dat de God, of WAAQA erg overeenkomt met de ORODUMALE (CHECK WOORD) van de YORUBA, en de AYYAANA erg met de orisha, of 401 tussengoden, die ook bij Winti en Voodoo voorkomen, en die de geest van een mens kunnen bezitten.

In de OROMO gemeenschap wordt een QAALLU of priester gezien als de meest seniore persoon van zijn lijn en clan en hij krijgt het hoogste respect van iedereen. Hij wordt als puur en rein gezien. Hij dient een aantal traditionele taboes en rituele praktijken in acht te nemen en moet de waarheid volgen en zonde vermijden.

Het instituut van de QAALLU is een van de meest belangrijke in de OROMO cultuur en men denkt dat het sinds mythische tijden bestond. Het is een heel belangrijke bewaarder van de Oromo cultuur.

Het QAALLU instituut is ook in politiek opzicht van belang, zelfs al beschikt de Qaallu zelf niet over politieke macht als zodanig en wordt godsdienst afzonderlijk van politiek gezien. Het QAALLU dorp is het spirituele centrum. waar politieke debatten worden georganiseerd voor de politieke kandidaten. Dus speelt de QAALLU zowel een spirituele als politieke rol in dit systeem. Tijdens het 5e zittingsjaar van een politiek figuur bijvoorbeeld, eert de politiek de QAALLU met geschenken en beloften vol respect en eerbied. De QAALLU, de priester, organiseert ook de verkiezingen en houdt er toezicht op.

Ooit was het instituut van de QAALLU een opbergplaats vol belangrijke ceremoniŽle artikelen of collectieve symbolen, zoals de scepter, de nationale vlag, enzovoorts. De nationale vlag bestaat uit de kleuren van de turban van de QAALLU, en had drie kleuren: zwart aan de bovenkant, rood in het centrum en wit aan de onderkant. Deze drie kleuren symboliseerden degenen die nog actief in het leven moesten komen, diegenen die al actief waren, en diegenen die al actief geweest waren. Het gebruik van deze symbolen werd door de koloniale overheersers destijds verboden.

De Priester van de Oromo, deze QAALLU, moet niet verward worden met wat de AMHARA QAALLICHA heet, die een heel andere en veel lagere status heeft. Hij is namelijk een vagebond die zwarte magie gebruikt voor zijn eigen doeleinden.

De plek van verering van de QAALLU heet een GALMA, Elke AYYAANA, of tussengod, heeft zijn eigen huis van verering, zijn eigen GALMA dus, met zijn eigen speciale ceremonieŽn. Meestal bevindt de GALMA zich boven aan een heuvel, of in een open stuk bij grote bomen. Veel van deze plekken worden nu gebruikt door orthodoxe kerken of moskeen. Omdat de Oromo deze plekken vaak bij water of bomen hadden dachten mensen vroeger dat de Oromo bomen en rivieren aanbaden. Alsof dat trouwens zo erg is. Een beetje meer respect voor deze uitdrukkingen van moeder aarde zou niemand van ons misstaan.

OROMO gelovigen bezoeken een Galma meestal eens of twee keer per week, meestal op donderdag- en zaterdag avonden. Op zo'n moment dansen en zingen de volgelingen, en gebruiken de trom om een ritueel te volvoeren dat DALAGA heet zodat men in een staat van extase kan komen, die vaak eindigt in bezetenheid. Opnieuw iets in een taal, nu Ethiopisch, dat we bij alle traditionele religiŽn van Afrika al tegenkwamen tot nu toe!

Op het hoogtepunt van bezetenheid begint de AYYAANA door de mond van de QAALLU of priester te spreken. en kunnen antwoorden op gebeden gehoord worden of wordt de toekomst voorspeld.

Religieuze Oromo mensen maken vaak pelgrimages naar sommige van de grotere QAALLU centra. Zo'n pelgrimage is heel heilig en de pelgrims wandelen naar de plaats met een stock in een hand en dragen myrre in de andere hand.

(Dus nu weten we waar een van de drie koningen, namelijk degene die met mirre aan kwam zetten, vandaan kwam!)

Als de mensen door een dorpje komen moeten alle Oromo mensen die daar wonen gastvrijheid verlenen aan de pelgrims.

Ten tijde van het kolonialisme werd het QAALLU instituut verzwakt, en verminderde het contact tussen de verschillende Oromo groepen. Pelgrimages werden verboden en het werd de gewoonte om de culturele instituten en waarden van de Oromo mensen te ontmoedigen en te vernietigen. Op dit moment ziet het er naar uit dat Oromo helemaal verdwijnt, de orthodox christelijke kerk heeft de meeste heilige plaatsen in beslag genomen. Sommige rituelen zijn zelfs illegaal geworden.

De Oromo mensen geloven dat individuen na hun dood voortbestaan in de vorm van een geest die ze de EKERAA noemen. Ze geloven niet in enige vorm van lijden na e dood zoals het Christendom en de Islam dat doet. Als iemand een zonde begaat wordt hij tijdens het leven bestraft. Men gelooft dat de EKERAA in de buurt blijft van de plaats waar de persoon woonde op aarde. Iemand is verplicht om te bidden en te offeren door zo nu en dan een dier te slachten voor de EKERAA van de ouders. De offers vinden plaats bij het familiekerkhof of het kerkhof van de clan in het dorpje.

Oromo mensen zijn altijd in contact geweest met andere religies zoals de Islam en het Christendom. Maar ze gaven altijd de voorkeur aan hun eigen religie en boden lange tijd weerstand aan de andere twee. Vandaag de dag echter zijn de meeste Oromo mensen volgelingen van de Islam en het Christendom, terwijl er nog slechts een paar mensen over zijn die het oorspronkelijke Oromo geloof beoefenen. Men zegt dat de Islam enorme aanhang kon krijgen als reactie op de kolonisatie van EthiopiŽ. De Oromo accepteerden de Islam en het niet-orthodoxe Christendom en masse omdat ze het Abessinische orthodoxe christendom met de onderdrukker vereenzelvigden. Een soortgelijke situatie ontstond in het westen ook door dat veel Afro-Amerikanen in de 50er en 60er jaren de islam accepteerden als een reactie op de rassendiscriminatie en onderdrukken die ze van de blanke gemeenschap ervoeren en tegelijkertijd op zoek naar een identiteit die anders was dan hun onderdrukker.

Er zijn ook veel Oromo mensen die zowel volgelingen zijn van de Islam of van het Christendom maar ook hun oorspronkelijke Oromo geloof nog beoefenen.

Toen de Oromo Christenen of Moslims werden, veranderde er niet zo veel in de traditionele wijze waarop de Oromos het goddelijke ervoeren. Maar veel van de rituele heilige plekken worden nu ingenomen door de orthodoxe christelijke kerk, dus of er veel van over blijft is zeer de vraag.

DE OROMO KALENDER

TIJD is een heel belangrijk concept bij de Oromo. De levens van de individuen, de rituelen en ceremonies en politieke en economische activiteiten worden heel precies in kaart gebracht met behulp van een speciale kalender. Deze kalender wordt ook gebruikt voor weersvoorspellingen en voor divinatie doeleinden. Een soort van astrologie dus.

De OROMO kalender is gebaseerd op astronomische observaties van de Maan in conjunctie met 7 of 8 speciale sterrengroeperingen die GIDS-sterren genoemd worden. Volgens dit kalendersysteem zijn er ongeveer 30 dagen per maand en 12 maanden per jaar. De eerste dag van elke maand is de dag waarop de Nieuwe Maan weer zichtbaar wordt. Een dag duurt 24 uur en begint met zonsopgang.

In de OROMO kalender heeft elke dag en elke maand een eigen naam. Er zijn slechts 27 namen en die herhalen zich met elke 12 maanden. Op deze manier gaat de maand elke maand 2 of 3 dagen verder en is helemaal gebaseerd op de Maansomloop. Hierdoor is het bewustzijn van de Oromos vel cyclischer - net zoals veel dingen in de natuur cyclisch van aard zijn en dat is natuurlijk veel holistischer dan een lijnrecht denken van A tot Z. Omdat elke dag in de maand een aparte naam heeft, gewijd aan de goden, hetgeen trouwens wel wat lijkt op de Hindu maankalender kennen de Oromo geen namen voor de dagen van de week. Het concept van de week bestond er vroeger helemaal niet. Een maan-maand telt gewoon 27 opeenvolgende dagen als onderdelen van een cyclus.

Elk van deze 27 dagen heeft ook een aparte betekenis hetgeen bij de Hindu kalender ook zo is. De experts die zich bezig houden met de tijdskalender worden AYYAANTU genoemd, zij vertellen welke dag en maand het is, en ze houden de tijd astronomisch in de gaten. Ze zijn experts in astronomie en letten nauwkeurig op de posities van de 8 sterrengroeperingen en op de Maan.

Er werden 300 jaar voor Christus pilaren gemaakt die een aantal jaren geleden in noord-west Kenya opgegraven zijn, die deze kalender afbeelden.

De Oromo kalender is een grootse en unieke uitvinding die slechts weinig culturen in de geschiedenis van de mensheid evenaren kunnen. De enige andere bekende culturen met deze soort van tijdregeling zijn de Chinese, de Maya kalender waarover tegenwoordig heel veel te doen is, en inderdaad de Hindu kalender die er heel sterk aan verwant is.

ZIEKTE/GEZONDHEID

Een voorbeeld van hoe de Oromo met ziekte omgaan is asthma. Men denkt dat Astma een erfelijke ziekte is. Een vrouw die astma ontwikkelde met kinderen die ook astma hadden vertelde dat ze de ziekte kreeg toen ze zwanger was, want haar echtgenoot had astma en aangezien zij zwanger was van zijn kind, geloofde ze dat astma nu in haar bloed gekomen was. Oromo mensen houden er niet van om te trouwen in een familie waar astma voorkomt, maar geloven ook dat astma geheel genezen kan worden door een chirurgische ingreep door een speciale genezer. Deze genezer maakt een snee in de borst, doet een stok in de snee en zuigt dan de long uit. Maar andere Oromo mensen zeggen ook wel dat astma helemaal niet genezen kan worden en dat de enige remedie het zomerseizoen of het droge seizoen is, en het graf...

Men probeert astma te verlichten met een mengsel van honing en boter.

Ook wordt wel wierook gebruikt: het inhaleren van de rook verergert het slijm dat dan wordt opgehoest waardoor de adem inderdaad beter kan worden.

Medicijnen van kruiden worden ook veel gebruikt door de Oromo mensen. Aangezien deze kruiden echt als geneesmiddelen verstrekt worden, kent niemand van de Oromo mensen het kruid.

Er zijn verschillende soorten genezers bij de Oromo:

  • er zijn degenen die de botten rechtzetten en
  • er zijn degenen die medicijnen verstrekken gemaakt van kruiden
  • Weer andere genezers specialiseren zich in het branden of snijden om verschillende soorten ziekten te genezen.

De meeste Oromo mensen nemen alleen medicijnen als ze ziek zijn, nooit als ze zich goed voelen. Er wordt overigens weinig gerookt bij de Oromo behalve een soort van pijproken.

Filosofisch denken de Oromo mensen dat ziekte en ongeluk meestal een straf is van God, van Waaqa en dat het Boze Oog een kwalijke invloed is, dat door andere mensen uitgeoefend kan worden om ziekte te veroorzaken, en die dat speciaal op kwetsbare jongere kinderen kunnen richten.

Besnijdenis komt zeker voor bij de Oromo mensen, hetzij als ze nog heel jong zijn, hetzij tegen de tijd van het huwelijk. Voor vrouwen wordt het wenselijk geacht maar het is optioneel, maar voor mannen wordt het noodzakelijk geacht vanuit het oogpunt van de gezondheid en de hygiŽne, en voor de Moslims tussen de Oromo mensen verplicht.

HET GADAA SYSTEEM

De Oromo hebben een ongelooflijk systeem dat al hun leven doordrenkt en dat het Gadaa systeem heet. Het is een systeem om hun gemeenschap te organiseren. Alle mensen worden onderverdeeld in groepen naar gelang hun leeftijd, van 1 tot 8, 8 tot 16, enzovoorts, en elke groep heeft eigen verantwoordelijkheden. Het is een systeem dat hun kalenders regelt , maar ook hun politieke leven, hun filosofie, hun kunst en hun rechten en plichten.

De eerste groep van 0-8 jaar waren de kinderen, op 8 jarige leeftijd mochten de kinderen iets verder weg van hun dorpen en mochten ze ook licht werk verrichten.

Als ze 16 jaar oud werden mochten ze ver weg, ze mochten jagen, en ze mochten zwaar werk verrichten. Drie jaar voor het volgende stadium in gaat, dus 3 jaar voor hun 24e, kwamen ze samen en kozen ze uit hun midden de toekomstige leiders. Als die gekozen waren gingen ze het land door om zich door de mensen verkiesbaar te laten stellen. Individuen werden vaak gekozen vanwege hun wijsheid, hun moed, en hun gezondheid. Als ze dan de volgende fase ingingen op hun 24e, konden ze dus langzaam deelnemen aan politieke verantwoordelijkheden.

Pas bij weer een volgende fase, vanaf hun 32e, mochten ze trouwen. En bereidden ze zich voor op de belangrijkste levensfase vanaf hun 40e.De mensen tussen 40 en 48 behoorden namelijk tot de heersende klasse met volledige verantwoordelijkheden. En elk individu mocht dus maar 8 jaar op zo'n positie blijven, daarna was het de beurt aan de volgende groep. En daarna kwamen de fasen waarin ze zich meer en meer terugtrokken uit het politieke leven. In elk van deze fasen waren hun verantwoordelijkheden en taken anders.

In een cyclus van 40 jaar waren er dus 5 Gadaas of fasen. Als een man politieke verantwoordelijkheden had op zijn 40e, zullen zijn zonen dat 40 jaar later hebben. Een totale cyclus is in feite 80 jaar, de eerste 40 jaren behoren tot de fase van de vaders en de tweede cyclus van 40 jaar tot de fasen van de zonen.

De Oromo mensen hebben deze vorm al minstens 500 jaar beoefend. Het is uitermate democratisch en misschien wel een superieur democratisch systeem.

Inmiddels heeft het Gadaa systeem evolutionaire veranderingen ondergaan. Sinds de kolonisatie en de constante oorlogen is het systeem in verval geraakt. De expansie in handel maakte sommige leiders rijk en die zorgden voor grotere groepen volgelingen, ze bleven langer op hun plek, en riepen zichzelf uiteindelijk uit tot koningen.

Maar naast deze factoren is de invloed van het Christendom en de Islam ook van groot belang. Oromia kreeg in het zuiden een invasie van moslims en in het noorden een invasie van het Christendom hetgeen hun traditionele cultuur uiteraard ook minimaliseerde.

Alhoewel veel van hun cultuur en van hun tradities nog bestaan, is er ook veel verloren gegaan in de loop van de tijd, er is veel vernietigd en de Oromo mensen werden door de kolonialisten steeds ontmoedigd om hun cultuur en hun kunst te ontwikkelen.

Joyce Hoen, 17 januari 1999


terug naar de indexpagina van de CHTA-astrology site