CHTA 

Het Enneagram (a la Gemini)

tekst van de uitzending van het programma Raya van Q-radio op zondag 7 maart 1999

Een aantal jaren geleden kwam het enneagram heel sterk in de mode. Wat is het enneagram eigenlijk? Het is een universeel symbool dat uit het werk van Gurdijeff komt, een Russische mysticus, die was ingewijd in bepaalde vormen van het Sufisme. Zijn belangrijkste leerling was Ouspensky, die een boek schreef: "Op zoek naar het wonderbaarlijke", waarin het enneagram genoemd wordt. Gurdjieff zei dat in het enneagram, een soort van symnbool waarin een aantal lijnen met elkaar verbonden zijn alles wat er maar te weten valt gevonden kan worden. Een mens zou alleen in de woestijn kunnen zijn en het enneagram dan tekenen in het zand en daarin zou hij nog de eeuwige wetten van het universum kunnen vinden. En telkens kun je er nieuwe ontdekkingen in doen. Het ennegram is dan ook een schematische weergave van eeuwige beweging.

Het diagram heeft negen zijden en wat er van bekend is in de populaire new age zijn de negen persoonlijkheidstypen die daarbij horen. Het woord enneagram komt ook van negen, ennea betekent negen, en gram slaat op diagram. Het is een middel om tot zelfbewustzijn te komen, tot zelfobservatie, tot zelfherinnering, een sleutelwoord van Gurdjieffs leringen. Hij zij bijvoorbeeld dat wij onszelf niet herinneren en dat we meer moeten oefenen om onszelf war te nemen en te herinneren in wat we aan het doen zijn als we willen ontwaken tot onze spirituele kwaliteit. Het ennegram is uiteindelijk ook een tranformatie-instrument om schaduwzijden van je zelf te integreren en transcenderen. Maar zo ver gaan we niet op deze pagina, dat vergt een diepere studie op zich.

De basis van het Enneagram is een indeling van persoonlijkheidstypen in 9 groepen die gebaseerd zijn op drie centra van bewustzijn: het hoofd, denken dus, het hart, de liefde dus, en de buik: de instincten en het fysieke leven. Iemands peresoonlijkheid wordt heel sterk bepaald door de nadruk die ligt op een van de drie centra. Waar zetelt je bewustzijn zich? In het hoofd, hart of in de buikstreek, als het ware. In het denken, in de liefde, of in de emotie? Er zijn ook drie reacties mogelijk op elk van de drie centra, wat in de astrologie genoemd wordt, hoofd, vast en beweeglijk, of tewel naar buiten gekeerd, naar binnengekeerd, of zich aan alles ontrekkend. Drie centra en drie soorten van hoe de energie gericht is is dus in totaal 9 basistypen van de mens.

Ieder mens, maar in het algemeen ook iedere organisatie, en zelfs produkten en activiteiten hebben een karakteristiek Enneagrammatisch profiel. Iedereen heeft niet alleen een `favoriete' manier van zijn en reageren, maar ook de overstap naar andere centra en andere reactiepatronen ligt min of meer vast.

De lijnen in het Enneagram geven aan in welke richting men gaat bij zogenaamde integrerende en desintegrerende tendenzen. Voor een type 1 betekent dat een overstap naar 7 wanneer men zich goed voelt, en een stap naar 4, wanneer men onder druk staat. Dit zijn ook de natuurlijke partners, het soort mensen waar men goed mee kan communiceren.

De gebruikte nummers hebben geen waarderende betekenis en het is zeker niet zo, dat type 1 beter zou zijn dan 9, of omgekeerd. Er is dus geen kwalitatieve volgorde, ieder type is even goed of slecht, en van ieder type zijn meer dan genoeg slechte en hele goede mensen te vinden. Het gebruik van woorden voor de types is daarom ook eigenlijk niet goed, omdat daar verschillende associaties bij gemaakt kunnen worden: voor de een klinkt `leider' positief, voor een ander niet.

Voordat we die 9 types gaan beschrijven wil je misschien wel eerst weten wat voor type je zelf bent. Daartoe een kleine test. Het is niet gezegd dat deze test de ultieme enneagram test is, maar ik heb 'm op mezelf uitgeprobeerd en ik vond het resultaat wel aardig kloppen.


Schrijf de letters op die bij het antwoord horen op een aantal vragen die je het meest op je zelf van toepassing vind.

De test gaat om twee series vragen. Elke serie heeft 7 vragen. En je kunt kiezen uit drie antwoorden, waarbij je een A, D of letter W opschrijft. De tweede serie vragen hebben drie antwoorden met de letters S M en R.

Hier komen de eerste serie van 7 vragen, die met manieren te maken hebben hoe je problemen oplost.

 

VRAAG 1

Wat wil je het meeste van andere mensen?

VRAAG 2:

Wat is het meest belangrijk voor je?

VRAAG 3:

Welke van de drie mogelijkheden hieronder is het meest het belangrijkst voor je?

VRAAG 4.

Als je iemand voor het eerst ontmoet, waarop hoop je dan het meest:

VRAAG 5.

Waar heb je de meeste hekel aan:

VRAAG 6:

Als iemand je pest, wat is je sterkste neiging dan:

 

VRAAG 7.

Waar ben je het meest op gericht:

 

Kijk nu eens van alle 7 letters, welke het meeste voorkomt.

Dat is de eerste letter. Maar we hebben er nog 1 nodig, en daarvoor de de tweede serie vragen.

De tweede serie vragen gaan over hoe je aan het leven relateert . En de drie antwoorden krijgen nu de letter S, M of R.

VRAAG 1.

Welk van de drie volgende mogelijkheden beschrijft het beste jouw houding tot de wereld?

VRAAG 2:

Hoe maak je je beslissingen meestal?

VRAAG 3:

Welk van de volgende drie mogelijkheden beschrijft het beste hoe je aan het stuur staat van je eigen leven:

VRAAG 4.

Welke van de volgende drie is het meest belangrijk voor je?

VRAAG 5.

Je leven zou een stuk makkelijker zijn als:

VRAAG 6 :

Wat doe je als er nieuwe problemen ontstaan?

VRAAG 7.

Als je nadenkt over dingen, welke gedachten komen dan het vaakst bij je boven?

Tel nu alle letters van het eerste setje van 7 vragen op en van het tweede setje van 7 vragen en kijk simpelweg naar welke letter het meeste voorkomt bij de eerste 7 en bij de tweede 7. Voor het eerste setje vragen moet je een A, D of W vinden, en voor het tweede setje moet de S M of R het meeste zijn voorgenomen. Om die lettercombinatie gaat het.

(IN TABELVORM)

  S M R
A 8 3 7
D 2 6 1
W 5 9 4

 

De 9 enneagram typeringen in het kort

Denk er aan dat dit soort typeringen natuurlijk te algemeen zijn en beperkend werken als je er zomaar mee omgaat. Maar dat geldt ook voor andere manieren om naar iemand te kijken, in de astrologie kennen we dat etiketterende van: dat is ook typisch een `vissengedrag'. Het Enneagram beschrijft in principe hoe jij de wereld ziet. Het zegt niets over hoe anderen jou zien. Mensen zijn in werkelijkheid zo complex dat geen enkele typologie de natuur van de geest van een persoon helemaal kan vatten. Het enneagram kan je echter dominante krachten laten zien waarvan het goed is je bewust te zijn, zodat je ze naar een hoog niveau kunt brengen.

 

Type nummer 1, is niet alleen de hervormer, maar ook de perfectionist. Het beeld van de adelaar past er bij. Hij is kritisch op zichzelf en op anderen en ervan overtuigd dat mar een weg de correcte weg is. In ethisch opzicht stelt hij zich superieur op en vindt het vreselijk een fout te maken. Goed aangepaste 1-typen zijn meestal morele helden.


Type nummer 2 is de Gever. Het beeld van de lassiehond past hierbij. Hij of zij vraagt affectie en erkenning. Hij of zij wil geliefd zijn en zich onmisbaar maken voor een ander. Een zeer toegewijd persoon maar kan ook manipulatief zijn. Hij heeft veel verschillende persoonlijkheden, en laat een andere kant zien telkens wanneer hij met iemand anders omgaat. Een goed aangepaste 2-persoonlijkheid is oprecht zorgzaam en een baken van steun.


Type nummer 3 is de ambitieuse persoon. Hier past het beeld van de pauw bij. Hij of zij houdt ervan te presteren en iets te bereiken. Hij kan heel competitief zijn en geobsedeerd met het beeld van de winnaar of met status. Ze kunnen hun werkelijke zelf verwarren met de identiteit die ze ontlenen aan hun baan. Ze kunnen zich produktiever voordoen dan ze werkelijk zijn. Goed aangepaste drie-persoonlijkheden zijn effectieve leiders, bekwame promotors, en aanvoerders van winnende teams.


Typen nummer 4 zijn de romantische mensen. Het beeld van de kat past bij hen.Ze worden aangetrokken tot het onbreikbare ideaal dat nooit in het hier en nu ligt. Tragisch, droevig, artistiek en sensitief. Helemaal gericht op de onbereikbare geliefde of op het verlies van een vriend. Goed aangepaste 4-persoonlijkheden zijn creatief en in staat anderen te helpen met hun pijn. Ze zijn toegewijd aan schoonheid en hebben een passie voor intensiteit: vor geboorte, sex, en dood.. Als ik dat zo lees lijkt het wel een combinatie van Vissen en Schorpioen wat de astrologie betreft.


Type nummer 5 kunnen emotioneel afstandelijk zijn. Bij hen past het beeld van de uil. Ze zijn gesteld op hun privacy en raken nergens in betrokken. Het zonder te stellen is een verdediging tegen betrokkenheid ergens mee. Ze voelen zich uitgeput door de behoeften van andere mensen. Ze zijn heel afstandelijk. Goed aangepaste 5-persoonlijkheden kunnen uitstekende beslissingen nemen en zijn intellectuelen in hun ivoren torens. Astrologisch lijkt deze beschrijving wel wat op bepaalde kenmerken van het teken Waterman.


Type nummer 6 is de advocaat van de duivel. Het beeld van de wolf komt hier ook boven. Hij kan plichtsgetrouw maar ook angstig zijn en gekweld door twijfel. Hij denkt alles uit en doet dan niets bang om teh andelen omdat zichzelf laten zien er toe kan leiden dat hij aangevallen wordt. Hij identificeert zich met doelen voor de underdog, hij is anti-authoritair, opofferend, en loyaal. De fobische 6 persoonlijkheden voelen zich achtervolgd, en trekken zich terug in hun hoekje. De niet fobische en goed aangepaste 6 typen voelen zich constant in een hoek gedrukt en gaan daarom agressief in de confrontatie. Ze kunnen enorm goede teamspelers zijn, loyale soldaten en goede vrienden. Ze werken voor een doel waar anderen alleen voor zichzelf en hun persoonlijke profijt ergens voor gaan.


Type nummer 7 is de altijd optimistische otter. Het is de Peter Pan figuur, de eeuwige jongeling. Amateuristisch, de dansende geliefde, oppervlakkig, avontuurlijk, met een gevoel voor het goede van het leven. Ze hebben moeite met iets aan te gaan, omdat ze alle opties open willen houden en emotioneel op een high willen blijven. Ze zijn over het algemeen gelukkig, en stimuelrende mensen. Ze hebben de gewoonte iets te beginnen wat ze niet afmaken . Goed aangepaste 7 persoonlijkheden zijn goede theoretici, synthese-brengende mensen en renaissance achtige typen.


Pesoonlijkheid nummer 8 is de Baas. Het beeld van de tijger hoort hierbij. Hij is enorm beschermend, en komt voor zichzelf en zijn vrienden op, gaat de strijd aan, neemt de leiding en is dol op vechten. Hij moet in controle zijn. Hij is openlijk kwaad en toont zijn kracht ook openlijk. Hij heeft enorm respect voor zijn tegenstanders die terugvechten. Hij leeft ngal excessief. Te veel, gaat s avonds te lang door, en te luidruchtig. Goed aangepaste 8-typen zijn uitstekende leiders, speciaal in moeilijke rollen. Ze kunnen krachtige steunpilaren zijn om de weg veilig te maken voor hun vrienden.


Type nummer 9 is de bemiddelaar. Het is het beeld van de beer. Ze zijn ambivalent en kunnen alle kanten tegelijk zien, en kunnen makkelijk hun eigen wensen opgeven voor die van anderen of werkelijke doelen voor onnodige aktiviteiten. Ze hebben een neiging tot verslaving aan voedsel, t.v. of drank. Ze kennen de behoeften van anderen beter dan die van henzelf, en hebben de neigingen om zoals ze dat in het engels zo mooi noemen: to space out. Ze zijn aangenaam om mee om te gaan - hun kwaadheid is heel indirect. Goed aangepaste negen-persoonlijkheden zijn voortreffelijke vredesstichters, raadgevers, onderhandelaars en presteren goed op hun pad. Astrologisch lijkt het aardig overeen te komen met de Weegschaal.


Niet alleen mensen, maar ook organisaties hebben een Enneagram-type. Dat komt omdat mensen met dezelfde gedragspatronen elkaar beter liggen, men kiest types die bij elkaar passen, al snel krijgt een organisatie een eigen cultuur die overeenkomt met een van de Enneagram nummers. In marketing-termen is deze persoonlijkheidstheorie natuurlijk interessant, vooral om te kijken naar de dynamiek van de relaties en communicatie.

In een holistische aanpak is het Enneagram niet meer dan één dimensie van de multidimensionele werkelijkheid. Deze methodiek is lang (en niet zonder opzet) verborgen gebleven, maar door mensen als Gurdieff, Bennet, Naranjo en anderen toch wel beschreven, voornamelijk in het Engels. Gurdieff en Bennet zagen het Enneagram als een sleutel tot de kosmos, bijvoorbeeld de volgorde 142857 heeft opmerkelijke eigenschappen, het is 1/7, maar bij vermenigvuldiging met 2,3,4,5 en 6 blijft de volgorde behouden. Het enneagram is in werkelijkheid geheel eigen aan de mystiek van het Sufisme, waar het toegepast wordt om het kosmologische proces in kaart te brengen en het menselijk bewustzijn te ontplooien.Wat het westen weet van het enneagram begon met George Ivanovich Gurdjieff maar hij gaf heel weinig richtlijnen hoe het diagram nu echt gebruikt moest worden.

Gurdjieff geloofde dat wij onze neatieve karaktertrekken voor onszelf verstoppen door psychologische verdedigingsmechanismen die ons verblijden voor de krachten die werkzaam zijn in onze persoonlijkheid. En deze verdedigingsmechanismen die hij buffers noemde zijn het belangrijkste obstakel voor het kennen van je eigen type. Dus werkte hij niet zo zeer met het leren onderkennen van je eigen type vanuit het enneagram.

Gurdjieff zegt bovendien ook dat alhoewel buffers het leven makkelijker maken, verminderen ze ook de frictie in je systeem die voor groei zorgt. Buffers brengen ons in slaap en dan kunnen we niet observeren wie we werkelijk zijn en hoe we onze percepties van de wereld verfromfraaien.

terug naar de indexpagina CHTA-astro-site