De Gestreepten Esel: Oude Koornmarkt 24

 Rekening van de wezen van Jaspar Vuytten Eeckhoute (1663)

 

Terug naar het overzicht van de huizen

 

 

Wat de naam betreft: het pand heeft altijd het substantief 'Esel' als naam gehad, naam die het deelde met het nummer 22, de ‘Witte Lelie’ die, bij zijn afsplitsing in 1513 oorspronke­lijk ‘Cleynen Esel’ heette. In de XVIde eeuw vinden we voor het hier besproken pand de namen ‘Blinden Esel’ en ‘Weyende Esel’.

 

Asaert verstrekt geen gegevens over De Ezel maar het staat wel vast dat het pand al op zichzelf bestond in 1430.  Volgens een akte van 1451 had het pand in ieder geval een stal die aan­paalde aan die van de Rooden Schild. Zeker in 1445 was Adriaen van Eemeren eigenaar van het pand de Ezel, gesitueerd tussen De Cluyse en de Roeden Schild[1].

 

We beschikken over een merkwaardige akte betreffende de Esel van 30 juli 1478. Hierin verklaart Lysbeth Fierens, weduwe van Adriaen van Eemeren, dat haar dochter Katline en diens man, Jaspar Hoot eigenaar is van de huisraad van de Esel nadat Jaspar Lysbette heeft uitgekocht. Men mag dan ook aannemen dat Jaspar Hoot de Esel heeft bewoond[2].

 

Op 24 december 1510 geven de twee dochters van Jaspar Hoot, Anna en Lysbeth, de Ezel in erfelijk recht aan Marcelis vander Beke, waard van de Rooden Schilt. Men beschrijft het als: “... Een huys metten achterhuysen stallen plaetsen borneputte...”[3]. Op 27 oktober 1513 geeft Marcelis' weduwe, Lysbette Shertogen, in erfe­lijk recht aan Silvester van Hoddyck: “... Een huys metter plaetsen achterhuyse stalle borneputte...”, gesitueerd tussen haar ander huis hiervan gespleten dat ze behoudt (d.i. de Cleynen Esel) en de Cluyse terwijl achteraan de Rooden Schilt aanpaalde, dat ook eigendom was van Marcelis vander Beke en dat Silvester van Hoddyck in 1524 zal verwerven[4].

 

De kinderen en erfgenamen van Silvester van Hoddyck geven het pand beschreven als “... Een huys den blinden esel met plaetse halve weerdribbe halve borneputte achterceuckene...” op 20 augustus 1561 in erfelijk recht aan Jan van Tricht en Jaspary­ne van[den] Wyngaerde[5]. Dezen bezaten sedert 1560 ook al het Rooden Schilt dat er langs achter aanpaalde. Of dit gevolgen heeft gehad voor beide panden is niet duidelijk. De beschrij­ving wanneer de Esel op 20 juli 1565 door bovengenoemden voor een erfrente van 233 gulden verkocht werd aan de koopman Gaspar van Utrecht bleef onveran­derd[6].

 

De amman doet het pand volgens akte d.d. 11 juli 1571 aan Jan de Bitter en Aerd van Erpe of Fabri overdragen voor een koop­som van 54 pond 11 schellingen erfelijk. Beiden waren zeem­kooplui en verkopers van Spaans leder. Op 12 juli 1577 bevrij­den ze de Esel van de verplichting water van de Rooden Schilt via hun erf te laten lopen. Volgens de cohieren bewoon­de Jan de Bitter in 1577 zijn huis, huurwaarde 150 gulden, nog hele­maal zelf. Vanaf 1582 tot rond 1586 verhuurde men voor 100 gulden aan Melchior van Hugenhout, lakenbereider uit Turnhout afkomstig maar wel degelijk poorter. Daarna huurde Hans van Someren.  Dat de Ezel een koopmanswoning was zoals de meeste woningen aan de Oude Koornmarkt wordt ook nog geïllustreerd door de aanwezigheid van een kelderdeur van 4 voet diep waar­voor de stad ieder jaar 2 groten ontving[7].

 

Het is echter de stadhouder die op 11 april 1596 het pand laat aan Melchior Severyns[8]. Voor 241 gulden erfelijk verkopen zijn nazaten het op 2 maart 1627 aan de apotheker Joannes van Bemmel. Er is een nieuwe meer uitvoerige beschrijving opge­maakt: “... Een huys geheeten den blinden Esel met winckel neercamers, met twee bovencamers, en[de] noch twee ande[re] bove[n]camers solder plaetse, weerdribbe, regenback, halven borneputte, kelder, achterkeucken, met een solderken [daer]boven gronde [ende] allen den toebehoirten...”[9]. Joannes van Bemmel hypothekeert het meteen voor 50 gulden erfelijk en blijkt er in 1636 gewoond te hebben als ene Anna Verdorent bij hem haar testament laat opmaken[10]. In zijn naam verkoopt zijn broer Franchoys het op 17 februari 1637 aan een collega apo­theker Guillaume de Kempenaer en Marie vander Schueren die ook meteen hypothekeren maar dan ineens voor 200 gulden erfelijk[11]. Hun testament van 6 juni 1639 geeft aan dat ze het werkelijk bewoonden[12]. Via de koopman- drogist Abraham van Horne doen bovengenoem­den het op 24 november 1643 in de handen belanden van de apotheker Jaspar wtten Eeckhoute en Margriete de Vlieger die ook meteen zwaar hypothekeren[13]. De koopwaarde bedroeg toen 5775 gulden en de huurwaarde 200 gulden per jaar. Volgens hun testament d.d. 27 oktober 1656 woonde het echtpaar wtten Eeckhout-de Vlieger in een huis op de Oude Koornmarkt[14]

 

In 1659 staat ene 'M. vande Cruys' als bewoner van het pand, huurwaarde 120 gulden en voorzien van vijf schoorsteenpijpen, genoteerd[15]. Deze kunnen we zonder twijfel identificeren als de tweede man van Margriete de Vlieger, de apotheker Charles Franchois vanden Cruyce die op 12 december 1662 het huis voor 6460 gulden laat aan wezen uit het eerste huwelijk. Meteen wordt het huis, waar een bord met de benaming ‘Het Cruys’ uithangt, weer zwaar gehypothekeerd[16]. Een zekere Marcelis van Parys huurde in 1667 aan 150 gulden[17]. Op 30 augustus 1669 wordt de oudste van de wezen, de apotheker Christoffel wtten Eeckhout, samen met zijn echtgenote Maria vander Voor­den, de enige eigenaar en zij gebruiken het meteen als onder­pand[18]. Zowel in 1672 als in 1682 en 1689 wordt Christoffel als bewo­ner vermeld[19], daarna en zeker tot 1708 zijn wedu­we[20].

 

In 1754 bewoonde een (klein?)dochter, de rentenier­ster Isabel­la Uytden Eeckhout het samen met een dienstbode[21]. Op 22 februari 1759 verkopen nazaten van de familie Uytten Eckhout het pand aan Joannes Parys en Helena Maria Anna le Tellier het voor 1600 gulden. Dit is ook het bedrag waarvoor de kopers het hypothekeren[22]. In 1768 vermelden de meerseniers de weduwe Jan Parys als borstelverkoopster[23].  H.M.A. le Tellier her­trouwde later met Mi­chiel van Leemputte, eveneens borstelver­koper in 1768 en weet na afrekening met haar kinderen uit het vorige huwe­lijk volgens akte d.d. 13 december 1773 het huis, geschat op 1801 gulden, voor zichzelf te behouden[24]. Op 1 februari 1780 weet ze het na afrekening met de broer van haar inmiddels overleden tweede man weer te behouden maar op 25 juni 1781 verkoopt haar dochter Joanna Catharina Parys als testamentair executeur het voor 2425 gulden aan Gabriel van Hertbrugge en Maria Josina Scheerders die hypothekeren[25]. Ze weten het ech­ter op 14 juli 1794 voor 3100 gulden te verkopen aan Nicolas Jehu, handelaar in suiker en banket(bakker?), en Felicite Derniwez die hypothekeren voor 2000 gulden ten penning 20[26].

 

We vinden ze terug in 1796 als eigenaar-bewoner.  Nicola is dan 35 en suiker- of banketbakker, Felicite Derniwez de Chuve­rie is 41 en hun kinderen Felicite, Rose en Charles zijn nog jonger dan 12.  In de bakkerij werkt een gast met name Piere Bandelet, 25.  Waarde van het pand: 3000 gulden[27].

 

In 1898 bevond er zich in het pand een groentewinkel[28].


 

[1] SAA, V 1981, f° 72 r°; SR 34, f° 269 v°; SR 44, f° 23 r°.

[2] SAA, SR 94, f° 70 v°.

[3] SAA, SR 138, f° 211 r°.

[4] SAA, SR 143, f° 163 v° - 164 r°.

[5] SAA, SR 282, f° 4 v°- 5 v°.

[6] SAA, SR 301, f° 48 v° - 49 r°.

[7] SAA, SR 280 r° - 281 r°; SR 349, f° 33 r°; GA 4833, f° 33 r°; R 2181, f° 103 v°; R 2286, 2213, f° 2 r°; R 2317, 2237, 2350, f° 2 v°; T 167, f° 41 v°.

[8] SAA, SR 421, f° 44 r° - 45 r°.

[9] SAA, SR 586, f° 122 r° - 123 r°.

[10] SAA, N 3755 (1636), f° 75 v° - 77 r°, d.d. 17 juni 1636.

[11] SAA, SR 641, f° 295 r° - 296 r°.

[12] SAA, N 3757, f° 110 v° - 112 v°.

[13] SAA, SR 680, f° 628 r° - 629 r°. De afrekening en een over­zicht van de akten van de tweede helft van de XVIde eeuw af vindt men in N 3761 (1643), ongefolieerde akte tussen f° 39 v° en 40 r°. Zie ook nog N 3767, f° 254 r° en f° 260 r° d.d. 4/06/1650 waarbij de naam ‘Het Cruys’ opduikt en we vernemen dat wtten Eeckhoutten op de Oude Koornmarkt woonde.

[14] SAA, N 3773, ongefolieerd, akte nr. 45.

[15] SAA, R 2502: Choirvier van het omschryven gedaen den 9den april 1659 byden heeren hooftmannen ende wyckmeesters..., onge­fo­lieerd. Zie staat d.d. 6 oktober 1661 van het sterfhuis van Margriete de Vlieger: N 3789, ongefolieerd. De waarde van de apotheek met haar inboedel bedroeg 525 gulden.

[16] SAA, SR 769, f° 167 r° - 168 v°. We beschikken over de reke­ning van de voogd over de wezen d.d. 26 februari 1663.  Zie bijlage.

[17] SAA, R 2503: Lyste vande cohier van het omschryven gedaen opden sevensten juli 1667, ongefolieerd.

[18] SAA, SR 816, f° 182 r° - 183 v° en f° 191 r°.

[19] SAA, GA 4829, cohier eerste wijk, nr. 156; GA 4831: Burgerlijke Wacht wijken 1682, f° 29 v°, nr. 151.

[20] SAA, GA 4832, f° 62 r°, nr. 151; R 2516: Cohier vant huyshuer­gelt 1689, ongefolieerd, eerste wijk, 2de kapitein, nr. 151. Ze had schulden t.o.v. de Kamer van de Huisarmen: Archief OCMW, KH, R 898, p. 54. Christoffel wordt als apotheker vermeld in een inventaris van 1694 i.v.m. geleverde medicamenten aan de eigenaar van St. Simon, Pelgrimsstraat 17: SAA, N 2799, f° 493 v°.  De meerseniers vermelden hem van 1677 tot 1700 als apotheker (GA 4216-19).

[21] SAA, PK 2561: Volkstelling 1754 Ie - 4e wijk, p. 29, nr. 111.

[22] SAA, SR 1207, f° 112 v° - 115 r°.

[23] SAA, GA 4221.

[24] SAA, SR 1250, f° 320 r° - 321 v°.

[25] SAA, SR 1272, f° 24 v° - 26 v°; SR 1275, f° 338 r° - 339 r°. Maria Anna Letellier bewoonde haar huis zeker niet toen ze op 16 december 1780 een testament liet opmaken. Toen situeerde haar ziekbed zich aan de Kaasrui: SAA, N 966, ongefolieerd, akte nr. 151.

[26] SAA, SR 1318, f° 85 r° - 86 v°.  Vermeld bij de meerseniers vanaf 1786 tot 1794 (GA 4230-31, 4234-35, 4237-38, 4240).

[27] SAA, Telling van het jaar IV, wijk 4, nr. 2450.

[28] SAA, ICO 68, formaat B, plan 9 (huisnr. 22).

Uittreksels uit de rekening van Mattheus Borrekens, drossaard van Wilrijk en voogd over de wezen van Jaspar Uytten Eeckhoute d.d. 26 februari 1663. 
We korten de items in. Bron: SAA, N 2789, ongefolieerd.

 

Voor de overleden Jan Baptista Uytten Eeckhoute werd uitgege­ven vanaf januari 1661 tot december 1662 toen hij overleed:

voort repareren van syn cappote                                                                                               9 st.

voort repareren van syn wambois                                                                                            12 st.

voor swart laecken tot een rouwcleedt ende mantel                                                         42 g. 15 st.

eenen schryfboeck                                                                                                                  13 st.

voor linten in syn schoenen                                                                                                        4 st.

voor schoenen te lappen                                                                                                           6 st.

voor speelgelt                                                                                                                           3 st.

voor een latyns boecxken                                                                                                          3 st.

voor lappen van schoenen                                                                                                         7 st.

voor een nieuwen hoet                                                                                                     3 g. 10 st.

voor coussens                                                                                                                  2 g. 17 st.

voor lynwaet tot hempden [ende] craegen met het naeyen

                                                                                                                                     12 g. 16 st.

voor een witte kiste om syn lynwaet ende cleeren in te leggen

                                                                                                                                       1 g. 14 st.

voor lynwaet tot 6 craegen ende fatsoen                                                                           3 g. 12 st.

voor recreatie                                                                                                                           3 st.

aen Jan van Olfen cleermaecker voor fatsoen vant rouwcleedt ende mantel                        4 g. 05 st.

voor eenen latynschen boeck                                                                                                  10 st.

voor een paer nieuw schoenen                                                                                                   2 g.      

voor lint inde schoenen                                                                                                              6 st.

voor een paer swarte coussens                                                                                         1 g. 14 st.

voor speelgelt                                                                                                                           4 st.

voor lappen van schoenen                                                                                                         8 st.

voor hem te doen laeten                                                                                                            6 st.

voor repareren van syn swert wambuis                                                                                      7 st.

voor rysgelt om by syn suster tot mechelen te gaen                                                                     1 g.      

tot t'coopen van twee cammen                                                                                                  8 st.

voor eenen nieuwen hoet met 8 ellen lint                                                                           4 g. 08 st.

voor lappen van schoenen                                                                                                         9 st.

aenden doctoor over diversche visiten in syne sieckte

                                                                                                                                                 3 g.      

aenden pastoor ende coster voor hem te administreren vande heylige sacramenten             1 g. 04 st.

aenden waschmaecker voor flambeauwen totte voors. administra­tie ende aende jongers deselve gedragen hebbende  1 g. 14 st.

voor oraignie appelen ende lieffel[en] in syne sieckte                                                               12 st.

voor recreatie gelt                                                                                                                     6 st.

om naer loven te gaen                                                                                                                3 g.      

tot het coopen van eenen latynschen boeck                                                                       1 g. 06 st.

aenden portier in synes schole als ordinaris gegeven

                                                                                                                                              12 st.

voor twee ellen 1/4 couleur laecken tot 4 gl. d'elle voor eenen carsack                                        9 g.      

voor twee ellen baey tot vooderinge vanden selven carsack

                                                                                                                                       2 g. 08 st.

voor fatsoen cnoppen ende syde tot den selven carsack

                                                                                                                                       2 g. 18 st.

voor stoffe tot een roy onderbroeck ende voor fatsoen

                                                                                                                                                 3 g.      

voor 19 3/4 ellen lynwaet a 15 1/2 st. tot 6 hempden

                                                                                                                                     15 g. 06 st.

voor tnaden vande selve hempden                                                                                    1 g. 15 st.

aen Jan van Olfen cleermaecker... voor het maecken van een cleedt ende mantel van synen rouwmantel          3 g. 03 st.

voor 4 1/2 ellen lynwaet tot voederinge van een broecke ende onderbroeck                      2 g. 09 st.

voor lappen van schoenen                                                                                                        5 st.

voor een paer grouw coussens                                                                                         1 g. 13 st.

voor linten in syn schoenen                                                                                                        5 st.

voor candys suycker                                                                                                                 2 st.

voor eenen boeck pampier                                                                                                        6 st.

voor een witte wassche keerse                                                                                                12 st.

voor een paer wolle socken                                                                                                      6 st.

voor lappen van schoenen                                                                                                         7 st.

voor offeren van een wassche keersse ten witsusters voorde kortse                                           4 st.

voor recreatie gelt                                                                                                                     4 st.

voor een paer nieuw schoenen ende linten daertoe                                                            2 g. 07 st.

voor recreatiegelt op vastenavontdach [1662] hem gegeven                                                       6 st.

voor tlappen van twee paer schoenen                                                                                      13 st.

voor een paer grouw engelse coussens                                                                             2 g. 10 st.

voor fatsoen van eenen nieuwen saeyen mantel cnoppen syde ende lits                              2 g. 10 st.

voor een paer nieuw schoenen                                                                                          2 g. 04 st.

voor eenen latynschen boeck dialectica genaempt                                                                    10 st.

om te gaen naer Amsterdam om een ander loecht te vatten midts syne sieckte                           12 g.      

voor port van twee brieven van hem van Amsterdam ontfangen

                                                                                                                                                8 st.

voor een jaer ende een halff van syne montcosten verschenen St. Jansmis 1662 ten advenante van 132 gl. tsiaers       

                                                                                                                                             198 g.      

aen syn schoovader gerestitueert over soo veel hy in syne behoeve heeft verschote                   15 st.

aenden barbier voor hem te laeten                                                                                             6 st.

in twee rysen aen hem voor speelgelt                                                                                       12 st.

voor 3 maenden montcosten... te bamisse                                                                                33 g.      

voor drye boecken pampier inde affaire deser weesen verbesicht

                                                                                                                                              18 st.

aen David Lauwers voor lynwaet                                                                                      2 g. 15 st.

aenden adv[ocae]t van Hove voor diversche advisen ende consul­ten met hem gehouden raeckende de affairen deser weesen

                                                                                                                                       4 g. 16 st.

betaelt soo aenden gelaesemaecker als lootgieter voor repara­tie inden huyse den schilt van vranckeryck          2 g. 16 st.

aen een maerte voor hem twee nachten te waecken in syn sieckte

                                                                                                                                              12 st.

Aen een vrouwe voor hem te lycken                                                                                 2 g. 08 st.

aendeselve vrouwe voor twee dagen syn lichaem gadeteslaen ende voor cost ende dranck 1 g. 16 st.

voor stroosel ende blommen                                                                                                     9 st.

voor twee een halff pont keersse verbrandt soo daechs als snachts [ende] ten dage van syne begraeffenisse    15 st.

aenden hooffm[eeste]r met drye bidders voor de lieden ter begraeffenisse te bidden          3 g. 05 st.

aende bidders voor den ombyt onder wegen te drincken, ende voor sieden van rys voor de kinderen  1 g. 16 st.

voor den kercken rechten aenden pastoor ende coster van St. Andries kercke                            3 g.      

voor een dootscleedt                                                                                                                 1 g.      

Aenden metser voor het graff te pieter pots toe te maeken

                                                                                                                                              15 st.

aenden doctor lasarius voor diversche visiten by hem in syne sieckte gedaen tsamen           7 g.  4 st.

aen Mr. Charles franchois vanden Cruyce voor drancken ende medicamenten in syne sieckte gelevert 20 g.  5 st.

aen Jo[ffrouwe]e van hese over het cireren van het lyck ende het leveren vant baercleedt            7 g.      

aenden provisor van tclooster vande p[e]t[er] pots soo over de begraeffenisse ende utvaert singende misse ende andere missen ten versuecke vanden affl[yvigen]                                                                                                                            16 g. 10 st.

aen eenen man die de vrinden de roete dede om de misse te comen hooren                              5 st.

aen Joos Montely waschmaecker voort leveren de dootskist waschlichten ende ander rechten ter begraeffenisse

aenden vs. ad[vocae]t van hove voor dinsten ende vacatien by hem gedaen in deser weesen affairen tegens hennen schoonvader

                                                                                                                                       6 g. 10 st.

compt den notari]s vander donck volgende de specificatie [daer]aff synde ter saecken vant maecken van diversche ge­schriften vacatien ende menicfuldigen verschoten penningen

                                                                                                                                               74 g.      

compt den selven not[ari]s vander donck voort maecken van dese rekeninge tleveren van twee copyen aucti. met segelen ende syne vacatien int passeren vande selve                                                                                                                 14 g.  8 st.

voor der h[e]ren commissarissen vacatien int overgeven ende passeren van dese rekenininge       8 g.     

 

 

Zo volgt er ook een rekening van Christoffel Wtten Eeckhouten waaruit we volgende items noteren:

voor fatsoen van omkeeren van synen karsiack cnoppen ende anderssints                          2 g.  4 st.

voor stoff tot een roy onderbroeck met fatsoen                                                                 2 g. 10 st.

 

We geven alle weliswaar ingekorte items van de rekening van Susanna Wtten Eeckhouten vanaf januari 1661 tot december 1662:

den derden january 1661 heeft den rendant met synen mede momboir gereyst naer mechelen om haer te besteden opt groot begynhoff ten huyse van Jo[ffrouw]e anna wiegans alsdoen tsamen uytgegeven soo voor verteirde costen als wagenvracht

                                                                                                                                       7 g. 16 st.

Aen Jo.e wiegaens voor incomgelt                                                                                             3 g.      

voor eenen groenen voorschoeyt voor haer gecocht ende recrea­tiegelt                              1 g. 18 st.

haer tot mechelen gesonden een witte kiste met kleeren voor vracht                                            1 g.      

voor vier witte voorschoyen teeckenen ende lint tsamen

                                                                                                                                        2 g.  4 st.

voor eenen groenen voorschoyt met syde naeyen ende lint

                                                                                                                                       1 g. 13 st.

voor vyff ellen stoff tot eenen nieuwen rock ende fatsoen vanden selven tsamen                 7 g. 14 st.

voor een paer swart coussens                                                                                                         

aen Jan van olfen cleermaecker voor fatsoen van cleederen ende verschoten gelde             3 g.  5 st.

voor 22 1/2 ellen lynwaet tot 16 1/2 st. d'elle tot het maec­ken van 12 hempden         18 g. 11 3/4 st.

voor het naeden vande selve 12 hempden                                                                                  3 g.      

voor 8 1/2 ellen couleuren engelse saey tot 28 st. d'elle tot het maecken van eenen tabbaert 11 g. 19 st.

voor vracht vande selve 6 hempden                                                                                           4 st.

voor port van brieven van mechelen ontfangen inden tyt van een jaer een halff                          12 st.

voor een jaer ende een halff van haere montcosten ten advenante van 60 g. t'jaers                      90 g.      

aende vs. anna wiegans aen verschoten gelde [ende] andere cleynicheyt                          10 g. 15 st.

aende voors. anna wiegans insgel[yckx] voor verschoten pennin­gen

                                                                                                                                       9 g. 17 st.

idem                                                                                                                               14 g.  4 st.

voor een halff jaer montcosten                                                                                                 30 g.      

voor port van een pacxken met twee brieven                                                                           14 st.

 

TOTAAL:                                                                                                             219 g. 16 3/4 st.

 

Ook Margareta was uitbesteed aan Anna Wiegans

 

                                                                          

 

 

 


 

lieffelen: waarschijnlijk bedoelt men liefgelt, geld dat men als geschenk krijgt.

roete: in Verwijs en Verdam vinden we het woord 'rotelaar': kletskous.  Men bedoelt dus wellicht de tijding brengen.

aucti.: authentique.