|
|
Soorten
Stemmingen |
||
|
|
Voor de geïnteresseerden hier wat informatie rond de
soorten stemmingen voor enkele types accordeons: Hoe je
accordeon klinkt is – naast bouwwijze, kwaliteit van de tongen e.d. – grotendeels
afhankelijk van de wijze waarop hij gestemd is. Elke accordeonbouwer en
fabriek geeft zijn instrumenten een uniek geluid door de accordeon een unieke
stemming te geven. Hieronder bespreek ik enkele van de meest voorkomende
stemmingspatronen. Daarbij gaat het uitsluitend om de rechterhand-kant,
gezien de linker- of baskant dat soort variaties niet kent. Meestal wordt een accordeon
op standaardhoogte (A4 op 440 Hz) gestemd. Soms wordt echter een afwijkende
442 of 443 of nog hoger gekozen om de accordeon beter te laten uitkomen
tussen andere instrumenten. Vaak zal de bouwer (of stemmer) één of twee
tongenrijen opzettelijk uit de toon stemmen om het algemeen geluid van de
accordeon te veranderen. Om te beginnen, is de
stemming afhankelijk van de tongenrijen of ‘koren’ die de accordeon bezit.
Een compacte accordeon heeft vaak slechts 2 koren. In dat geval krijgt
de muzikant de keuze tussen een vlakke, enkelvoudige toon (die correct is
gestemd) en een samengestelde toon. Bij die samengestelde toon klinkt de
vlakke toon samen met een iets te hoog gestemde toon waardoor een zwevend
geluid of ‘musette’ wordt geproduceerd. Het verschil in toonhoogte tussen
beide wordt aangegeven in honderdsten - cents - van een halve toon. Dat
verschil bepaalt de snelheid van de zweving. Twee identieke tonen die
samenklinken zullen geen zweving geven, twee tonen die 30 cent uit elkaar
staan, geven een heel snelle zweving, al is dat laatste ook afhankelijk van
de toonhoogte. Bij de lage tonen zal de zweving trager zijn dan bij de hoge. Bij accordeons die in
‘Franse musette’ gestemd zijn, is het verschil tussen de vlakke toon en de
zwevingstoon het grootst. Deze stemming is - in het algemeen - geliefd onder
accordeonisten die houden van de melancholie in het instrument. Een nadeel is
dat de zweving zo groot is dat de accordeon, zeker in de hoge tonen, als
ontstemd kan overkomen. (Vaak worden tweedehands-accordeons als Franse
musette aangekondigd om te verbergen dat ze nodig moeten gestemd worden)
Daartegenover staan accordeons die volledig vlak zijn gestemd. Deze hebben
beide tonen op identieke hoogte. Er klinkt dan geen zweving, enkel een iets
vollere klank. Tussen deze twee uitersten,
ligt een heel spectrum aan variatiemogelijkheden. De zweving kan naar de
hoogste tonen toe kleiner worden, gelijk blijven of vergroten (zeldzaam). De
meeste accordeons kennen een zwevingsverschil tussen de 25 en 10 cent. Met
meer dan 25 cent klinkt de accordeon duidelijk vals, Met minder dan 10 cent
verschil vervaagt de zweving tot hij bij ongeveer 4 cent niet meer te
onderscheiden valt. Een veelgebruikte term voor een stemming met klein
zwevingsverschil is ‘americain’, al is over de termen weinig eenduidigheid.
Ik heb het liever over wijde en strakke stemmingen. Bij een driekorige
accordeon komt een toon die een octaaf lager klinkt (‘bassoon’) dan de vlak
gestemde. Hier is dus geen stemmingsvariatie op mogelijk. De 5
klankmogelijkheden voor een driekorig instrument zijn dan: vlakke hoge toon -
vlakke lage toon - hoge +lage toon - twee hoge tonen samen in musette - drie
tonen samen (=master). Vierkorige accordeons hebben daarbij nog een
extra hoog register (‘piccolo’), een octaaf hoger dan de middenmusette. In
dat geval is er opnieuw geen stemmingsvariatie mogelijk. Een andere mogelijkheid voor
vierkorige instrumenten is echter te opteren voor een extra zwevingskoor. Dat
wordt meestal in spiegelbeeld met de verhoogde toon gestemd. Dan heeft de
accordeon dus een te iets laag gestemd koor, een vlak gestemd koor en een
iets te hoog gestemd én daaronder nog een vlak gestemd koor dat één octaaf
lager klinkt. Soms hebben accordeons met
twee zwevingskoren ze allebei te hoog gestemd. Dan is bvb. het ene 10 cent
verhoogd gestemd en het tweede 20 cent. Dat geeft de muzikant de keuze uit
wijde stemming (snelle zweving) of strakke stemming (trage zweving). Bij de keuze
van 2 of 3-korige accordeons moet je bijgevolg nagaan welke stemming en dus
welk zwevingspatroon het meest in je smaak ligt: wijd, strak of volledig vlak
(geen zweving)? Bij de keuze
voor een 4-korig instrument moet je je afvragen of je gehecht bent aan het
hoogste register of anderzijds aan de driekorige musette. Indien je voor het
tweede kiest, zal je smaak moeten bepalen of je voor twee verhoogde zwevingen
opteert of liever 1 verhoogde en 1 verlaagde wil. Eens dat is gebeurt, kan je
ook hier kiezen welk zwevingspatroon je wil. Alle
stemmingswensen kunnen door een degelijke stemmer worden vervuld. Wees je er
echter steeds van bewust dat accordeontongen eindig zijn en niet tot in de
eeuwigheid kunnen herstemd worden. Een eenmalige aanpassing van het
zwevingspatroon is een aanrader als je precies je wensen kent, niet als de
kans bestaat dat je later spijt krijgt en terug naar de oorspronkelijke klank
wilt. |
||
|
|
|
