BUURTCOMITÉ CAPUTSTEEN

MECHELEN


Intro
Homepage
Linkpagina
Prikbord

INFORMATIE:

NIEUWS:

FORUM:

Historiek van de buurt

De Koepoort

In de tweede helft van de dertiende eeuw had Mechelen een grotere omwalling nodig. De stad was al flink buiten haar eerste omwalling gegroeid. De tweede omwalling, nu de vesten genoemd, omheen de stad was pas een eeuw later helemaal voltooid. In deze versterking waren twaalf stadspoorten gebouwd. Deze op de uitvalsweg naar Lier en Duffel werd de Koepoort genoemd. In 1805 werd besloten de poorten en omwallingen af te breken. De Koepoort heeft lang weerstand geboden en is pas in 1847 verdwenen als allerlaatste. Gelukkig is huidige Brusselpoort de slopershamer kunnen ontwijken De stadspoorten werden vervangen door commiezenhuisjes maar die zijn ondertussen ook allemaal afgebroken.

Top

Kazerne Lt-Gen. Baron Michel

Waar nu de gebouwen van Telenet zijn neergepoot en de achterliggende vlakte stond een grote kazerne. Alleen een hoektorentje en een deel van de ingangspoort heeft men kunnen bewaren van dit enorme complex. Deze gebouwen werden vroeger de nieuwe kazerne genoemd na haar inhuldiging op 3 december 1898. Oorspronkelijk was de Lt-Gen. Baron Michel kazerne de thuisbasis van het tweede regiment artillerie maar na de tweede wereldoorlog werd de kazerne een opleidingscentrum voor transmissietroepen. In 1975 verhuisde dit centrum naar Peutie en werd de kazerne buiten gebruik gesteld en later afgebroken. Rest alleen de herinnering…

Top

Gevangenis en de Sint-Niklaaskerk

Dit naargeestige gebouw is beter gekend bij de Mechelaar als Liersesteenweg nr. 2. De bouw werd reeds aangevat in 1874 om in onvrijwillig logement te voorzien voor een aantal medeburgers. Voor de gevangenis heeft jaren een watertoren gestaan maar ook hij is de slopershamer niet kunnen ontlopen. Merkwaardigerwijze stond in de middeleeuwen hier een kerk. De Sint Niklaaskerk was gelegen even buiten de Koepoort tegen de stadswallen. Ze behoorde de Sint-Jansparochie toe en had dus geen parochiale rechten volgens een document daterend uit 1437.Rond de kerk was er een klein kerkhof zoals gebruikelijk in die tijden. In een woning die direct aanleunde aan de kerk woonde de kapelaan die de erediensten verzorgde, en in de onmiddellijke omgeving was een retraite huis voor oude priesters. We weten zulks precies dank zij de nauwkeurig nagelaten geschriften van de heer Bartholomeus Imbrechts die er als kapelaan verbleef in 1522. Wanneer de kerk gebouwd werd is niet juist geweten maar in 1395 liet het Broederschap van Sint-Niklaas het koor afbreken om er een ruimer te laten bouwen. Op 9 juni 1400 werd de hernieuwde kerk ingewijd. De godsdienstrellen in de 16 de eeuw betekende het einde van de kerk en ze werd gesloopt in 1578 en nooit meer herbouwd en ondertussen weet u al wat er in de plaats gekomen is. Spijtig.

Top

De Pesthuizen

De pesthuizen stonden ongeveer op de plaats waar zich nu het oudste gedeelte van het kerkhof uitstrekt, dus midden in onze wijk. Momenteel is het er iets gezonder op geworden. Tot diep in de 19 de eeuw bleven er nog enige overblijfselen van bewaard op de plaats waar zich vele jaren de herberg ‘Den Berendans’ zich bevond. Mechelen kreeg zoals heel Europa meerdere pestepidemies over zich heen. In 1565 bouwde de stad pesthuizen op een stuk grond afgekocht van de Sint-Kathelijneparochie. In deze huizen werden de zieken verzorgd door de Cellebroeders en de Zwartzusters die er samen met hen verbleven en vaak aan deze niets ontziende kwaal bezweken. Van opoffering gesproken. In 1670 was er de laatste opflakkering van de ziekte en de pesthuizen verloren stilaan hun maatschappelijk nut.

Top

Generaal de Ceuninckstraat

Op de zitting van het Schepencollege van 10 januari 1900 werd beslist deze straat Kazernestraat te noemen. Zij was op dat ogenblik maar gedeeltelijk aangelegd en zou eens af de Antwerpsesteenweg moeten verbinden met de Liersesteenweg waar zij zou uitkomen voor de toegang van de nieuwe kazerne. Later werd het gedeelte tegen de Liersesteenweg aan bedacht met de huidige benaming, het andere gedeelte werd M.Sabbestraat.

Top

Frans Halsvest

De 10 januari 1899 besloot het Schepelcollege dat de kaai tussen de Nekkerspoel en de Liersesteenweg de naam te geven van een beroemd schilder die in 1584 in Mechelen het levenslicht zag . Frans Hals door velen onterecht als Nederlander beschouwd kreeg hiermee een terecht eerbetoon van zijn geboortestad. De Buitenwaartsche Zwartzustersvest de vorige naam van de kaai werd naar de geschiedenisboeken verwezen.
Op deze Vest is onder de nummers 70 tot 78 een mooie groepsbebouwing te vinden van negen enkelhuizen in Neo-Vlaamse renaissancestijl uit 1895.

Top

Kerkhoflei

De Kerkhoflei is een deel van de vroegere Ziekenstraat, zo genoemd naar de verblijfplaatsen van de pestlijders en melaatsen aan het einde van de straat. De Ziekenstraat liep door tot op de Kleine Nieuwendijk maar dat deel wordt nu Ziekebeemdenstraat genoemd. Hier is ook de parochiekerk Sint-Gummarus te vinden een geheel vormend met de school en het voormalige zusterhuis, later pastorie en nu gidsenlokaal. Dit Art-Deco getint complex werd opgericht in de jaren 1925-1926 onder leiding van de Mechelse architect S.Van Craen en zijn collega J Huygh uit Deurne. De inwijding vond plaats in 1926.
Op het nr 99 vinden we een mooie villa uit 1924 van architect F. Segers opgetrokken in eclectische stijl met neorococo-inslag
Het Stedelijk kerkhof aan het einde van de straat werd aangelegd ten gevolge van het edict van 1784 dat her begraven binnen de steden verbood .De inhuldiging vond plaats op 2 juli 1784 van wat wij nu kennen als het oude gedeelte.
De aanleg van het tot heden bewaard concentrisch-geometrisch patroon dateert al uit 1860 en werd uitgevoerd onder leiding van de stadsarchitect F.Bauwens.
Op het kerkhof bevinden zich talrijke merkwaardige grafmonumenten en sculpturen uit diverse perioden

Top

Kleine Nieuwedijkstraat

Hoewel een zeer oude straat, vroeger weg, is de huidige benaming van recentere datum. Voor de 16 de eeuw werd de huidige naam nergens gebruikt. De straat begon vroeger tussen de gevangenis en het gebouw van Telenet liep in de richting van de toenmalige Caputsteenstraat om daar af te draaien naar het Kerkhof en er verder langsheen te lopen om uit te komen in de Grote Nieuwedijkstraat. Op die plaats ongeveer moet de Kruiskensmolen gestaan hebben. Het eerste deel van de straat noemde vroeger Hoogen Weg maar in de middeleeuwen was de straat gekend onder de naam Cropelstraat. De familie Cropel bezat toentertijd veel eigendommen in de buurt, vandaar. Nieuwendijk was vroeger een gehuchtnaam dat gegeven aan de gronden gelegen aan de overzijde van de Vrouwvliet en die gedeeltelijk aan Sint Kathelijne-Waver toebehoren. Het is de logica zelve dat er ook een Oudendijk in de buurt was. Reeds in 1300 duikt deze benaming op in een GOEDENISSE , er is sprake van een stuk land gelegen ontrent de molen. De molen die waarschijnlijk voor de omwonende dienst deed noemde in 1348 de Corlebacsmolen.
In het begin van de straat staan verschillende Art-Deco getinte huizen daterend uit de periode 1925-1930. De nummers 8 en 10 hebben nog de originele groen en rood gekleurde glasramen. Op het nummer 71 is de vrijstaande, aan het kerkhof palende directeurswoning te vinden uit 1873. Een directeur zal u er waarschijnlijk niet meer treffen.

Top

Caputsteenstraat
De naam "Caputsteen" - Een stukje geschiedenis

De naam Caputsteen ofwel Steen van Caput is in de wijk al een 700-tal jaar geteld. Het betreft hier de oude herenwoning van de Heer Caput. Dit optrekje was gelegen aan de weg, die heden de Grote met de Kleine Nieuwedijkstraat verbindt. Deze woning wordt reeds vermeld in een akte uit het jaar 1348. Met enige zekerheid is geweten dat dit gebouw was opgetrokken in een middeleeuwse trant met kantelen op de muren. Hoewel het eruit zag als een versterkt slot, was het niet omgeven door grachten en verschansingen. De eigenaar van al dit fraais, de familie caput alias, Hoeft, Hooft of Hoots hebben jaren deel uitgemaakt van de magistratuur. Aert Hoeft of Caput - als je zijn verlatijnste naam kiest - was Schepen in 1311, en ene Jan Hoeft in 1327. In 1392 beklede een zekere Jan Hooft het ambt van Schout. Van het oude Caputsteen is nog geweten, dat in 1495 Niklaas de Greve het in eigendom had en het vermaakte ten voordele van 't Barbara Godshuis. Wat er dan mee gebeurde is niet duidelijk, maar het Steen werd afgebroken, alleszins voor 1560. Helaas. Zeer waarschijnlijk zou het nu bestaande Caputsteen in 1641 zijn gebouwd op dezelfde plaats waar het vorige gestaan heeft. Tot ongveer 1900 noemde men de Caputsteenstraat echter Caputsteentorenstraat. Dit is te verklaren omdat vroeger dit pand als caputsteentoren bekend stond. Het is wel merkwaardig dat de naam Caputsteentorenstraat meer dan 500 jaar in gebruik is gebleven en - als we het torentje even vergeten - spreken we al gauw van 700 jaar Caputsteenstraat. Om even bij stil te staan. Waarom deze mooie naam veranderd werd heb ik nog niet kunnen vinden. Zoals eerder beschreven begon de straat vroeger aan de hoek met de Kleine Nieuwedijkstraat.

Top

Sint-Gommarusstraat

Kreeg haar naam ten gevolge van een besluit van de gemeenteraad op 3 oktober 1900.

Te vermelden:
Woning nr.1 Villa Henrietta , voormalige directeurswoning uit ca. 1865

Woning nr. 3-5 In spiegelbeeld opgebouwde tweegezinswoning uit 1933 naar plannen van architect J Chabot.

Woning nr. 9 Vrijstaand dubbelhuis in eclectische stijl uit 1903

Top

Wittebroodstraat

Deze straat zou haar naam toe te schrijven hebben aan de familie Wittebrood die hier gronden in haar bezit had. De huidige Jan Bolstraat noemde van de dertiende tot vijftiende eeuw Wittebroodstraat

Top

Jan Bolstraat

Jan of Hans Bol geboren in 1534 te Mechelen werd alom geprezen en gewaardeerd om zijn schilderkunst. Dat deze grote kunstenaar een straatnaam verdiende valt niet te betwisten, maar dat het toenmalige schepencollege bij hun keuze volledig de mist is ingegaan valt ook niet te ontkennen. Bij gebrek aan historische feiten is de toenmalige keuze ver van gelukkig te noemen. In 1899 werd een deel van de Sint Rumoldusstraat veranderd in Jan Bolstraat. De Sint Rumoldusstraat had zelf haar naam maar in de 17 de eeuw verkregen voordien noemde het stuk van de Nekkerspoel tot aan de Bakelaarstraat Wijngaardstraat. Het andere deel noemde Wittebroodstraat. Waar de Bakelaarstraat en de Jan Bolstraat samenkomen stond vroeger de Bakelare put met verheven beeldhouwwerk voorstellende de H. Rumoldus predikend aan het volk van Mechelen. Volgens overlevering heeft de Heilige Apostel op die plaats zijn eerste toespraak gedaan aan de bevolking en er waarschijnlijk de bron gezegend. Vermits wij weten dat deze brave borst op goede vrijdag 12 april 754 te Mechelen aankwam heeft deze plaats een zekere historische waarde. Waarom juist dat deel van de straat van naam moest veranderen ?????

Top

Het Eitje

Hier moeten we teruggaan tot diep in de vroege middeleeuwen. De gronden ten noorden van Mechelen gelegen tussen de Grote en de Kleine Nieuwendijk waren toen gekend als de Heide. In een akte uit 1343 wordt er al gesproken over een Kluize op de Heyde, het betreft hier een klein buitengoed dat zich ergens achter de huidige spoorbrug bevond. Daar verbleven de O.L.V.Broeders ook wel de Geschoende Karmelieten genoemd vanaf hun aankomst in Mechelen in 1254 . In 1303 verkregen zij een uitgestrekte erve in de Koeistraat waar zij een klooster optrokken, dat uitgroeide tot het voornaamste onzer provinciën in de 14 de eeuw. Liefst zeven bisschoppen werden uit het klooster gekozen dat rond 1804 afgebroken werd. De naam Heide leeft dus voort in Het Eitje wat men als Heidje zou moeten schrijven. Er is wel sprake van een herberg Het Eitje waarvan geweten is dat omstreeks 1840 er een achthoekige concertzaal werd aangebouwd met op het dak een koperen verguld ei.

Top

Populierendreef

Deze straat verkreeg haar huidige naam in 1923. In de straat staan voor het merendeel eengezinswoningen uit het interbellum.
Bijzondere aandacht is er voor de woning nr 31 gesigneerd architect J.Chabot en opgetrokken in de periode 1931-1935 in de stijl Nieuwe Zakelijkheid.
Opmerkelijk is het gaaf bewaard gebleven interieur van dit huis.

Ook het burgerhuis onder nr 59 van architect F.Segers gedateerd 1924 en opgetrokken in eclectische stijl met Art-Nouveau –inslag trekt de aandacht.

Top